Test Data & Cô lập — Chuẩn bị bằng API, kiểm chứng bằng UI
Mỗi test tự tạo dữ liệu của mình qua API, dữ liệu duy nhất khi chạy song song, chiến lược dọn dẹp, và các cách đưa hệ thống về trạng thái biết trước.
Hỏi một đội có bộ E2E lâu năm "vì sao test fail hôm nay?", câu trả lời hay gặp nhất không phải lỗi sản phẩm, cũng không phải locator — mà là dữ liệu: ai đó xoá tài khoản test, hai test cùng sửa một bản ghi, sản phẩm mẫu hết hàng, môi trường staging bị nạp lại. Phụ thuộc vào dữ liệu có sẵn dùng chung là món nợ lớn nhất của test automation. Nguyên tắc để thoát: mỗi test tự tạo thứ nó cần, không giả định gì về thứ nó không tạo, và dọn sau khi xong. Khoá Advanced QA (Module 12) bàn chiến lược test data tổng quát; module này cài đặt nó với Playwright.
🎯 Mục tiêu học tập
- Áp dụng nguyên tắc 'chuẩn bị bằng API, kiểm chứng bằng UI'
- Xây lớp API client có kiểu để tạo/xoá dữ liệu test
- Sinh dữ liệu duy nhất và an toàn khi chạy song song
- Chọn chiến lược dọn dẹp phù hợp: teardown của fixture, dọn theo đợt, môi trường tạm thời
- Thiết kế test độc lập thứ tự, và biết các lựa chọn đưa hệ thống về trạng thái biết trước
Chuẩn bị bằng API, kiểm chứng bằng UI
// TỒI — mọi thứ qua giao diện: 40 giây, 25 bước có thể gãy trước khi tới thứ cần test
test('khách huỷ được đơn chưa giao', async ({ page }) => {
await page.goto('/register'); // tạo tài khoản qua form
// ... 8 bước
await page.goto('/products'); // tìm và thêm sản phẩm
// ... 6 bước
await page.goto('/checkout'); // thanh toán
// ... 9 bước
await page.getByRole('button', { name: 'Huỷ đơn' }).click(); // ← thứ thật sự cần test
});
// TỐT — dựng trạng thái bằng API trong 300ms, giao diện chỉ dùng cho điều đang kiểm chứng
test('khách huỷ được đơn chưa giao', async ({ page, order }) => { // order: fixture tạo qua API
await page.goto(`/orders/${order.id}`);
await page.getByRole('button', { name: 'Huỷ đơn' }).click();
await page.getByRole('dialog').getByRole('button', { name: 'Xác nhận' }).click();
await expect(page.getByTestId('order-status')).toHaveText('Đã huỷ');
});
| Chuẩn bị qua UI | Chuẩn bị qua API | |
|---|---|---|
| Tốc độ | Chục giây | Trăm mili giây |
| Khi luồng chuẩn bị có lỗi | Mọi test phụ thuộc đều đỏ — không biết lỗi ở đâu | Chỉ test của luồng đó đỏ |
| Độ ổn định | Mỗi bước UI thêm là thêm rủi ro | Ổn định |
| Điều test thể hiện | Lẫn giữa chuẩn bị và kiểm chứng | Rõ ràng: test này về việc huỷ đơn |
Mỗi luồng giao diện (đăng ký, thêm giỏ, thanh toán) vẫn có test E2E của riêng nó. Nhưng nó được kiểm chứng một lần, ở đúng chỗ — không phải lặp lại như bước chuẩn bị của 200 test khác.
Lớp API client có kiểu
// api/orders.api.ts
import { type APIRequestContext, expect } from '@playwright/test';
export class OrdersApi {
constructor(private readonly request: APIRequestContext) {}
async create(input: NewOrder): Promise<Order> {
const res = await this.request.post('/api/orders', { data: input });
expect(res, `Tạo đơn hàng thất bại: ${res.status()} ${await res.text()}`).toBeOK();
return OrderSchema.parse(await res.json());
}
async setStatus(id: string, status: OrderStatus): Promise<void> {
const res = await this.request.patch(`/api/test-support/orders/${id}`, { data: { status } });
expect(res).toBeOK();
}
async delete(id: string): Promise<void> {
const res = await this.request.delete(`/api/orders/${id}`);
expect([200, 204, 404]).toContain(res.status()); // 404 = đã bị xoá, không coi là lỗi
}
}
// fixtures/api.fixture.ts
export const test = base.extend<{ api: Api }>({
api: async ({ playwright }, use) => {
// Context riêng với quyền quản trị để chuẩn bị dữ liệu — tách khỏi phiên của người dùng đang test
const request = await playwright.request.newContext({
baseURL: env.BASE_URL,
extraHTTPHeaders: { Authorization: `Bearer ${env.TEST_ADMIN_TOKEN}` },
});
await use({ orders: new OrdersApi(request), users: new UsersApi(request), products: new ProductsApi(request) });
await request.dispose();
},
});
- Lỗi khi chuẩn bị phải nói rõ là lỗi chuẩn bị, kèm status và body — đừng để nó lộ ra thành "không tìm thấy nút Huỷ đơn" ba bước sau.
- Endpoint hỗ trợ test (đặt trạng thái đơn, tua thời gian, kích hoạt job) rất đáng đầu tư: chúng cho phép dựng những trạng thái khó tạo qua luồng thật. Chúng phải bị vô hiệu ở production (xem lưu ý bảo mật ở Module 7).
- Hợp tác với đội backend: khả năng kiểm thử (testability) là một yêu cầu của sản phẩm, không phải việc QA tự xoay xở.
Dữ liệu duy nhất và an toàn khi song song
| Nguồn xung đột | Ví dụ | Giải pháp |
|---|---|---|
| Trùng giá trị duy nhất | Hai worker cùng tạo user@test.local | Factory sinh giá trị duy nhất (thời gian + worker + bộ đếm, hoặc UUID) |
| Dùng chung bản ghi | Hai test cùng sửa "Sản phẩm mẫu 1" | Mỗi test tạo bản ghi riêng |
| Khẳng định trên tập hợp toàn cục | "Danh sách có đúng 5 đơn" | Lọc theo dữ liệu của test (theo khách hàng vừa tạo); khẳng định "có chứa" thay vì "đúng bằng" |
| Tài nguyên hữu hạn | Tồn kho, mã giảm giá dùng một lần, số ghế | Mỗi test tạo tài nguyên riêng với số lượng riêng |
| Cấu hình toàn hệ thống | Test bật/tắt một feature flag toàn cục | Flag theo người dùng/phiên; nếu buộc toàn cục thì cho chạy tuần tự trong project riêng |
// data/factories.ts
import { randomUUID } from 'node:crypto';
const runId = process.env.GITHUB_RUN_ID ?? 'local';
export function uniqueId(prefix: string) {
return `${prefix}-${runId}-${randomUUID().slice(0, 8)}`;
}
export function newProduct(overrides: Partial<NewProduct> = {}): NewProduct {
return {
sku: uniqueId('SKU'),
name: `E2E Bình giữ nhiệt ${uniqueId('p')}`, // tiền tố E2E: dễ nhận ra và dọn theo đợt
price: 189_000,
stock: 10,
...overrides,
};
}
Dữ liệu ngẫu nhiên: có kiểm soát. Thư viện như @faker-js/faker tiện cho
tên, địa chỉ; nhưng test không tái hiện được là test vô dụng. Cố định seed, hoặc ghi lại seed/dữ liệu đã
sinh vào báo cáo (testInfo.attach). Giá trị quyết định kết quả (giá, số lượng, trạng thái)
nên tường minh trong test, không ngẫu nhiên.
Dọn dẹp
| Chiến lược | Cách làm | Mạnh | Yếu |
|---|---|---|---|
| Teardown của fixture | Xoá ngay sau use() | Chính xác, tức thì | Không chạy nếu tiến trình bị giết; cần API xoá |
| Dọn theo đợt | Job định kỳ xoá mọi thứ có tiền tố E2E- cũ hơn N giờ | Bắt được rác sót; đơn giản | Rác tồn tại một lúc |
| Tenant/không gian riêng cho mỗi lần chạy | Tạo một tổ chức/tenant, mọi dữ liệu nằm trong đó, xoá cả tenant cuối cùng | Cô lập mạnh, dọn một phát | Ứng dụng phải hỗ trợ đa tenant |
| Môi trường tạm thời | Mỗi PR/lần chạy một môi trường riêng (container + database mới), huỷ sau khi xong | Sạch tuyệt đối, không cần dọn | Cần hạ tầng; thời gian khởi tạo |
| Khôi phục database | Về snapshot/chạy lại seed trước mỗi lần chạy | Trạng thái đầu biết trước | Không dùng được khi nhiều lần chạy đồng thời trên cùng DB |
Thực tế nên kết hợp: teardown của fixture là tuyến chính, cộng dọn theo đợt làm lưới an toàn. Và thiết kế để rác sót lại không gây hại: nếu mọi test đều tạo dữ liệu riêng với định danh duy nhất và không khẳng định trên tập toàn cục, thì bản ghi thừa chỉ tốn dung lượng chứ không làm test khác fail.
Với trạng thái dùng chung không tránh được (giỏ hàng của tài khoản worker), đặt lại ở đầu test đáng tin hơn dọn ở cuối: nó đúng cả khi test trước bị giết giữa chừng, và khi test fail bạn vẫn còn nguyên hiện trường để điều tra.
Test độc lập thứ tự
Kiểm tra nhanh: bộ test của bạn có pass khi chạy từng test một mình, theo thứ tự ngẫu nhiên, và song song hoàn toàn không? Nếu không, có phụ thuộc ẩn.
// TỒI — chuỗi test phụ thuộc nhau
test.describe.configure({ mode: 'serial' });
let orderId: string;
test('tạo đơn', async ({ page }) => { /* ... */ orderId = '...'; });
test('thanh toán đơn', async ({ page }) => { /* dùng orderId */ }); // fail nếu test trên fail
test('huỷ đơn', async ({ page }) => { /* dùng orderId */ }); // không chạy riêng được
// TỐT — mỗi test tự dựng trạng thái xuất phát bằng fixture
test('thanh toán đơn đang chờ', async ({ page, pendingOrder }) => { ... });
test('huỷ đơn đã thanh toán', async ({ page, paidOrder }) => { ... });
mode: 'serial' có chỗ dùng chính đáng nhưng hẹp: một luồng thật sự không thể dựng trạng
thái giữa chừng bằng API. Khi dùng, hãy gộp thành một test có nhiều test.step
— trung thực hơn về bản chất "đây là một kịch bản dài" so với giả vờ là nhiều test độc lập.
Công cụ phát hiện phụ thuộc: bật fullyParallel: true (Module 10) ngay từ đầu dự án —
phụ thuộc thứ tự lộ ra sớm, khi còn dễ sửa. Chạy --repeat-each=3 --workers=8 định kỳ.
🏋️ Bài tập thực hành
(1) Kiểm kê: liệt kê mọi dữ liệu có sẵn mà bộ test hiện phụ thuộc (tài khoản, sản phẩm, đơn mẫu,
cấu hình). Với mỗi mục ghi: ai tạo, điều gì xảy ra nếu nó biến mất. (2) Viết lớp API client có kiểu cho 3
thực thể chính, kèm xác thực schema và thông báo lỗi rõ ràng. (3) Viết fixture dữ liệu có teardown cho các
trạng thái xuất phát phổ biến (đơn đang chờ, đơn đã thanh toán, giỏ có hàng). (4) Chọn 5 test chuẩn bị qua
giao diện, chuyển sang API, đo thời gian trước/sau. (5) Bật fullyParallel, chạy
--workers=8 --repeat-each=3, sửa mọi xung đột lộ ra và ghi lại nguyên nhân từng cái theo bảng
nguồn xung đột. (6) Viết script dọn theo đợt xoá dữ liệu có tiền tố E2E cũ hơn 24 giờ. (7) Liệt kê 3 endpoint
hỗ trợ test bạn muốn có, viết thành đề xuất gửi đội backend kèm lý do và yêu cầu bảo mật.
📚 Tài nguyên học tập
-
Playwright — API testingAPIRequestContext, gửi request, dùng API để chuẩn bị và kiểm chứng trạng tháiDocs
-
Playwright — IsolationCô lập phía trình duyệt; phần phía server là trách nhiệm của bạnDocs
-
Faker — DocumentationSinh dữ liệu giả; chú ý phần seed để tái hiện đượcDocs
-
Martin Fowler — Eradicating Non-Determinism in TestsBài kinh điển về cô lập, trạng thái dùng chung và test không tất địnhBài viết
-
Testcontainers for Node.jsDựng database/dịch vụ tạm thời bằng container cho mỗi lần chạyDocs
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Test chuẩn bị trạng thái bằng API; giao diện chỉ dùng cho điều đang kiểm chứng
- Có lớp API client có kiểu với lỗi chuẩn bị rõ ràng
- Mọi dữ liệu test có định danh duy nhất và tiền tố nhận diện
- Có teardown của fixture cộng với dọn theo đợt
- Bộ test pass khi chạy từng test riêng lẻ và khi chạy song song hoàn toàn