IT Support & Help Desk Fundamentals
Trang chủ / Module 5
🌐 Module 5 / 12 · 1-2 tuần

Networking cơ bản cho IT Support

Mô hình TCP/IP, địa chỉ IP/subnet, DNS, DHCP, và quy trình chẩn đoán sự cố kết nối mạng theo từng lớp.

TCP/IPDNSDHCP
📌 Vì sao module này quan trọng

Sự cố kết nối mạng ("không vào được internet", "không truy cập được ổ mạng chung") là một trong những nhóm ticket phổ biến nhất. Không hiểu networking khiến bạn chỉ có thể "thử tắt bật lại" mà không hiểu vì sao — hiệu quả thấp và không mở rộng được lên các vấn đề phức tạp hơn.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Giải thích được mô hình TCP/IP ở mức đủ dùng cho công việc hàng ngày
  • Đọc hiểu địa chỉ IP, subnet mask, và phân biệt IP nội bộ/công khai
  • Hiểu DNS và DHCP hoạt động ra sao, và cách chẩn đoán khi chúng gặp sự cố
  • Áp dụng quy trình chẩn đoán mạng theo từng lớp (layer-by-layer)

Mô hình TCP/IP — đủ dùng cho IT Support

LớpVai tròVí dụ
ApplicationGiao thức ứng dụng người dùng thấy đượcHTTP/HTTPS, DNS, SMTP
TransportĐảm bảo dữ liệu đến đúng ứng dụng, đúng thứ tự (TCP) hoặc nhanh không đảm bảo (UDP)TCP, UDP, số hiệu port
InternetĐịnh tuyến gói tin giữa các mạng khác nhauIP, ICMP (dùng bởi lệnh ping)
Network AccessTruyền dữ liệu vật lý trên cùng 1 mạng cục bộEthernet, Wi-Fi, địa chỉ MAC

Không cần thuộc lòng lý thuyết — điều quan trọng là biết vấn đề đang xảy ra ở lớp nào để chẩn đoán đúng hướng (xem phần "chẩn đoán theo lớp" bên dưới).

IP Address, Subnet, và Public vs Private IP

Địa chỉ IPv4 gồm 4 nhóm số (0-255), ví dụ 192.168.1.15. Subnet mask (ví dụ 255.255.255.0, hay viết gọn /24) xác định phần nào của IP là "địa chỉ mạng" và phần nào là "địa chỉ máy" — hai máy chỉ giao tiếp trực tiếp được nếu cùng subnet, khác subnet cần đi qua router.

Private IP (dải 192.168.x.x, 10.x.x.x, 172.16.x.x–172.31.x.x) chỉ dùng nội bộ, không định tuyến được trên internet công khai — router thực hiện NAT (Network Address Translation) để "dịch" giữa private IP nội bộ và public IP duy nhất khi ra internet.

ipconfig /all        # Windows — xem đầy đủ thông tin IP, subnet, gateway, DNS
ifconfig             # macOS/Linux cũ
ip addr show         # Linux hiện đại

DNS & DHCP — hai dịch vụ đứng sau mọi kết nối

DNS (Domain Name System) dịch tên miền (google.com) thành địa chỉ IP — "internet không vào được nhưng ping IP vẫn thành công" gần như luôn là dấu hiệu sự cố DNS, không phải sự cố kết nối thật sự.

nslookup google.com      # tra cứu DNS thủ công, kiểm tra DNS server nào đang trả lời
ipconfig /flushdns       # Windows — xoá cache DNS cục bộ, thường giải quyết được sự cố DNS "kỳ lạ"

DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) tự động cấp IP, subnet, gateway, DNS server cho máy khi kết nối vào mạng — không cần cấu hình thủ công từng máy. Khi máy hiện IP dạng 169.254.x.x (APIPA), đó là dấu hiệu máy không nhận được phản hồi từ DHCP server và tự cấp IP tạm — dấu hiệu chẩn đoán rất đặc trưng, gần như luôn chỉ đến sự cố DHCP hoặc kết nối vật lý.

Chẩn đoán sự cố mạng theo từng lớp (Layer-by-layer)

  1. Kiểm tra kết nối vật lý: cáp mạng, đèn báo trên card mạng/switch, kết nối Wi-Fi có hiển thị đúng SSID không
  2. Kiểm tra IP đã cấp đúng chưa: ipconfig/ip addr — có IP hợp lệ không, hay đang là APIPA (169.254.x.x)?
  3. Kiểm tra kết nối đến gateway: ping [địa chỉ gateway] — nếu fail, vấn đề nằm trong mạng cục bộ (router/switch)
  4. Kiểm tra kết nối ra ngoài bằng IP: ping 8.8.8.8 — nếu thành công nhưng ping tên miền thất bại, vấn đề là DNS, không phải kết nối
  5. Kiểm tra DNS: nslookup google.com, thử đổi DNS server (ví dụ sang 8.8.8.8) để xác nhận
💡 Nguyên tắc vàng

Luôn đi từ lớp thấp nhất (vật lý) lên cao nhất (ứng dụng) — kiểm tra "có cắm dây không" trước khi nghi ngờ "DNS server bị lỗi cấu hình phức tạp". 80% sự cố mạng nằm ở những bước đầu tiên, đơn giản nhất.

🏋️ Bài tập thực hành

Chẩn đoán mạng có hệ thống

Trên máy của bạn, chạy đầy đủ quy trình 5 bước chẩn đoán ở trên dù mạng đang hoạt động bình thường (để quen thao tác). Ghi lại kết quả từng lệnh (ipconfig, ping gateway, ping 8.8.8.8, nslookup). Sau đó thử đổi DNS server của máy sang 1.1.1.1 hoặc 8.8.8.8, xác nhận vẫn truy cập internet bình thường và giải thích vì sao việc đổi DNS không ảnh hưởng đến khả năng ping bằng IP.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Đọc hiểu được địa chỉ IP, subnet mask, và phân biệt private/public IP
  • Giải thích được DNS và DHCP làm gì, nhận diện được dấu hiệu APIPA
  • Áp dụng đúng quy trình chẩn đoán mạng theo từng lớp
  • Sử dụng thành thạo ipconfig/ping/nslookup để chẩn đoán