Chứng khoán Cơ bản → Nâng cao
Trang chủ / Phần 1 · Nền tảng / Module 3
🏛️ Module 3 / 24 · 3 ngày Cơ bản

Cấu trúc & quy tắc thị trường chứng khoán Việt Nam

Các chủ thể của thị trường, ba sàn HOSE – HNX – UPCoM, các chỉ số (VN-Index, VN30...), giờ giao dịch, bước giá, biên độ, lô giao dịch, chu kỳ thanh toán T+2 và nhà đầu tư nước ngoài.

HOSEHNXUPCoMQuy định
📌 Vì sao module này quan trọng

Biết luật chơi là điều kiện đầu tiên để không bị bất ngờ: vì sao không thể mua giá cao hơn giá trần, vì sao lệnh của bạn chưa khớp, vì sao tiền bán chưa về tài khoản. Những quy định này thay đổi theo thời gian, nên module vừa dạy khung chung vừa nhắc bạn luôn kiểm tra thông báo mới nhất.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Gọi tên đúng các chủ thể: UBCKNN, sở giao dịch, VSDC, công ty chứng khoán, nhà đầu tư
  • Phân biệt HOSE, HNX, UPCoM và các chỉ số chính
  • Tính được giá trần – sàn từ giá tham chiếu và bước giá
  • Hiểu các phiên giao dịch, lô chẵn – lô lẻ và chu kỳ thanh toán
  • Biết các loại cảnh báo/hạn chế giao dịch đối với cổ phiếu

Các chủ thể của thị trường

Chủ thểVai trò
UBCKNN (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước)Cơ quan quản lý, cấp phép, giám sát, xử phạt
HOSE, HNXSở giao dịch chứng khoán: vận hành hệ thống giao dịch, niêm yết, công bố thông tin
VSDC (Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, trước đây là VSD)Đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán
Công ty chứng khoán (CTCK)Môi giới, mở tài khoản, nhận lệnh, cho vay margin, tư vấn
Ngân hàng lưu ký / giám sátQuản lý tài sản của quỹ, nhà đầu tư tổ chức
Nhà đầu tư cá nhân / tổ chức / nước ngoàiNgười mua bán chứng khoán

Khung pháp lý hiện hành chính là Luật Chứng khoán 2019 (có hiệu lực từ 01/01/2021) cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn. Các quy định chi tiết (phí, biên độ, giờ giao dịch...) thường được điều chỉnh bằng thông tư/quy chế của sở giao dịch.

Ba sàn giao dịch và các chỉ số

HOSEHNXUPCoM
Tên đầy đủSở GDCK TP.HCMSở GDCK Hà NộiThị trường đăng ký giao dịch cho công ty đại chúng chưa niêm yết (do HNX tổ chức)
Quy mô, yêu cầu niêm yếtLớn, tiêu chuẩn cao nhấtTrung bìnhThấp nhất, minh bạch thấp hơn
Biên độ giá ngày±7%±10%±15%
Biên độ ngày đầu niêm yết±20%±30%±40%
Bước giá10đ (dưới 10.000đ); 50đ (10.000–49.950đ); 100đ (từ 50.000đ)100đ100đ
Chỉ số chínhVN-Index, VN30, VNMidCap...HNX-Index, HNX30UPCoM-Index
Cảnh báo về thông tin

Biên độ, bước giá, lô giao dịch, giờ giao dịch là các thông số thường được sở giao dịch điều chỉnh. Số liệu trong bảng là mô tả phổ biến để học khái niệm — luôn kiểm tra quy chế mới nhất trên website HOSE/HNX.

  • VN-Index: chỉ số toàn thị trường HOSE, tính theo vốn hoá (có điều chỉnh tỷ lệ thả nổi); các mã vốn hoá lớn ảnh hưởng nhiều nhất.
  • VN30: rổ 30 cổ phiếu vốn hoá lớn và thanh khoản cao nhất HOSE, cũng là cơ sở của hợp đồng tương lai VN30.
  • HNX-Index, UPCoM-Index: chỉ số tương ứng của hai thị trường còn lại.

Giá tham chiếu, trần, sàn

Giá trần = Giá tham chiếu × (1 + biên độ); Giá sàn = Giá tham chiếu × (1 − biên độ) (làm tròn theo bước giá)
Ví dụ tham chiếu 30.000đBiên độGiá trầnGiá sàn
HOSE7%32.10027.900
HNX10%33.00027.000
UPCoM15%34.50025.500

Giá tham chiếu thường là giá đóng cửa (HOSE: giá đóng cửa của phiên liền trước; HNX/UPCoM: giá bình quân gia quyền theo quy chế). Tham chiếu được điều chỉnh khi có sự kiện quyền (Module 2).

Phiên giao dịch, lô giao dịch, thanh toán

Phiên (HOSE, mô tả phổ biến)Thời gianCơ chế
Khớp lệnh định kỳ mở cửa (ATO)9:00 – 9:15Xác định giá mở cửa
Khớp lệnh liên tục sáng9:15 – 11:30Lệnh khớp ngay khi có lệnh đối ứng
Nghỉ trưa11:30 – 13:00—
Khớp lệnh liên tục chiều13:00 – 14:30Như trên
Khớp lệnh định kỳ đóng cửa (ATC)14:30 – 14:45Xác định giá đóng cửa
Giao dịch thoả thuậnĐến 15:00Hai bên thoả thuận giá và khối lượng
  • Lô chẵn: bội số 100 cổ phiếu (HOSE/HNX). Lô lẻ: 1–99 cổ phiếu, thanh khoản thấp hơn.
  • Chu kỳ thanh toán T+2: mua ngày T thì cổ phiếu về tài khoản sau 2 ngày làm việc; bán ngày T thì tiền về sau 2 ngày làm việc. Giờ cụ thể bạn có thể bán/rút tiền phụ thuộc quy định CTCK.
  • Nhà đầu tư nước ngoài: bị giới hạn tỷ lệ sở hữu (“room ngoại”) theo ngành; khi hết room không thể mua thêm.

Hệ thống giao dịch và quy tắc có thể thay đổi khi sở giao dịch nâng cấp. Khi nghi ngờ, hãy đọc thông báo chính thức của HOSE/HNX và hỏi CTCK.

Cổ phiếu bị cảnh báo / hạn chế / kiểm soát

Tình trạngÝ nghĩa với nhà đầu tư
Cảnh báoDoanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro (chậm nộp báo cáo, lỗ liên tục, ý kiến kiểm toán không chấp nhận...)
Kiểm soátMức độ rủi ro cao hơn, có thể bị hạn chế giao dịch
Hạn chế giao dịchChỉ khớp lệnh theo một số phiên, không được dùng margin
Đình chỉTạm dừng giao dịch, bạn không thể bán
Huỷ niêm yết / chuyển sànThanh khoản giảm mạnh, rủi ro rất cao

Cách phòng tránh: kiểm tra trạng thái cổ phiếu trên bảng giá và website sở giao dịch trước khi mua. Cổ phiếu cảnh báo thường có thanh khoản kém và dễ giảm sàn liên tục.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Không biết biên độ và lô giao dịch

Vì sao nguy hiểm: Đặt lệnh sai giá/khối lượng; bất ngờ khi giá giảm sàn liên tiếp mà không thoát được.

Cách làm đúng: Học kỹ bảng thông số; kiểm tra giá trần/sàn trước khi đặt lệnh.

❌ Tin rằng bán xong có tiền ngay để mua lại

Vì sao nguy hiểm: Bị kẹt lệnh vì tiền chưa về; có thể phát sinh nợ margin ngoài ý muốn.

Cách làm đúng: Nắm chu kỳ T+2 và quy định sử dụng tiền chờ về của CTCK.

❌ Mua cổ phiếu UPCoM/cảnh báo vì giá rẻ

Vì sao nguy hiểm: Thanh khoản kém, thông tin hạn chế, khó thoát khi cần.

Cách làm đúng: Hạn chế tỷ trọng, kiểm tra thanh khoản bình quân trước khi mua.

❌ Cho rằng VN-Index tăng là mọi cổ phiếu tăng

Vì sao nguy hiểm: Chỉ số bị chi phối bởi vài mã vốn hoá lớn, phần lớn cổ phiếu khác có thể giảm.

Cách làm đúng: Xem độ rộng thị trường (số mã tăng/giảm) cùng với chỉ số.

📌 Cần nhớ
  • UBCKNN quản lý; HOSE/HNX vận hành sàn; VSDC lưu ký bù trừ; CTCK là cầu nối của bạn.
  • Biên độ khác nhau theo sàn; giá trần/sàn tính từ giá tham chiếu và làm tròn theo bước giá.
  • Chu kỳ thanh toán T+2; lô chẵn 100 cổ phiếu.
  • Luôn kiểm tra quy định mới nhất; cẩn trọng với cổ phiếu bị cảnh báo/hạn chế.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Giá tham chiếu 25.000 trên HOSE. Giá trần – sàn?
Trần ≈ 26.750, sàn ≈ 23.250 (±7%, đã là bội số của 50đ).
2. HOSE và HNX, sàn nào có biên độ rộng hơn?
HNX (±10%) so với HOSE (±7%).
3. T+2 nghĩa là gì?
Giao dịch được thanh toán sau 2 ngày làm việc kể từ ngày giao dịch.
4. VN30 gồm những cổ phiếu nào?
30 cổ phiếu vốn hoá lớn, thanh khoản cao nhất trên HOSE (danh sách rà soát định kỳ).

🏋️ Bài tập thực hành

Tra cứu thông số thực tế

Vào website HOSE hoặc HNX, tìm quy chế giao dịch và ghi lại: giờ các phiên, biên độ, bước giá, lô giao dịch, loại lệnh hợp lệ. So sánh với bảng trong module và ghi chú chỗ khác biệt (nếu có).

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Gọi tên được các chủ thể thị trường
  • Tính được giá trần/sàn
  • Nắm giờ các phiên và chu kỳ T+2
  • Biết ý nghĩa các trạng thái cảnh báo/hạn chế
Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư, không khuyến nghị mua/bán bất kỳ cổ phiếu hay sản phẩm tài chính nào. Mọi công ty, mã cổ phiếu, số liệu và biểu đồ trong ví dụ đều là giả định/giả lập trừ khi ghi rõ. Quy định (phí, thuế, biên độ, giờ giao dịch, tỷ lệ margin...) thay đổi theo thời gian; hãy đối chiếu với văn bản pháp luật và thông báo mới nhất của UBCKNN, HOSE, HNX, VSDC và công ty chứng khoán. Đầu tư chứng khoán có rủi ro mất một phần hoặc toàn bộ vốn.