Triết lý phân tích kỹ thuật & các loại biểu đồ
PTKT thực chất đo lường điều gì, 6 nguyên lý của Dow, ưu và nhược điểm, các loại biểu đồ (đường, thanh, nến, Heikin Ashi), thang tuyến tính/logarit và cách chọn khung thời gian.
Trước khi học bất kỳ mẫu hình hay chỉ báo nào, bạn cần biết PTKT thực sự làm được gì và không làm được gì. Người hiểu sai bản chất thường kỳ vọng chắc chắn từ biểu đồ, rồi vỡ mộng sau vài lệnh thua. Người hiểu đúng coi biểu đồ như bản đồ xác suất của hành vi đám đông.
🎯 Mục tiêu học tập
- Giải thích PTKT đo lường điều gì và giới hạn của nó
- Nêu 6 nguyên lý của lý thuyết Dow
- So sánh biểu đồ đường, thanh, nến, Heikin Ashi
- Biết khi nào dùng thang logarit và khung thời gian nào
- Xây dựng cách nhìn nhận xác suất, không phải dự đoán
PTKT thực chất là gì?
PTKT nghiên cứu giá và khối lượng trong quá khứ để đánh giá xác suất vận động tiếp theo. Cốt lõi của nó là tâm lý đám đông: cùng một nỗi sợ và lòng tham lặp lại tạo ra các hình dạng tương tự trên biểu đồ. Nó không đọc tin tức, không tiên tri, nó chỉ trả lời hai câu: đám đông đang làm gì? và tại điểm nào quan điểm của tôi bị chứng minh là sai?
- Xác định xu hướng, vùng cung cầu, điểm vào/ra có cắt lỗ rõ ràng
- Cho một ngôn ngữ chung để lập kế hoạch giao dịch
- Giúp quản trị rủi ro bằng điểm vô hiệu hoá luận điểm
- Áp dụng được cho mọi thị trường, mọi khung thời gian
- Dự đoán chính xác điểm đỉnh/đáy
- Biết trước tin xấu bất ngờ hoặc gian lận của doanh nghiệp
- Thay thế phân tích doanh nghiệp khi đầu tư dài hạn
- Hoạt động tốt trên cổ phiếu thanh khoản rất mỏng, bị thao túng
Sáu nguyên lý của lý thuyết Dow
| Nguyên lý | Ý nghĩa thực hành |
|---|---|
| 1. Chỉ số phản ánh tất cả | Mọi thông tin đã nằm trong giá, ta đọc giá thay vì đoán tin tức |
| 2. Ba loại xu hướng | Xu hướng chính (tháng–năm), thứ cấp (tuần–tháng), nhỏ (ngày–tuần): luôn xác định mình đang giao dịch ở tầng nào |
| 3. Xu hướng chính có 3 giai đoạn | Tích luỹ → tăng/giảm theo đám đông → phân phối/hoảng loạn |
| 4. Các chỉ số phải xác nhận lẫn nhau | Tín hiệu mạnh khi nhiều thị trường/nhóm ngành cùng chiều |
| 5. Khối lượng xác nhận xu hướng | Khối lượng tăng theo hướng xu hướng, giảm khi điều chỉnh |
| 6. Xu hướng tiếp diễn đến khi có tín hiệu đảo chiều rõ ràng | Đừng vội đoán đỉnh/đáy; cần bằng chứng |
Các loại biểu đồ
| Loại | Thông tin | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Đường (line) | Chỉ giá đóng cửa | Gọn, thấy xu hướng tổng thể | Mất thông tin về biên độ, bóng nến |
| Thanh (OHLC bar) | Mở, cao, thấp, đóng | Đủ dữ liệu, gọn | Khó nhìn tâm lý bằng nến |
| Nến Nhật | Mở, cao, thấp, đóng | Trực quan, thể hiện tâm lý rõ | Cần học cách đọc |
| Heikin Ashi | Giá trung bình hoá | Làm mượt, dễ nhận xu hướng | Trễ, giá không thật |
| Renko, Point & Figure | Chỉ lọc theo mức dịch chuyển giá | Loại bỏ yếu tố thời gian | Ít phổ biến, mất thông tin khối lượng |
Khung thời gian và thang đo
| Khung | Dùng cho | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tháng / Tuần | Xu hướng chính, đầu tư dài hạn | Tín hiệu chậm nhưng bền, ít nhiễu |
| Ngày | Swing trading, đầu tư trung hạn | Khung phổ biến nhất cho cổ phiếu Việt Nam |
| 60 phút / 15 phút | Tìm điểm vào/ra chính xác | Nhiễu nhiều hơn; T+2 nên không giao dịch trong ngày được như thị trường khác |
| Phút (1–5) | Giao dịch rất ngắn hạn (phái sinh) | Chi phí và cảm xúc cao, cần kỷ luật mạnh |
Luôn đọc khung lớn trước (tuần → ngày), rồi xuống khung nhỏ để tìm điểm vào. Một nhịp giảm trên khung 15 phút thường chỉ là nhịp điều chỉnh bé trên xu hướng tăng khung ngày.
Thang tuyến tính vs thang logarit: thang tuyến tính hiển thị chênh lệch tuyệt đối (+5 điểm), thang logarit hiển thị chênh lệch phần trăm. Với biểu đồ dài hạn hoặc cổ phiếu tăng nhiều lần, dùng thang logarit để các đường xu hướng và mẫu hình không bị méo.
Cách nhìn nhận: tư duy xác suất
- Mỗi tín hiệu là một giả thuyết với điều kiện sai rõ ràng (điểm cắt lỗ).
- Hỏi “nếu tôi sai thì bao nhiêu?” trước khi hỏi “nếu tôi đúng thì lãi bao nhiêu?”.
- Hãy nghĩ theo kịch bản: kịch bản tăng, kịch bản giảm, và điều gì xác nhận từng kịch bản.
- Chấp nhận rằng bạn có thể sai 40–60% số lệnh mà vẫn có lãi nếu lãi trung bình lớn hơn lỗ trung bình.
- Đánh giá mình bằng quy trình, không bằng kết quả của từng lệnh riêng lẻ.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Mỗi lần sai bạn mất niềm tin, đổi phương pháp liên tục (hội chứng nhảy phương pháp).
Cách làm đúng: Coi PTKT là xác suất và luôn kèm quản trị rủi ro.
Vì sao nguy hiểm: Giao dịch ngược xu hướng khung lớn, bị cuốn vào nhiễu.
Cách làm đúng: Đọc top-down: tuần → ngày → khung vào lệnh.
Vì sao nguy hiểm: Giá hiển thị không phải giá khớp thật.
Cách làm đúng: Dùng HA để nhận xu hướng, đặt lệnh theo nến thường.
Vì sao nguy hiểm: Các mức hỗ trợ/kháng cự và đường xu hướng bị méo.
Cách làm đúng: Dùng thang logarit cho biểu đồ dài hạn.
Vì sao nguy hiểm: Tín hiệu trên cổ phiếu thanh khoản mỏng dễ bị thao túng.
Cách làm đúng: Chỉ giao dịch mã có thanh khoản đủ lớn so với vị thế.
- PTKT là bản đồ xác suất về hành vi đám đông, không phải quả cầu pha lê.
- Nến Nhật cho đủ 4 giá nên là biểu đồ chuẩn của khoá.
- Đọc top-down: khung lớn xác định hướng, khung nhỏ chọn điểm vào.
- Mỗi giả thuyết cần điều kiện sai và điểm cắt lỗ.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. PTKT có dự đoán chắc chắn được tin xấu bất ngờ không?
2. Vì sao nên dùng thang logarit cho biểu đồ nhiều năm?
3. Heikin Ashi có ưu và nhược điểm gì?
4. Nguyên lý Dow số 5 nói gì?
🏋️ Bài tập thực hành
Chọn 1 cổ phiếu thanh khoản tốt. Mở khung ngày, đổi giữa biểu đồ đường, nến, Heikin Ashi. Ghi: loại nào giúp bạn thấy xu hướng rõ nhất? loại nào cho bạn thông tin tâm lý nhất? Rồi so sánh với khung tuần.
📚 Tài nguyên học tập
- TradingViewBiểu đồ miễn phí, hỗ trợ nhiều loại biểu đồ và thang logaritCông cụ
- Technical Analysis of the Financial Markets (John J. Murphy)Sách giáo khoa kinh điển về PTKTSách
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Nêu được PTKT làm được và không làm được gì
- Thuộc 6 nguyên lý Dow
- Phân biệt các loại biểu đồ
- Biết đọc top-down
- Có tư duy kịch bản và xác suất