Fullstack PHP & Laravel
Trang chủ / Module 2
🧱 Module 2 / 19 · 4 ngày 📅 Tuần 1-2 ●●○○ Trung bình

OOP, SOLID, design pattern, Composer & chuẩn PSR

Thiết kế hướng đối tượng đúng cách trong PHP: interface, composition, SOLID, các pattern thực sự dùng hằng ngày, Composer và autoload PSR-4, các chuẩn PSR, dependency injection.

OOPSOLIDDesign patternsComposerPSR-4PSR-7/15
📌 Vì sao module này quan trọng

Laravel và Symfony đều được xây trên interface, dependency injection và các pattern kinh điển — không hiểu chúng thì chỉ dùng framework theo kiểu 'copy từ docs', và bế tắc khi cần mở rộng hoặc test. Phỏng vấn PHP senior gần như luôn có câu SOLID, 'trait có vấn đề gì', 'service container hoạt động thế nào'. Đây cũng là nền để đọc được mã nguồn framework.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Thiết kế class với interface, composition, final mặc định; biết khi nào dùng abstract class và trait
  • Áp dụng SOLID bằng ví dụ thật, không học thuộc định nghĩa
  • Dùng các pattern hay gặp: Strategy, Factory, Repository, Decorator, Adapter, Observer, Pipeline
  • Quản lý dependency bằng Composer, autoload PSR-4, semantic versioning
  • Hiểu PSR-3/4/7/11/12/15/18 và dependency injection container

Interface, composition và final

interface PaymentGateway
{
    public function charge(Money $amount, string $token, string $idempotencyKey): ChargeResult;
}

final class StripeGateway implements PaymentGateway { /* ... */ }
final class VnpayGateway implements PaymentGateway { /* ... */ }

final class CheckoutService
{
    public function __construct(
        private PaymentGateway $gateway,        // phụ thuộc vào interface, không vào Stripe cụ thể
        private OrderRepository $orders,
        private EventDispatcher $events,
    ) {}
}
  • final mặc định: class không thiết kế để kế thừa thì khoá lại; mở rộng bằng composition/decorator.
  • Trait chia sẻ code ngang hàng nhưng tạo phụ thuộc ngầm (dùng property của class chủ), khó test — dùng cho việc nhỏ, độc lập (ví dụ HasUuid), không nhồi logic nghiệp vụ.
  • Kế thừa sâu 4-5 tầng là dấu hiệu thiết kế cần composition.

SOLID bằng ví dụ thực tế

Nguyên tắcVi phạm thường gặp trong PHPSửa
Single ResponsibilityController 600 dòng: validate, tính giá, gọi Stripe, gửi mailTách FormRequest, Action/Service, Job, Notification
Open/Closedif ($type === 'vnpay') ... elseif ('momo') mỗi lần thêm cổng thanh toánStrategy theo interface, đăng ký trong container
LiskovClass con ném exception "không hỗ trợ" cho method của chaTách interface nhỏ hơn
Interface SegregationInterface Repository 25 methodInterface theo nhu cầu người dùng nó
Dependency Inversionnew StripeClient() trong serviceInject qua constructor, container quyết định cài đặt

Các pattern dùng hằng ngày

PatternVí dụ trong Laravel/PHP
StrategyNhiều cổng thanh toán, nhiều cách tính phí vận chuyển
FactoryGatewayFactory::for($country); model factory trong test
RepositoryTách truy vấn phức tạp khỏi model (dùng có chọn lọc — Eloquent đã là Active Record)
DecoratorCachedProductRepository bọc repository gốc
AdapterBọc SDK bên thứ ba sau interface của bạn
ObserverEvent/Listener, model observer
Pipeline / Chain of responsibilityMiddleware HTTP, Pipeline::send($order)->through([...])
Facade / Service LocatorFacade của Laravel — tiện nhưng che phụ thuộc; ưu tiên inject trong code nghiệp vụ

Composer, autoload và versioning

{
  "require": {
    "php": "^8.3",
    "laravel/framework": "^12.0",
    "stripe/stripe-php": "^17.0"
  },
  "require-dev": { "pestphp/pest": "^3.0", "larastan/larastan": "^3.0" },
  "autoload": { "psr-4": { "App\\": "app/", "Domain\\": "src/Domain/" } },
  "config": { "sort-packages": true, "optimize-autoloader": true }
}
  • Commit composer.lock cho ứng dụng; CI/production dùng composer install --no-dev --optimize-autoloader, không bao giờ update.
  • ^12.0 = mọi bản 12.x (không lên 13) theo semver. Kiểm tra lỗ hổng: composer audit.
  • Autoload PSR-4: namespace ↔ đường dẫn thư mục; composer dump-autoload -o tạo classmap cho production.

Chuẩn PSR và DI container

PSRNội dung
PSR-1/12 (PER Coding Style)Quy ước code — tự động hoá bằng Pint / PHP-CS-Fixer
PSR-3Logger interface (Monolog)
PSR-4Autoload
PSR-7 / PSR-17HTTP message (request/response) bất biến và factory
PSR-11Container interface
PSR-15HTTP middleware và handler
PSR-18HTTP client

DI container tự tạo object và nối phụ thuộc bằng reflection trên constructor (autowiring). Bạn chỉ khai báo "interface X → cài đặt Y" cho các trường hợp không tự suy được. Module 5 đi sâu vào container của Laravel.

🏋️ Bài tập thực hành

Thư viện thanh toán nhỏ theo chuẩn

Tạo package Composer acme/payments (repo riêng hoặc thư mục path repository): interface PaymentGateway, hai adapter giả lập (Stripe-like, VNPay-like), decorator ghi log và decorator retry, factory chọn gateway theo quốc gia, exception có cấu trúc. Autoload PSR-4, test bằng Pest, coding style bằng Pint, PHPStan level max. Cài package vào ứng dụng Laravel ở Module 4 qua path repository.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Giải thích SOLID bằng ví dụ từ code của chính mình
  • Dùng interface + composition thay kế thừa sâu; biết hạn chế của trait
  • Hiểu composer.lock, semver, autoload PSR-4
  • Kể được 5 pattern và nơi chúng xuất hiện trong Laravel