Phân tích BCTC & Định giá thực chiến
Trang chủ / Phần 3 · Định giá / Module 11
⚖️ Module 11 / 16 · 1,5 tuần Trung cấp

Định giá tương đối: P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG và bội số theo ngành

Cách dùng bội số đúng: chọn bội số phù hợp ngành, tính trên lợi nhuận chuẩn hoá, chọn nhóm so sánh, suy ra giá trị ngầm định và biết khi nào một cổ phiếu ‘rẻ vì có lý do’.

P/EP/BEV/EBITDAPEGSo sánh ngành
📌 Vì sao module này quan trọng

Định giá tương đối là công cụ nhanh và phổ biến nhất, nhưng cũng dễ bị lạm dụng nhất. Bội số chỉ có nghĩa khi bạn hiểu vì sao nó cao hay thấp và so với cái gì.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Tính P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG
  • Chọn bội số phù hợp từng loại doanh nghiệp
  • Xây nhóm so sánh và suy ra giá trị
  • Hiểu bội số liên hệ thế nào với tăng trưởng, ROE, rủi ro
  • Nhận biết ‘bẫy giá trị’

🟢 Các bội số chính

P/E = Giá ÷ EPS P/B = Giá ÷ Giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu EV = Vốn hoá + Nợ ròng EV/EBITDA PEG = P/E ÷ Tốc độ tăng trưởng lợi nhuận (%)

Alpha (giá giả định 40.000 đồng): EPS = 3.360 đồng → P/E = 11,9; giá trị sổ sách/ cp = 14.396 đồng → P/B = 2,78; vốn hoá 4.000 tỷ, nợ ròng 790 tỷ → EV = 4.790 tỷ → EV/EBITDA = 7,7; PEG = 11,9 ÷ 8,0 = 1,49.

Bội sốDùng khiHạn chế
P/ELợi nhuận dương, ổn địnhNhạy với bất thường, kế toán; vô nghĩa khi lỗ
P/BNgân hàng, bảo hiểm, tài sản nhiều; ROE ổn địnhGiá trị sổ sách có thể không phản ánh giá trị thực
EV/EBITDASo doanh nghiệp khác cấu trúc vốn; vốn đầu tư lớnBỏ qua capex, thuế; EBITDA không là tiền
P/S, EV/Doanh thuCông ty chưa có lợi nhuậnBỏ qua biên lợi nhuận
PEGCông ty tăng trưởngPhụ thuộc dự báo tăng trưởng
Lợi suất cổ tức / FCFCông ty trả cổ tức/ tạo tiền ổn địnhNhạy chính sách chi trả

🟡 Điều gì quyết định bội số hợp lý?

P/E hợp lý (Gordon) = Tỷ lệ chi trả × (1 + g) ÷ (r − g) P/B hợp lý = (ROE − g) ÷ (r − g)

Giả sử Alpha chi trả dài hạn 60% lợi nhuận, g = 5%, chi phí vốn chủ r = 11% → P/E hợp lý ≈ 0,60 × 1,05 ÷ 0,06 = 10,5. Với chính sách chi trả thấp hơn và ROE cao, tăng trưởng g cũng phải cao hơn để nhất quán (g ≈ ROE × tỷ lệ giữ lại).

  • P/E cao hơn khi tăng trưởng cao hơn, ROIC cao hơn, rủi ro (r) thấp hơn.
  • Công ty ROIC dưới chi phí vốn thì tăng trưởng làm giảm giá trị, P/E xứng đáng thấp.
  • Bội số rẻ mà tăng trưởng/ ROE xấu đi là ‘bẫy giá trị’ (value trap).

🟡 Xây nhóm so sánh và suy ra giá

Nhóm đối thủ giả định: P/E 13, 15, 12, 14 (trung vị 13,5); EV/EBITDA 8,5, 9,0, 7,5 (trung vị 8,5).

Phương phápPhép tínhGiá trị/ cp (đồng)
P/E trung vị × EPS13,5 × 3.36045.360
EV/EBITDA trung vị(8,5 × 620 − nợ ròng 790) ÷ 100 triệu cp44.796
Giá thị trường40.000
Giá trị ngầm định từ bội số nhóm so sánh so với giá thị trường013.126.139.252.245.4P/E trung vị44.8EV/EBITDA trung vị40Giá hiện tại
Alpha đang giao dịch dưới mức trung vị của nhóm. Câu hỏi quan trọng: nhóm so sánh có tương đồng không, và Alpha có đáng bị chiết khấu không (chất lượng lợi nhuận yếu, FCF âm)?
Chiết khấu hợp lý

Alpha có CFO/ lợi nhuận 0,82, FCF âm và M-score sát ngưỡng. Một mức chiết khấu so với trung vị ngành là hợp lý; ‘rẻ’ chưa chắc là cơ hội.

🔴 Cạm bẫy khi dùng bội số

  • Lợi nhuận bất thường làm P/E sai lệch (dùng lợi nhuận cốt lõi).
  • Chu kỳ: P/E thấp ở đỉnh lợi nhuận chu kỳ (module 9).
  • Nhóm so sánh khác chất (quy mô, tăng trưởng, rủi ro quốc gia).
  • Dùng trung bình thay trung vị khi có ngoại lai.
  • So P/E hiện tại với lịch sử mà không xét lãi suất, tăng trưởng thay đổi.
  • Bỏ qua nợ khi chỉ dùng P/E; hai công ty cùng P/E nhưng nợ khác nhau rủi ro khác nhau (dùng EV).

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Kết luận ‘rẻ’ chỉ từ P/E thấp

Vì sao nguy hiểm: Có thể là bẫy.

Cách làm đúng: Hỏi vì sao rẻ.

❌ So P/E giữa ngành khác nhau

Vì sao nguy hiểm: Không có nghĩa.

Cách làm đúng: So cùng ngành, tăng trưởng, rủi ro.

❌ Dùng lợi nhuận bất thường

Vì sao nguy hiểm: Sai lệch.

Cách làm đúng: Chuẩn hoá lợi nhuận.

❌ Bỏ qua nợ

Vì sao nguy hiểm: Đánh giá thấp rủi ro.

Cách làm đúng: Dùng EV/EBITDA kèm.

❌ Dùng trung bình thay trung vị

Vì sao nguy hiểm: Ngoại lai chi phối.

Cách làm đúng: Dùng trung vị.

❌ Chỉ dùng một bội số

Vì sao nguy hiểm: Thiên lệch.

Cách làm đúng: Dùng 2–3 bội số.

📌 Cần nhớ
  • P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG; chọn theo ngành.
  • Bội số hợp lý phụ thuộc tăng trưởng, ROIC và rủi ro.
  • Dùng nhóm so sánh và trung vị.
  • Rẻ có thể là ‘bẫy giá trị’.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Alpha: giá 40.000, EPS 3.360. P/E:
A. 11,9
B. 8,0
C. 15,0
Đáp án: A. 40.000 ÷ 3.360 ≈ 11,9.
2. EV bằng:
A. Vốn hoá + nợ ròng
B. Vốn hoá − nợ
C. Doanh thu
Đáp án: A. EV = vốn hoá + nợ ròng (+ ưu đãi, lợi ích thiểu số).
3. P/B hợp lý cao hơn khi:
A. ROE cao hơn so với chi phí vốn chủ
B. ROE thấp
C. Nợ cao
Đáp án: A. (ROE − g)/(r − g).
4. Cổ phiếu ‘rẻ’ nhưng ROIC thấp hơn chi phí vốn và tăng trưởng đang tăng:
A. Cơ hội chắc chắn
B. Có thể là bẫy giá trị
C. Không liên quan
Đáp án: B. Tăng trưởng làm giảm giá trị.
5. Nên dùng giá trị nào cho nhóm so sánh có ngoại lai?
A. Trung bình
B. Trung vị
C. Giá trị lớn nhất
Đáp án: B. Trung vị ít bị ảnh hưởng.

🏋️ Bài tập thực hành

Bảng bội số và nhóm so sánh

Lập bảng P/E, P/B, EV/EBITDA, PEG cho công ty bạn chọn và 3–5 đối thủ. Tính trung vị, suy ra giá trị theo từng bội số, viết 3 lý do bạn chọn chiết khấu/ phụ trội.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Tính 4 bội số
  • Xây nhóm so sánh 3–5 công ty
  • Tính trung vị
  • Suy ra giá trị
  • Ghi chiết khấu/ phụ trội và lý do
Lưu ý quan trọng: đây là tài liệu giáo dục, không phải khuyến nghị mua/ bán/ nắm giữ bất kỳ cổ phiếu nào và không phải tư vấn đầu tư. Các công ty, số liệu và kết quả định giá trong ví dụ và case study đều là giả định minh hoạ, không đại diện cho công ty thật. Chuẩn mực kế toán (VAS/ IFRS), quy định công bố thông tin và điều kiện thị trường thay đổi; hãy đối chiếu với báo cáo và quy định mới nhất. Mọi khoản đầu tư đều có rủi ro mất vốn.