Định giá tương đối: P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG và bội số theo ngành
Cách dùng bội số đúng: chọn bội số phù hợp ngành, tính trên lợi nhuận chuẩn hoá, chọn nhóm so sánh, suy ra giá trị ngầm định và biết khi nào một cổ phiếu ‘rẻ vì có lý do’.
Định giá tương đối là công cụ nhanh và phổ biến nhất, nhưng cũng dễ bị lạm dụng nhất. Bội số chỉ có nghĩa khi bạn hiểu vì sao nó cao hay thấp và so với cái gì.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tính P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG
- Chọn bội số phù hợp từng loại doanh nghiệp
- Xây nhóm so sánh và suy ra giá trị
- Hiểu bội số liên hệ thế nào với tăng trưởng, ROE, rủi ro
- Nhận biết ‘bẫy giá trị’
🟢 Các bội số chính
Alpha (giá giả định 40.000 đồng): EPS = 3.360 đồng → P/E = 11,9; giá trị sổ sách/ cp = 14.396 đồng → P/B = 2,78; vốn hoá 4.000 tỷ, nợ ròng 790 tỷ → EV = 4.790 tỷ → EV/EBITDA = 7,7; PEG = 11,9 ÷ 8,0 = 1,49.
| Bội số | Dùng khi | Hạn chế |
|---|---|---|
| P/E | Lợi nhuận dương, ổn định | Nhạy với bất thường, kế toán; vô nghĩa khi lỗ |
| P/B | Ngân hàng, bảo hiểm, tài sản nhiều; ROE ổn định | Giá trị sổ sách có thể không phản ánh giá trị thực |
| EV/EBITDA | So doanh nghiệp khác cấu trúc vốn; vốn đầu tư lớn | Bỏ qua capex, thuế; EBITDA không là tiền |
| P/S, EV/Doanh thu | Công ty chưa có lợi nhuận | Bỏ qua biên lợi nhuận |
| PEG | Công ty tăng trưởng | Phụ thuộc dự báo tăng trưởng |
| Lợi suất cổ tức / FCF | Công ty trả cổ tức/ tạo tiền ổn định | Nhạy chính sách chi trả |
🟡 Điều gì quyết định bội số hợp lý?
Giả sử Alpha chi trả dài hạn 60% lợi nhuận, g = 5%, chi phí vốn chủ r = 11% → P/E hợp lý ≈ 0,60 × 1,05 ÷ 0,06 = 10,5. Với chính sách chi trả thấp hơn và ROE cao, tăng trưởng g cũng phải cao hơn để nhất quán (g ≈ ROE × tỷ lệ giữ lại).
- P/E cao hơn khi tăng trưởng cao hơn, ROIC cao hơn, rủi ro (r) thấp hơn.
- Công ty ROIC dưới chi phí vốn thì tăng trưởng làm giảm giá trị, P/E xứng đáng thấp.
- Bội số rẻ mà tăng trưởng/ ROE xấu đi là ‘bẫy giá trị’ (value trap).
🟡 Xây nhóm so sánh và suy ra giá
Nhóm đối thủ giả định: P/E 13, 15, 12, 14 (trung vị 13,5); EV/EBITDA 8,5, 9,0, 7,5 (trung vị 8,5).
| Phương pháp | Phép tính | Giá trị/ cp (đồng) |
|---|---|---|
| P/E trung vị × EPS | 13,5 × 3.360 | 45.360 |
| EV/EBITDA trung vị | (8,5 × 620 − nợ ròng 790) ÷ 100 triệu cp | 44.796 |
| Giá thị trường | 40.000 |
Alpha có CFO/ lợi nhuận 0,82, FCF âm và M-score sát ngưỡng. Một mức chiết khấu so với trung vị ngành là hợp lý; ‘rẻ’ chưa chắc là cơ hội.
🔴 Cạm bẫy khi dùng bội số
- Lợi nhuận bất thường làm P/E sai lệch (dùng lợi nhuận cốt lõi).
- Chu kỳ: P/E thấp ở đỉnh lợi nhuận chu kỳ (module 9).
- Nhóm so sánh khác chất (quy mô, tăng trưởng, rủi ro quốc gia).
- Dùng trung bình thay trung vị khi có ngoại lai.
- So P/E hiện tại với lịch sử mà không xét lãi suất, tăng trưởng thay đổi.
- Bỏ qua nợ khi chỉ dùng P/E; hai công ty cùng P/E nhưng nợ khác nhau rủi ro khác nhau (dùng EV).
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Có thể là bẫy.
Cách làm đúng: Hỏi vì sao rẻ.
Vì sao nguy hiểm: Không có nghĩa.
Cách làm đúng: So cùng ngành, tăng trưởng, rủi ro.
Vì sao nguy hiểm: Sai lệch.
Cách làm đúng: Chuẩn hoá lợi nhuận.
Vì sao nguy hiểm: Đánh giá thấp rủi ro.
Cách làm đúng: Dùng EV/EBITDA kèm.
Vì sao nguy hiểm: Ngoại lai chi phối.
Cách làm đúng: Dùng trung vị.
Vì sao nguy hiểm: Thiên lệch.
Cách làm đúng: Dùng 2–3 bội số.
- P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG; chọn theo ngành.
- Bội số hợp lý phụ thuộc tăng trưởng, ROIC và rủi ro.
- Dùng nhóm so sánh và trung vị.
- Rẻ có thể là ‘bẫy giá trị’.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Alpha: giá 40.000, EPS 3.360. P/E:
A. 11,9
B. 8,0
C. 15,0
2. EV bằng:
A. Vốn hoá + nợ ròng
B. Vốn hoá − nợ
C. Doanh thu
3. P/B hợp lý cao hơn khi:
A. ROE cao hơn so với chi phí vốn chủ
B. ROE thấp
C. Nợ cao
4. Cổ phiếu ‘rẻ’ nhưng ROIC thấp hơn chi phí vốn và tăng trưởng đang tăng:
A. Cơ hội chắc chắn
B. Có thể là bẫy giá trị
C. Không liên quan
5. Nên dùng giá trị nào cho nhóm so sánh có ngoại lai?
A. Trung bình
B. Trung vị
C. Giá trị lớn nhất
🏋️ Bài tập thực hành
Lập bảng P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG cho công ty bạn chọn và 3–5 đối thủ. Tính trung vị, suy ra giá trị theo từng bội số, viết 3 lý do bạn chọn chiết khấu/ phụ trội.
📚 Tài nguyên học tập
- Số liệu định giá ngành từ sàn/ công ty chứng khoánCần kiểm tra định nghĩaThực hành
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tính 4 bội số
- Xây nhóm so sánh 3–5 công ty
- Tính trung vị
- Suy ra giá trị
- Ghi chiết khấu/ phụ trội và lý do