Dashboard KRI & hệ thống cảnh báo
Thiết kế dashboard rủi ro theo ba tầng người đọc, xây mart KRI cuối tháng có trạng thái Xanh/Vàng/Đỏ bằng SQL, định nghĩa chỉ số dùng chung, viết quy tắc cảnh báo có chủ sở hữu, kênh, chống trùng và runbook, và chống mệt mỏi cảnh báo bằng phân tầng và độ trễ bật/tắt.
Mọi công sức ở các module trước chỉ có giá trị khi đúng người thấy đúng thông tin và hành động. Dashboard rủi ro thất bại theo hai cách: quá nhiều biểu đồ không ai đọc, hoặc quá nhiều cảnh báo đến mức mọi người tắt thông báo. Đây là module biến nền tảng dữ liệu thành thói quen quản trị hằng ngày.
🎯 Mục tiêu học tập
- Thiết kế dashboard theo tầng người đọc và câu hỏi
- Xây mart KRI có trạng thái RAG bằng SQL
- Định nghĩa chỉ số dùng chung cho mọi công cụ
- Viết quy tắc cảnh báo đầy đủ và runbook
- Giảm cảnh báo giả: phân tầng, gộp, độ trễ bật/tắt
🟢 Ba tầng người đọc
| Tầng | Người đọc | Câu hỏi | Nội dung | Tần suất |
|---|---|---|---|---|
| 1. Điều hành | HĐQT, Tổng GĐ | Có rủi ro nào vượt khẩu vị không? | 8–10 KRI dạng thẻ RAG + xu hướng 12 tháng | Hằng tháng/ tuần |
| 2. Quản lý | GĐ Tài chính, GĐ Kinh doanh, trưởng vùng | Vùng/ phân khúc/ đại lý nào gây ra? | Phân rã KRI theo chiều, top N, so kỳ trước | Hằng ngày/ tuần |
| 3. Vận hành | Kế toán công nợ, mua hàng, kiểm soát | Hôm nay phải làm gì? | Danh sách việc: đại lý cần gọi, giao dịch cần kiểm tra | Hằng ngày |
Mỗi trang dashboard trả lời một câu hỏi viết ở tiêu đề (“Công nợ có vượt khẩu vị không?”), không phải tên bảng (“AR Report v3”). Mỗi thẻ KRI hiện: giá trị, ngưỡng, màu, xu hướng, thời điểm dữ liệu và người chịu trách nhiệm.
🟡 Mart KRI cuối tháng bằng SQL
-- Bảng KRI công nợ cuối mỗi tháng, gắn trạng thái Xanh/Vàng/Đỏ theo khẩu vị rủi ro
WITH months AS (
SELECT CAST(last_day(m) AS DATE) AS d
FROM range(DATE '2025-07-01', DATE '2026-01-01', INTERVAL 1 MONTH) t(m)
), ar AS (
SELECT m.d, i.amount_vnd, m.d - i.due_date AS dpd
FROM months m
JOIN 'invoices.csv' i ON i.invoice_date <= m.d AND (i.paid_date IS NULL OR i.paid_date > m.d)
), sales AS (
SELECT CAST(last_day(invoice_date) AS DATE) AS d, SUM(amount_vnd) AS ds FROM 'invoices.csv' GROUP BY 1
), k AS (
SELECT ar.d,
SUM(amount_vnd) / 1e9 AS phai_thu_ty,
SUM(amount_vnd) / ANY_VALUE(s.ds) * 30 AS dso,
100 * SUM(amount_vnd) FILTER (WHERE dpd > 90) / SUM(amount_vnd) AS qh90_pct
FROM ar JOIN sales s USING (d)
GROUP BY ar.d
)
SELECT strftime(d, '%m/%Y') AS thang, ROUND(phai_thu_ty) AS phai_thu_ty, ROUND(dso) AS dso,
CASE WHEN dso > 65 THEN 'ĐỎ' WHEN dso > 58 THEN 'VÀNG' ELSE 'XANH' END AS dso_rag,
ROUND(qh90_pct, 1) AS qh90_pct,
CASE WHEN qh90_pct > 5 THEN 'ĐỎ' WHEN qh90_pct > 3 THEN 'VÀNG' ELSE 'XANH' END AS qh90_rag
FROM k ORDER BY d;+---------+-------------+-----+---------+----------+----------+
| thang | phai_thu_ty | dso | dso_rag | qh90_pct | qh90_rag |
+---------+-------------+-----+---------+----------+----------+
| 07/2025 | 471 | 63 | VÀNG | 1.9 | XANH |
| 08/2025 | 477 | 55 | XANH | 3.2 | VÀNG |
| 09/2025 | 513 | 60 | VÀNG | 4.7 | VÀNG |
| 10/2025 | 508 | 61 | VÀNG | 6.2 | ĐỎ |
| 11/2025 | 571 | 54 | XANH | 5.8 | ĐỎ |
| 12/2025 | 617 | 58 | VÀNG | 6.8 | ĐỎ |
+---------+-------------+-----+---------+----------+----------+
(6 dòng)Truy vấn trên tính cho 6 tháng gần nhất; trong pipeline thật, mart gold.kri_monthly được dbt xây incremental mỗi ngày chốt và dashboard chỉ đọc bảng này. Logic ngưỡng nằm trong dữ liệu, không nằm rải rác trong công cụ BI, nên mọi nơi hiển thị cùng một màu.
🟡 Định nghĩa chỉ số dùng chung (lớp ngữ nghĩa)
# metrics/credit.yml — quy ước nội bộ, đọc bởi dbt/ công cụ BI/ trình sinh cảnh báo
metrics:
- name: ar_over_90_pct
label: "% phải thu quá hạn > 90 ngày"
source: gold.fct_ar_snapshot
numerator: "sum(outstanding_vnd) filter (where dpd > 90)"
denominator: "sum(outstanding_vnd)"
time_grain: [day, month]
dimensions: [region, segment, dealer_id]
thresholds: { amber: 0.03, red: 0.05, direction: higher_is_worse }
owner: cfo
- name: dso_90d
label: "DSO (doanh số 90 ngày)"
source: gold.kri_daily
expression: "ar_total / sales_90d * 90"
thresholds: { amber: 58, red: 65, direction: higher_is_worse }
owner: cfoDù dùng dbt Semantic Layer, Cube, LookML hay một file YAML tự đọc như trên, mục tiêu là một: định nghĩa một lần, dùng mọi nơi. Khi GĐ Tài chính đổi ngưỡng, chỉ sửa một chỗ.
🟡 Quy tắc cảnh báo đầy đủ
# alerts/credit.yml
- id: DEALER_LATE_JUMP
description: "Đại lý có độ trễ TB tháng tăng > 15 ngày so với tháng trước và dư nợ > 300 triệu"
query: gold.alert_dealer_late_jump # view trả về danh sách đại lý thoả điều kiện
severity: high
owner: truong_phong_cong_no
channel: [teams:cong-no, email]
schedule: "0 8 * * 1-6" # 08:00 thứ Hai–Bảy
dedup_key: dealer_id
suppress_for: 7d # cùng đại lý không báo lại trong 7 ngày nếu chưa xử lý
runbook: https://wiki.anphat.vn/runbook/dealer-late-jump
- id: AR_OVER90_RED
metric: ar_over_90_pct
condition: "value > 0.05"
clear_condition: "value < 0.045" # độ trễ bật/tắt: tránh nhấp nháy quanh ngưỡng
severity: critical
owner: cfo
channel: [email, teams:ban-dieu-hanh]import json, requests
def send_alerts(rule: dict, rows: list[dict], already_sent: set) -> int:
new = [r for r in rows if (rule["id"], r[rule["dedup_key"]]) not in already_sent]
if not new:
return 0
lines = "\n".join(f"• {r['dealer_id']}: trễ {r['late_now']} ngày (tháng trước {r['late_prev']}), dư nợ {r['exposure_mvnd']:,} tr" for r in new[:20])
text = f"[{rule['severity'].upper()}] {rule['description']}\n{lines}\nRunbook: {rule['runbook']}"
requests.post(TEAMS_WEBHOOK_URL, json={"text": text}, timeout=10).raise_for_status()
record_sent(rule["id"], [r[rule["dedup_key"]] for r in new]) # lưu để chống trùng & đo thời gian xử lý
return len(new)| Thành phần runbook | Ví dụ cho DEALER_LATE_JUMP |
|---|---|
| Ý nghĩa cảnh báo | Đại lý có dấu hiệu xấu đi nhanh (xem module 3, DL0004) |
| Kiểm tra gì trước | Lịch sử thanh toán 6 tháng, dư nợ, hạng điểm, tranh chấp đang mở |
| Hành động | Gọi đại lý trong 24h; nếu hạng D–E: đề xuất tạm khoá hạn mức cho GĐ Kinh doanh |
| Ghi nhận kết quả | Cập nhật trạng thái cảnh báo: đã xử lý/ cảnh báo giả + lý do |
| Leo thang | Không liên lạc được sau 48h → báo GĐ Tài chính |
🔴 Chống mệt mỏi cảnh báo
| Kỹ thuật | Cách làm |
|---|---|
| Phân tầng mức độ | critical → gọi/ tin nhắn; high → kênh nhóm; low → tổng hợp hằng ngày |
| Gộp (digest) | Một tin tổng hợp 08:00 thay cho 40 tin rời |
| Chống trùng & tạm hoãn | dedup_key + suppress_for |
| Độ trễ bật/tắt (hysteresis) | Bật đỏ khi > 5%, chỉ tắt khi < 4,5% |
| Đo chất lượng cảnh báo | Tỷ lệ cảnh báo được xử lý, tỷ lệ cảnh báo giả, thời gian xử lý trung vị; luật nào > 80% giả thì sửa hoặc bỏ |
| Có chủ sở hữu | Không có người nhận cụ thể → không tạo cảnh báo |
Với An Phát, quy tắc DEALER_LATE_JUMP sẽ cảnh báo DL0004 vào đầu tháng 6/2025. Tính lại: nếu khoá hạn mức ngay khi đó, các hoá đơn phát hành sau ngày cảnh báo (tháng 6–7) đã không phát sinh. Hãy làm phép tính này cho toàn bộ đại lý vỡ nợ: đó là giá trị bằng tiền của nền tảng dữ liệu để trình bày với ban điều hành (bài tập module 18).
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Không ai biết nhìn vào đâu.
Cách làm đúng: Theo tầng người đọc, mỗi trang một câu hỏi.
Vì sao nguy hiểm: Mỗi báo cáo một màu cho cùng chỉ số.
Cách làm đúng: Ngưỡng trong dữ liệu/ lớp ngữ nghĩa.
Vì sao nguy hiểm: Người đọc tưởng số hôm nay.
Cách làm đúng: Luôn ghi “dữ liệu đến ngày …, cập nhật lúc …”.
Vì sao nguy hiểm: Ai cũng thấy, không ai làm.
Cách làm đúng: Mỗi luật có owner, hành động, leo thang.
Vì sao nguy hiểm: Cùng một đại lý báo 30 lần/ tháng.
Cách làm đúng: dedup_key, suppress_for, digest.
Vì sao nguy hiểm: Luật tồi sống mãi.
Cách làm đúng: Theo dõi tỷ lệ xử lý, tỷ lệ giả, thời gian xử lý.
- Ba tầng: điều hành (RAG), quản lý (phân rã), vận hành (danh sách việc).
- Mart KRI có ngưỡng nằm trong dữ liệu; dashboard chỉ hiển thị.
- Định nghĩa chỉ số một lần, dùng mọi nơi.
- Quy tắc cảnh báo: điều kiện, mức độ, owner, kênh, chống trùng, runbook.
- Chống mệt mỏi: phân tầng, gộp, hysteresis, đo chất lượng cảnh báo.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. HĐQT nên thấy gì trên trang đầu?
A. Danh sách 600 đại lý
B. 8–10 KRI dạng RAG với xu hướng
C. Log pipeline
2. KRI dao động quanh ngưỡng 5% làm cảnh báo bật tắt liên tục. Cách xử lý:
A. Bỏ KRI
B. Độ trễ bật/tắt (bật > 5%, tắt < 4,5%)
C. Tăng ngưỡng lên 10%
3. Vì sao để ngưỡng RAG trong mart dữ liệu thay vì công cụ BI?
A. Nhanh hơn
B. Mọi nơi dùng chung một định nghĩa và một màu
C. Bắt buộc
4. Thành phần nào KHÔNG cần trong quy tắc cảnh báo?
A. Chủ sở hữu
B. Runbook
C. Font chữ
5. Một luật có 85% cảnh báo được đánh dấu giả. Nên:
A. Giữ nguyên
B. Sửa điều kiện hoặc bỏ luật
C. Gửi cho nhiều người hơn
🏋️ Bài tập thực hành
Dùng Metabase/ Superset/ Power BI (hoặc HTML + biểu đồ) dựng một trang gồm: 5 thẻ KRI RAG (quá hạn > 90, DSO 90 ngày, số đại lý vượt hạn mức, tiền thấp nhất 13 tuần, VaR 10 ngày), xu hướng 12 tháng của 2 KRI chính, top 10 đại lý cần hành động. Ghi rõ thời điểm dữ liệu.
💡 Gợi ý lời giải
kri_cards (một dòng/KRI: tên, giá trị, ngưỡng, màu, thời điểm), kri_trend, dealer_action_list. Dashboard chỉ SELECT từ các view này. Khởi động Metabase bằng docker-compose ở module 6 và kết nối PostgreSQL hoặc file DuckDB.📚 Tài nguyên học tập
- Metabase DocumentationDashboard mã nguồn mởTài liệu
- Apache Superset DocumentationBI mã nguồn mởTài liệu
- Google SRE Book: Monitoring Distributed SystemsNguyên tắc cảnh báo tốt (áp dụng cho cả cảnh báo nghiệp vụ)Sách
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Phác thảo dashboard 3 tầng
- Chạy mart KRI RAG
- Viết định nghĩa chỉ số YAML
- Viết 2 quy tắc cảnh báo + runbook
- Mô phỏng khối lượng cảnh báo bằng công cụ