Phân tích BCTC & Định giá thực chiến
Trang chủ / Phần 2 · Phân tích: tỷ số, ngành, red flags / Module 7
📐 Module 7 / 16 · 1,5 tuần Cơ bản

Phân tích tỷ số: thanh khoản, đòn bẩy, hiệu quả, sinh lời và DuPont

Bộ tỷ số cốt lõi và cách đọc đúng: thanh khoản, đòn bẩy, hiệu quả sử dụng tài sản, sinh lời; phân rã ROE bằng DuPont 3 và 5 bước; ROIC và nguyên tắc so sánh với ngành.

Thanh khoảnĐòn bẩyROEROICDuPont
📌 Vì sao module này quan trọng

Tỷ số biến hàng nghìn số liệu thành vài câu hỏi có thể so sánh. Nhưng một tỷ số riêng lẻ không có nghĩa: chỉ khi nhìn xu hướng, so với ngành và hiểu nguyên nhân thì mới thành thông tin.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Tính và diễn giải các nhóm tỷ số chính
  • Dùng DuPont để biết ROE đến từ đâu
  • Phân biệt ROE và ROIC
  • So tỷ số theo xu hướng và với ngành
  • Nhận ra hạn chế của tỷ số

🟢 Bộ tỷ số cốt lõi

NhómTỷ sốCông thứcĐọc thế nào
Thanh khoảnHệ số thanh toán hiện hànhTài sản ngắn hạn ÷ Nợ ngắn hạn< 1: có thể khó trả nợ ngắn hạn; quá cao: vốn lưu động nhàn rỗi
Thanh toán nhanh(TSNH − Tồn kho) ÷ Nợ ngắn hạnKhông tính hàng tồn
Đòn bẩyNợ vay ÷ Vốn chủTổng nợ vay ÷ Vốn chủCàng cao rủi ro càng lớn
Nợ ròng ÷ EBITDA(Nợ vay − Tiền) ÷ EBITDA> 3–4 thường đáng chú ý (tuỳ ngành)
Bao phủ lãi vayEBIT ÷ Chi phí lãi< 2–3: dễ bị áp lực lãi
Hiệu quảVòng quay tài sảnDoanh thu ÷ Tài sản bình quânCàng cao càng hiệu quả
Sinh lờiROE, ROA, ROICLN ròng/ vốn chủ; LN ròng/ tài sản; NOPAT/ vốn đầu tưSo với chi phí vốn và ngành
Tỷ số AlphaN-2N-1N
Thanh toán hiện hành1,501,591,67
Thanh toán nhanh1,001,061,10
Nợ vay ÷ Vốn chủ0,800,770,76
Nợ ròng ÷ EBITDA1,181,171,27
Bao phủ lãi vay (lần)6,05,85,6
Vòng quay tài sản (cuối kỳ)1,431,381,34
ROE (bình quân)—28,3%25,3%
ROA (bình quân)—13,7%12,4%
ROIC—21,2%19,5%

🟡 DuPont: ROE đến từ đâu?

ROE = Biên ròng × Vòng quay tài sản × Đòn bẩy tài chính (TS ÷ Vốn chủ)
DuPont 5 bước: ROE = (LN ròng ÷ LN trước thuế) × (LN trước thuế ÷ EBIT) × (EBIT ÷ Doanh thu) × (Doanh thu ÷ TS) × (TS ÷ Vốn chủ)

Alpha năm N (số bình quân): gánh nặng thuế 0,800 × gánh nặng lãi 0,840 × biên EBIT 12,8% × vòng quay tài sản 1,441 × đòn bẩy 2,040 = ROE 25,3% (khớp ROE tính trực tiếp 25,3%).

DuPont 3 bước (biên ròng tính theo %, hai số còn lại tính theo lần)02.625.237.8510.59.18.6Biên ròng1.51.44Vòng quay TS2.082.04Đòn bẩyN-1N
ROE ổn định ~25% nhờ biên ròng ~8,6% và đòn bẩy ~2: chất lượng ROE phụ thuộc vào việc đòn bẩy có ‘vay mượn’ hay không.
  • ROE cao nhờ biên (lợi thế cạnh tranh) tốt hơn ROE cao nhờ đòn bẩy.
  • Đòn bẩy tăng → ROE tăng nhưng rủi ro tăng.
  • Xem xu hướng từng thành phần để biết ai kéo ROE lên/ xuống.

🟡 ROE hay ROIC?

ROEROIC
ĐoSinh lời trên vốn chủSinh lời trên toàn bộ vốn đầu tư (nợ + vốn chủ)
Ảnh hưởng đòn bẩyCóGần như không
Dùng khiSo sinh lời cổ đông, ngân hàngĐánh giá năng lực kinh doanh cốt lõi
So vớiChi phí vốn chủWACC

Alpha: ROIC N = 19,5% (NOPAT ÷ vốn đầu tư bình quân). Nếu WACC khoảng 10–11% thì doanh nghiệp vẫn tạo giá trị, nhưng ROIC đang giảm so với năm trước (21,2%): mỗi đồng vốn mới mang lại ít hơn.

Quy tắc

Giá trị chỉ tạo ra khi ROIC > chi phí vốn và tăng trưởng đi kèm. Tăng trưởng với ROIC dưới chi phí vốn làm giảm giá trị.

🔴 Hạn chế của tỷ số

  • Dựa vào số kế toán, chịu ảnh hưởng chính sách kế toán.
  • So sánh qua ngành phải cùng định nghĩa và cùng chu kỳ.
  • Số cuối kỳ khác số bình quân; doanh nghiệp mùa vụ cần số bình quân nhiều kỳ.
  • Tỷ số tốt có thể che giấu đột biến; luôn xem xu hướng nhiều năm và dòng tiền.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Xem một tỷ số riêng lẻ

Vì sao nguy hiểm: Không đủ thông tin.

Cách làm đúng: Xu hướng + ngành + nguyên nhân.

❌ So tỷ số khác ngành

Vì sao nguy hiểm: Sai lệch.

Cách làm đúng: So cùng ngành.

❌ ROE cao do đòn bẩy cao

Vì sao nguy hiểm: Rủi ro tiềm ẩn.

Cách làm đúng: Dùng DuPont.

❌ Dùng số cuối kỳ cho doanh nghiệp mùa vụ

Vì sao nguy hiểm: Sai lệch.

Cách làm đúng: Dùng số bình quân.

❌ Bỏ qua định nghĩa tỷ số của nguồn thứ cấp

Vì sao nguy hiểm: So sánh sai.

Cách làm đúng: Tự tính từ báo cáo gốc.

❌ Chỉ nhìn một năm

Vì sao nguy hiểm: Không thấy xu hướng.

Cách làm đúng: 3–5 năm.

📌 Cần nhớ
  • Tỷ số: thanh khoản, đòn bẩy, hiệu quả, sinh lời.
  • ROE = biên × vòng quay × đòn bẩy.
  • ROIC > chi phí vốn mới tạo giá trị.
  • Luôn xem xu hướng và so với ngành.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Alpha năm N: nợ vay 1.100, vốn chủ 1.439,6. Nợ vay ÷ vốn chủ:
A. 0,56
B. 0,76
C. 1,50
Đáp án: B. 1.100 ÷ 1.439,6 = 0,76.
2. ROE cao nhờ đòn bẩy cao so với nhờ biên cao thường:
A. Tốt hơn
B. Rủi ro hơn
C. Giống nhau
Đáp án: B. Đòn bẩy khuếch đại cả rủi ro.
3. ROIC khác ROE ở chỗ:
A. Không tính đòn bẩy tài chính
B. Tính trên vốn chủ
C. Là thuế
Đáp án: A. ROIC trên vốn đầu tư toàn bộ.
4. Bao phủ lãi vay dưới 2 lần thường:
A. An toàn
B. Đáng lo về khả năng trả lãi
C. Không liên quan
Đáp án: B. Áp lực lãi.
5. Giá trị doanh nghiệp chỉ tăng khi tăng trưởng đi cùng:
A. ROIC thấp hơn chi phí vốn
B. ROIC cao hơn chi phí vốn
C. Nợ cao
Đáp án: B. Tạo giá trị khi ROIC > chi phí vốn.

🏋️ Bài tập thực hành

Bảng tỷ số 5 năm

Tính 12 tỷ số của công ty bạn chọn trong 5 năm và của 2 đối thủ. Phân rã DuPont 5 bước, viết 3 câu giải thích điều gì đang kéo ROE đi lên/ xuống.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Tính tỷ số thanh khoản, đòn bẩy
  • Tính ROE, ROA, ROIC
  • Phân rã DuPont
  • So với đối thủ
  • Viết 3 nhận xét
Lưu ý quan trọng: đây là tài liệu giáo dục, không phải khuyến nghị mua/ bán/ nắm giữ bất kỳ cổ phiếu nào và không phải tư vấn đầu tư. Các công ty, số liệu và kết quả định giá trong ví dụ và case study đều là giả định minh hoạ, không đại diện cho công ty thật. Chuẩn mực kế toán (VAS/ IFRS), quy định công bố thông tin và điều kiện thị trường thay đổi; hãy đối chiếu với báo cáo và quy định mới nhất. Mọi khoản đầu tư đều có rủi ro mất vốn.