Page Object Model & Component Object đúng cách
Thiết kế page object trong Playwright: locator là thuộc tính, phương thức theo ý định người dùng, component object cho phần dùng lại, và những kiểu POM phản tác dụng.
Page Object Model là pattern nổi tiếng nhất của test automation và cũng bị áp dụng sai nhiều nhất. Khoá
Advanced QA (Module 2) bàn về POM và Screenplay ở mức kiến trúc; module này là phần thực hành với
Playwright, nơi nhiều thói quen POM từ thời Selenium trở nên thừa: không cần lớp bọc để chờ, không cần
PageFactory, không cần BasePage chứa 40 hàm tiện ích. Một page object tốt trong
Playwright mỏng đến bất ngờ — và đó là điểm mạnh.
🎯 Mục tiêu học tập
- Viết page object mỏng: locator là thuộc tính readonly, phương thức biểu đạt ý định người dùng
- Tách component object cho các phần giao diện dùng lại (header, bảng, dialog)
- Quyết định assertion nằm ở đâu, và phương thức nên trả về gì
- Cấp page object cho test qua fixture thay vì new trong từng test
- Nhận diện các anti-pattern POM và biết khi nào không cần POM
Một page object tốt trông thế nào
// pages/checkout.page.ts
import { type Page, type Locator } from '@playwright/test';
export class CheckoutPage {
readonly heading: Locator;
readonly couponInput: Locator;
readonly applyCouponButton: Locator;
readonly couponError: Locator;
readonly total: Locator;
readonly placeOrderButton: Locator;
constructor(private readonly page: Page) {
this.heading = page.getByRole('heading', { name: 'Thanh toán' });
this.couponInput = page.getByLabel('Mã giảm giá');
this.applyCouponButton = page.getByRole('button', { name: 'Áp dụng' });
this.couponError = page.getByRole('alert').filter({ hasText: 'Mã giảm giá' });
this.total = page.getByTestId('order-total');
this.placeOrderButton = page.getByRole('button', { name: 'Đặt hàng' });
}
async goto() {
await this.page.goto('/checkout');
await this.heading.waitFor();
}
async applyCoupon(code: string) {
await this.couponInput.fill(code);
await this.applyCouponButton.click();
}
async fillShipping(address: ShippingAddress) {
await this.page.getByLabel('Họ và tên').fill(address.fullName);
await this.page.getByLabel('Số điện thoại').fill(address.phone);
await this.page.getByLabel('Địa chỉ').fill(address.street);
await this.page.getByRole('combobox', { name: 'Tỉnh/Thành' }).selectOption({ label: address.province });
}
/** Đặt hàng và trả về mã đơn do server cấp. */
async placeOrder(): Promise<string> {
const responsePromise = this.page.waitForResponse(
r => r.url().endsWith('/api/orders') && r.request().method() === 'POST');
await this.placeOrderButton.click();
const response = await responsePromise;
return (await response.json()).id;
}
}
// tests/checkout/coupon.spec.ts — test đọc như đặc tả
test('mã hết hạn bị từ chối và tổng tiền không đổi', async ({ checkoutPage }) => {
await checkoutPage.applyCoupon('HETHAN2024');
await expect(checkoutPage.couponError).toHaveText('Mã giảm giá đã hết hạn');
await expect(checkoutPage.total).toHaveMoney(1_250_000);
});
Các nguyên tắc thể hiện trong ví dụ:
- Locator là thuộc tính công khai
readonly, khởi tạo trong constructor. Locator lười nên tạo sẵn không tốn gì, và test dùng được trực tiếp trongexpect. - Phương thức theo ý định (
applyCoupon), không theo thao tác (typeIntoCouponField+clickApplyButton). - Không có lệnh chờ thủ công — auto-waiting lo.
- Phương thức trả về dữ liệu có ích cho bước sau (mã đơn) khi hợp lý.
Assertion đặt ở đâu?
Câu hỏi gây tranh luận nhất về POM. Quy ước thực dụng, áp dụng được cho hầu hết đội:
| Loại kiểm tra | Đặt ở | Ví dụ |
|---|---|---|
| Điều test đang kiểm chứng (kết quả nghiệp vụ) | Trong test | await expect(checkoutPage.total).toHaveMoney(...) |
| Điều kiện để thao tác tiếp có nghĩa (trang đã tải, dialog đã mở) | Trong page object, như một phần của hành động | goto() chờ heading xuất hiện |
| Kiểm tra nghiệp vụ lặp lại nhiều nơi | Custom matcher (Module 4) hoặc phương thức expect... đặt tên rõ | toHaveMoney; orderPage.expectStatus('paid') |
Lý do giữ assertion chính trong test: người đọc test thấy ngay nó kiểm tra gì mà không phải mở
ba file; và page object không bị gắn với một kỳ vọng cụ thể nên tái dùng được cho cả ca thành công lẫn ca
lỗi. Phương thức kiểu loginSuccessfully() tự assert bên trong khiến bạn phải viết thêm
loginExpectingError(), rồi loginExpectingLockout()...
Phương thức có nên trả về page object kế tiếp không? (loginPage.login()
trả về DashboardPage.) Kiểu "fluent" này đẹp nhưng buộc page object biết về luồng điều hướng,
và gãy khi cùng một hành động dẫn tới nhiều nơi. Với Playwright, lấy page object từ fixture thường gọn hơn.
Component object: phần giao diện dùng lại
Header, bảng dữ liệu, dialog xác nhận, bộ chọn ngày xuất hiện ở nhiều trang. Mô hình hoá chúng thành component nhận một locator gốc và tìm mọi thứ bên trong phạm vi đó:
// pages/components/data-table.component.ts
export class DataTable {
constructor(private readonly root: Locator) {}
row(text: string | RegExp): Locator {
return this.root.getByRole('row').filter({ hasText: text });
}
get rows(): Locator {
return this.root.getByRole('row').filter({ has: this.root.page().getByRole('cell') }); // bỏ hàng tiêu đề
}
async sortBy(column: string) {
await this.root.getByRole('columnheader', { name: column }).click();
}
async rowAction(rowText: string | RegExp, action: string) {
await this.row(rowText).getByRole('button', { name: action }).click();
}
}
// pages/components/confirm-dialog.component.ts
export class ConfirmDialog {
readonly root: Locator;
constructor(page: Page, title: string) {
this.root = page.getByRole('dialog', { name: title });
}
async confirm() { await this.root.getByRole('button', { name: 'Xác nhận' }).click(); }
async cancel() { await this.root.getByRole('button', { name: 'Huỷ' }).click(); }
}
// pages/orders.page.ts — page object GHÉP các component
export class OrdersPage {
readonly table: DataTable;
readonly deleteDialog: ConfirmDialog;
constructor(private readonly page: Page) {
this.table = new DataTable(page.getByRole('table', { name: 'Danh sách đơn hàng' }));
this.deleteDialog = new ConfirmDialog(page, 'Xoá đơn hàng');
}
}
// test
await ordersPage.table.rowAction('DH-104233', 'Xoá');
await ordersPage.deleteDialog.confirm();
await expect(ordersPage.table.row('DH-104233')).toBeHidden();
Ghép (composition) thay cho kế thừa. Một BasePage phình to chứa header,
footer, và 30 hàm tiện ích là nguồn nợ kỹ thuật kinh điển: mọi page object thừa hưởng những thứ nó không
dùng, và sửa lớp cha làm gãy những chỗ không ngờ. Thay vào đó, mỗi page khai báo tường minh các component
nó có.
Cấp page object qua fixture
// fixtures/pages.fixture.ts
type PageFixtures = {
loginPage: LoginPage;
checkoutPage: CheckoutPage;
ordersPage: OrdersPage;
};
export const test = base.extend<PageFixtures>({
loginPage: async ({ page }, use) => { await use(new LoginPage(page)); },
ordersPage: async ({ page }, use) => { await use(new OrdersPage(page)); },
// Fixture có thể đưa trang về trạng thái sẵn sàng — test bắt đầu ngay ở chỗ cần
checkoutPage: async ({ page, cartWithItems }, use) => {
const checkoutPage = new CheckoutPage(page);
await checkoutPage.goto();
await use(checkoutPage);
},
});
Lợi ích: test không còn dòng new XxxPage(page); page object chỉ được tạo khi test yêu cầu;
và điều kiện tiên quyết (giỏ có hàng) được khai báo qua phụ thuộc fixture thay vì chép các bước chuẩn bị.
Với ứng dụng nhiều trang, một lựa chọn là fixture app duy nhất gom các page object
(app.checkout, app.orders) khởi tạo lười bằng getter — giảm số tham số của test,
đổi lại mất một chút tường minh. Cả hai cách đều ổn; chọn một và giữ nhất quán.
Anti-pattern và khi nào không cần POM
| Anti-pattern | Vấn đề | Sửa |
|---|---|---|
Phương thức bọc từng thao tác: clickLoginButton(), enterUsername() | Thêm một tầng gián tiếp mà không thêm ý nghĩa; test dài y như cũ | Phơi locator; phương thức ở mức ý định |
Hàm chờ tự chế: waitForElementAndClick() | Làm lại (kém hơn) thứ Playwright đã có | Xoá; dùng trực tiếp action |
BasePage khổng lồ, kế thừa nhiều tầng | Phụ thuộc ẩn, khó sửa | Component + ghép |
| Locator là chuỗi selector, tìm lại mỗi lần bằng hàm chung | Mất lợi ích của Locator API, lọc và xâu chuỗi | Thuộc tính kiểu Locator |
| Page object chứa logic nghiệp vụ và dữ liệu test | Trộn trách nhiệm | Dữ liệu ở factory/fixture; page object chỉ biết giao diện |
| Một page object cho cả ứng dụng, hoặc page object 800 dòng | Không ai tìm được gì | Tách theo trang/vùng và component |
| Phương thức nhận 9 tham số boolean | Khó đọc, dễ nhầm | Nhận object có kiểu; tách thành các phương thức nhỏ |
| Chuẩn bị dữ liệu qua giao diện bên trong page object | Chậm và dễ gãy | Chuẩn bị bằng API (Module 8) |
Không phải lúc nào cũng cần POM. Với bộ test nhỏ (vài chục test) hoặc một trang chỉ được một test chạm tới, locator viết thẳng trong test là hoàn toàn ổn và dễ đọc hơn. Quy tắc ba lần: lần đầu viết thẳng, lần hai chấp nhận lặp, lần thứ ba mới trừu tượng hoá. Trừu tượng hoá sớm tạo ra abstraction sai, và abstraction sai tốn hơn code lặp.
🏋️ Bài tập thực hành
(1) Chọn 3 trang quan trọng nhất của ứng dụng và viết page object theo mẫu: locator readonly,
phương thức theo ý định, không lệnh chờ thủ công. (2) Tìm 2-3 phần giao diện lặp lại (bảng, dialog, thanh tìm
kiếm, phân trang) và tách thành component object nhận locator gốc; dùng lại chúng ở ít nhất hai page. (3)
Cấp toàn bộ qua fixture; xoá mọi new XxxPage trong test. (4) Rà soát theo bảng anti-pattern và
ghi lại bạn tìm thấy những gì trong code cũ. (5) Chọn một test dài và viết lại; mục tiêu là một người không
biết lập trình đọc thân test vẫn hiểu kịch bản. (6) Viết một trang "Quy ước page object" cho đội: assertion
đặt ở đâu, đặt tên thế nào, khi nào tạo component.
📚 Tài nguyên học tập
-
Playwright — Page object modelsHướng dẫn chính thức về POM với PlaywrightDocs
-
Martin Fowler — PageObjectĐịnh nghĩa gốc và bàn luận về việc assertion có nên nằm trong page objectBài viết
-
Playwright — Fixtures (page object qua fixture)Ví dụ chính thức cấp page object bằng fixtureDocs
-
Kent C. Dodds — AHA ProgrammingTránh trừu tượng hoá vội vàng — áp dụng trực tiếp cho thiết kế POMBài viết
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Page object mỏng: locator readonly, phương thức theo ý định, không hàm chờ tự chế
- Các phần giao diện lặp lại là component object được ghép vào page
- Đội có quy ước rõ về vị trí của assertion
- Test nhận page object qua fixture
- Không còn BasePage khổng lồ và phương thức bọc từng thao tác