Backend API Engineering for AI Engineers
Trang chủ / Module 7
🗝️ Module 7 / 14 · 1 tuần

Authorization — RBAC, ABAC, API Keys

Role-Based Access Control, Attribute-Based Access Control, policy engine (OPA), và quản lý API key cho tích hợp bên thứ 3.

RBACABACOPA
📌 Vì sao module này quan trọng

Authentication (Module 5-6) trả lời "bạn là ai" — Authorization trả lời "bạn được làm gì". Nhầm lẫn 2 khái niệm này (rất phổ biến, kể cả trong status code 401 vs 403) dẫn đến thiết kế phân quyền chắp vá: if/else rải rác khắp codebase kiểm tra role, không có nơi nào nhìn thấy toàn bộ policy hệ thống — rất dễ để sót 1 endpoint quên kiểm tra quyền, gây lộ dữ liệu nghiêm trọng.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Thiết kế hệ thống RBAC (Role-Based Access Control) rõ ràng, tránh role explosion
  • Nhận diện khi nào cần ABAC (Attribute-Based Access Control) thay vì RBAC thuần
  • Hiểu vai trò của policy engine (OPA) trong việc tách logic phân quyền khỏi code nghiệp vụ
  • Thiết kế quản lý API key an toàn cho đối tác/tích hợp bên thứ 3

RBAC — Role-Based Access Control

-- Mô hình RBAC chuẩn: User -> Role -> Permission
CREATE TABLE roles (id SERIAL PRIMARY KEY, name TEXT UNIQUE); -- admin, editor, viewer
CREATE TABLE permissions (id SERIAL PRIMARY KEY, name TEXT UNIQUE); -- orders:read, orders:write, orders:delete
CREATE TABLE role_permissions (role_id INT REFERENCES roles(id), permission_id INT REFERENCES permissions(id));
CREATE TABLE user_roles (user_id INT REFERENCES users(id), role_id INT REFERENCES roles(id));

Kiểm tra quyền trở thành 1 câu query nhất quán (user có role nào chứa permission 'orders:delete'?) thay vì if/else rải rác. Role explosion là cạm bẫy phổ biến: khi cần phân quyền chi tiết hơn theo ngữ cảnh (ví dụ "editor chỉ được sửa đơn hàng của phòng ban mình"), đội ngũ thường phản xạ tạo thêm role mới cho mỗi tổ hợp (editor_sales, editor_marketing...) — số role tăng theo cấp số nhân và trở nên không thể quản lý. Đây là dấu hiệu cần chuyển sang ABAC.

ABAC — khi quyền phụ thuộc vào ngữ cảnh, không chỉ role

Attribute-Based Access Control quyết định quyền dựa trên thuộc tính của user, resource, và ngữ cảnh — không chỉ 1 role cố định:

// Policy dạng ABAC (pseudocode)
allow if:
  user.role == "editor"
  AND resource.department == user.department
  AND resource.status != "locked"
  AND current_time.hour BETWEEN 8 AND 18

Linh hoạt hơn RBAC rất nhiều nhưng đánh đổi bằng độ phức tạp khi kiểm tra/audit ("ai được phép làm gì" không còn là 1 bảng đơn giản mà là tập luật động). Trong thực tế, phần lớn hệ thống dùng kết hợp cả hai: RBAC cho phân loại quyền hạn lớn (admin/editor/viewer), ABAC cho các ràng buộc ngữ cảnh cụ thể chồng lên trên (chỉ trong phạm vi phòng ban, chỉ trong giờ hành chính).

Policy Engine (OPA) — tách logic phân quyền khỏi code nghiệp vụ

Open Policy Agent (OPA) cho phép viết policy bằng ngôn ngữ riêng (Rego) tách biệt hoàn toàn khỏi code ứng dụng — thay vì rải if/else kiểm tra quyền khắp nơi trong codebase, mọi service gọi tới 1 policy engine chung để hỏi "request này có được phép không", và policy có thể sửa đổi/audit tập trung mà không cần deploy lại code ứng dụng.

# Rego policy — ví dụ đơn giản
package authz

default allow = false

allow {
  input.user.role == "admin"
}

allow {
  input.user.role == "editor"
  input.resource.department == input.user.department
}

Lợi ích lớn nhất ở kiến trúc microservices (Module 11): nhiều service có thể dùng chung 1 bộ policy nhất quán thay vì mỗi service tự cài đặt logic phân quyền riêng, dễ lệch nhau theo thời gian.

API Key — quản lý truy cập cho đối tác bên thứ 3

Khác với OAuth2 (thay mặt người dùng cuối), API key thường dùng cho tích hợp server-to-server với đối tác — nguyên tắc thiết kế an toàn:

  • Chỉ lưu hash của API key trong database (giống mật khẩu), không lưu plaintext — nếu database bị lộ, key vẫn không dùng được ngay.
  • Cho phép scope giới hạn quyền của từng key (key chỉ đọc, key chỉ 1 vài endpoint cụ thể) — không phát hành key "toàn quyền" mặc định.
  • Hỗ trợ thu hồi và xoay vòng (rotation) key dễ dàng mà không làm gián đoạn tích hợp (cho phép nhiều key active cùng lúc trong giai đoạn chuyển đổi).
  • Ghi log mọi lần dùng key (audit) — liên hệ trực tiếp phần audit logging ở khoá Database Engineering.

🏋️ Bài tập thực hành

Thiết kế và triển khai RBAC + 1 ràng buộc ABAC

Triển khai RBAC đầy đủ (roles, permissions, user_roles) cho hệ thống quản lý đơn hàng với 3 role: admin (toàn quyền), sales (chỉ quản lý đơn hàng phòng ban mình), viewer (chỉ đọc). Thêm ràng buộc ABAC: sales chỉ được sửa đơn hàng có department khớp với department của chính họ. Viết middleware kiểm tra quyền tập trung (không rải if/else trong từng handler), viết test cho cả 3 role với các tình huống được phép/không được phép.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Thiết kế RBAC không rơi vào role explosion khi yêu cầu phân quyền phức tạp dần
  • Giải thích rõ khi nào cần ABAC bằng một ví dụ cụ thể không thể giải quyết tốt bằng RBAC thuần
  • Giải thích vai trò của policy engine trong việc tách phân quyền khỏi code nghiệp vụ
  • Thiết kế quản lý API key an toàn: hash lưu trữ, scope, thu hồi, audit log