Hệ điều hành: macOS & Linux cơ bản
Quản trị cơ bản macOS (Terminal, System Settings), và Linux (filesystem, permissions, package manager, systemd).
Môi trường doanh nghiệp ngày càng đa dạng hệ điều hành — dev team thường dùng macOS, server hạ tầng chạy Linux. IT Support giỏi cần thoải mái trên cả 3 hệ điều hành chính, không chỉ Windows. Kỹ năng Linux ở module này cũng là nền tảng trực tiếp cho khoá Docker và DevOps.
🎯 Mục tiêu học tập
- Sử dụng Terminal cơ bản trên macOS và các công cụ quản trị hệ thống chính
- Điều hướng filesystem Linux và hiểu hệ thống quyền (permissions)
- Quản lý package bằng package manager (apt/yum/dnf) trên các distro phổ biến
- Hiểu systemd để quản lý service trên Linux
macOS — Terminal & System Settings cơ bản
system_profiler SPHardwareDataType # thông tin phần cứng chi tiết
diskutil list # liệt kê ổ đĩa
sudo softwareupdate -l # kiểm tra bản cập nhật hệ điều hành
killall Finder # khởi động lại Finder khi bị treo
macOS dựa trên nền Unix (BSD) — phần lớn lệnh Linux cơ bản (Module này, phần Linux) hoạt động tương tự trên macOS Terminal. Với người dùng cuối, phần lớn vấn đề giải quyết qua System Settings (trước đây gọi System Preferences); với vấn đề sâu hơn (quyền file, tiến trình treo), Terminal là công cụ chính.
Linux — Filesystem & Permissions
ls -la /home/user # liệt kê chi tiết, gồm cả file ẩn và permissions
cd /var/log # điều hướng thư mục
pwd # xem đường dẫn hiện tại
chmod 644 file.txt # đặt quyền: chủ sở hữu đọc/ghi, nhóm và người khác chỉ đọc
chmod +x script.sh # thêm quyền thực thi
chown user:group file.txt # đổi chủ sở hữu file/thư mục
Hệ thống quyền Linux dựa trên 3 nhóm (owner/group/other) × 3 loại quyền (read/write/execute), biểu diễn
dạng số (ví dụ 644 = owner rw-, group r--, other r--) hoặc ký hiệu
(rw-r--r--). Hiểu đúng permission là kỹ năng bắt buộc để chẩn đoán lỗi "Permission denied" —
một trong những lỗi phổ biến nhất khi hỗ trợ người dùng Linux/macOS.
Package Manager — cài đặt & cập nhật phần mềm
| Distro | Package Manager | Lệnh ví dụ |
|---|---|---|
| Ubuntu/Debian | apt | sudo apt update && sudo apt install nginx |
| RHEL/CentOS/Fedora | yum / dnf | sudo dnf install nginx |
| macOS (không tích hợp sẵn) | Homebrew | brew install wget |
Luôn update danh sách package trước khi install (đảm bảo cài bản mới nhất có
sẵn trong repository) — quên bước này là lỗi phổ biến khiến cài đặt bản cũ hoặc báo lỗi "package not found"
dù package thực sự tồn tại.
systemd — Quản lý Service trên Linux
systemctl status nginx # xem trạng thái service
sudo systemctl start nginx # khởi động service
sudo systemctl stop nginx # dừng service
sudo systemctl restart nginx # khởi động lại
sudo systemctl enable nginx # tự khởi động cùng hệ thống (boot)
journalctl -u nginx -f # xem log real-time của service
systemd là hệ thống init hiện đại chuẩn trên hầu hết distro Linux ngày nay — quản lý toàn
bộ vòng đời service, và journalctl là công cụ trung tâm để xem log khi chẩn đoán service
không khởi động được đúng cách.
🏋️ Bài tập thực hành
Nếu chưa có sẵn máy Linux, tạo 1 máy ảo Ubuntu hoặc dùng WSL trên Windows. Thực hành: tạo 1 file, đổi permission bằng chmod theo 2 cách (số và ký hiệu), cài đặt 1 package bằng apt, khởi động 1 service (ví dụ nginx) và xác nhận truy cập được qua trình duyệt, xem log bằng journalctl.
📚 Tài nguyên học tập
-
Linux JourneyKhoá học Linux cơ bản miễn phí, tương tácKhoá học
-
Apple — Support: Terminal User GuideHướng dẫn chính thức Terminal trên macOSDocs
-
Red Hat — systemd documentationHướng dẫn systemd cho người mớiDocs
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Thực hiện được các thao tác quản trị cơ bản trên macOS Terminal
- Điều hướng filesystem Linux và giải thích đúng hệ thống permissions
- Cài đặt/cập nhật được package bằng package manager phù hợp distro
- Quản lý được vòng đời 1 service bằng systemctl và xem log bằng journalctl