React từ cơ bản đến nâng cao
Trang chủ / Module 5
🔌 Module 5 / 22 · 5 ngày 📅 Tuần 3 ●●○○ Trung bình

useEffect: đồng bộ với hệ thống bên ngoài

Effect dùng để làm gì (và không dùng để làm gì), dependency array, cleanup, vì sao effect chạy hai lần ở dev, race condition khi fetch và useEffectEvent.

useEffectCleanupRace conditionStale closure
📌 Vì sao module này quan trọng

useEffect là hook bị dùng sai nhiều nhất trong React. Phần lớn effect trong code người mới là không cần thiết và gây render thừa, vòng lặp vô hạn, dữ liệu lệch. Hiểu đúng "effect là để đồng bộ với thứ nằm ngoài React" sẽ xoá được cả một nhóm bug.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Phân biệt event handler và effect: cái nào chạy vì người dùng làm gì, cái nào chạy vì component đang hiển thị
  • Viết dependency array đúng và không nói dối linter
  • Viết cleanup và giải thích vì sao StrictMode chạy effect hai lần
  • Xử lý race condition khi fetch bằng cờ ignore hoặc AbortController
  • Nhận ra 6 trường hợp không cần effect

Effect là gì

Effect chạy sau khi React đã commit giao diện lên màn hình, để đồng bộ component với một hệ thống bên ngoài: kết nối WebSocket, đăng ký sự kiện window, đồng bộ với thư viện không phải React (map, chart), đặt tiêu đề trang, gửi log hiển thị.

function ChatRoom({ roomId }) {
  useEffect(() => {
    const conn = createConnection(roomId);
    conn.connect();
    return () => conn.disconnect();   // cleanup: chạy trước lần effect kế tiếp và khi unmount
  }, [roomId]);                       // chạy lại khi roomId đổi
  return <h1>Phòng {roomId}</h1>;
}
DepsChạy khi
Không truyềnSau mọi lần render
[]Sau lần mount đầu (và cleanup khi unmount)
[a, b]Lần đầu và khi a hoặc b đổi (so bằng Object.is)

Đừng nghĩ theo vòng đời "mount/update/unmount". Hãy nghĩ: "khi các giá trị này đổi, ngắt đồng bộ cũ và bắt đầu đồng bộ mới".

Vì sao effect chạy hai lần ở môi trường dev

Trong StrictMode, React mount → chạy cleanup → mount lại ngay. Mục đích là kiểm tra cleanup của bạn có đúng không: nếu chạy hai lần mà ứng dụng hỏng (kết nối hai lần, đăng ký sự kiện hai lần), nghĩa là thiếu cleanup — và bug đó sẽ xảy ra thật ở production khi người dùng chuyển trang qua lại. Đừng tắt StrictMode; hãy sửa cleanup.

Với việc không thể huỷ (gửi analytics "đã mua"), đó vốn không nên là effect — hãy làm trong event handler.

Fetch dữ liệu và race condition

function Profile({ userId }) {
  const [user, setUser] = useState(null);
  const [error, setError] = useState(null);

  useEffect(() => {
    const controller = new AbortController();
    setUser(null);
    fetch(`/api/users/${userId}`, { signal: controller.signal })
      .then(r => { if (!r.ok) throw new Error(r.statusText); return r.json(); })
      .then(setUser)
      .catch(err => { if (err.name !== 'AbortError') setError(err); });
    return () => controller.abort();    // userId đổi -> huỷ request cũ
  }, [userId]);
  // ...
}

Không có cleanup: người dùng bấm user 1 rồi user 2 rất nhanh, request 1 về sau request 2 → màn hình hiện user 1 dù đang chọn user 2. Đây là race condition kinh điển.

💡 Thực tế

Fetch thủ công trong effect còn thiếu cache, retry, dedupe, refetch khi focus, xử lý SSR. Dự án thật dùng TanStack Query (Module 12) hoặc data loading của framework (Next.js Server Components, React Router loaders).

Dependency array: đừng nói dối linter

Mọi giá trị phản ứng (props, state, biến tính trong component) dùng trong effect phải có trong deps. Bật react-hooks/exhaustive-deps. Khi linter đòi thêm một deps mà bạn không muốn effect chạy lại, đừng tắt linter — hãy đổi code:

// 1. Object/hàm tạo mới mỗi render làm effect chạy mãi -> đưa vào trong effect
useEffect(() => {
  const options = { roomId, serverUrl };   // tạo bên trong
  const c = createConnection(options);
  c.connect();
  return () => c.disconnect();
}, [roomId, serverUrl]);                   // deps là giá trị nguyên thuỷ

// 2. Chỉ cần giá trị mới nhất để đọc, không muốn nó kích hoạt effect -> useEffectEvent (React 19.2)
import { useEffect, useEffectEvent } from 'react';
function Room({ roomId, theme }) {
  const onConnected = useEffectEvent(() => showToast('Đã kết nối', theme)); // luôn đọc theme mới nhất
  useEffect(() => {
    const c = createConnection(roomId);
    c.on('connected', onConnected);
    c.connect();
    return () => c.disconnect();
  }, [roomId]);   // đổi theme không kết nối lại
}

// 3. setState dựa trên state cũ -> updater, bỏ state khỏi deps
useEffect(() => {
  const id = setInterval(() => setCount(c => c + 1), 1000);
  return () => clearInterval(id);
}, []);

Bạn có thể không cần effect

Tình huống❌ Effect✅ Cách đúng
Tính giá trị từ props/stateeffect set fullNametính thẳng khi render; nặng thì useMemo
Reset state khi prop đổieffect setComment('') khi userId đổikey={userId}
Phản ứng với hành động người dùngeffect theo dõi submittedlàm trong event handler
Báo cho cha biết state đổieffect gọi onChange(value)gọi onChange trong handler, hoặc nâng state lên
Chuỗi effect set state nối nhaueffect A set B, effect B set Ctính tất cả trong 1 handler
Khởi tạo ứng dụng 1 lầneffect [] ở Appcode cấp module hoặc cờ toàn cục

useLayoutEffect và các biến thể

useLayoutEffect chạy đồng bộ sau khi DOM được cập nhật nhưng trước khi trình duyệt vẽ. Dùng khi cần đo DOM rồi chỉnh vị trí ngay (tooltip, popover) để không bị nháy. Nó chặn việc vẽ, nên chỉ dùng khi thật cần. useInsertionEffect dành cho thư viện CSS-in-JS chèn style trước layout.

function Tooltip({ targetRect, children }) {
  const ref = useRef(null);
  const [height, setHeight] = useState(0);
  useLayoutEffect(() => {
    setHeight(ref.current.getBoundingClientRect().height); // đo trước khi vẽ
  }, []);
  const top = targetRect.top - height < 0 ? targetRect.bottom : targetRect.top - height;
  return <div ref={ref} style={{ position: 'fixed', top }}>{children}</div>;
}

🚩 Sai lầm hay gặp

  • Effect không có deps gọi setState → vòng lặp render vô hạn.
  • Dùng async trực tiếp làm hàm effect (useEffect(async () => ...)) — effect phải trả về cleanup hoặc không gì; tạo hàm async bên trong rồi gọi.
  • Tắt exhaustive-deps bằng comment để 'sửa' vòng lặp — che bug stale closure.

🏋️ Bài tập thực hành

Ô tìm kiếm sản phẩm

Ô tìm kiếm gọi API (dùng dummyjson.com), debounce 300ms, huỷ request cũ bằng AbortController, hiển thị trạng thái loading/error/empty. Thêm Network throttling 'Slow 3G' trong DevTools để chứng minh không còn race condition. Sau đó liệt kê mọi effect trong Todo app ở Module 3 và xoá những effect không cần.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Tôi giải thích được vì sao effect chạy hai lần ở dev và vì sao không nên tắt StrictMode
  • Tôi viết được fetch trong effect không bị race condition
  • Tôi kể được ít nhất 4 trường hợp không cần effect
  • Tôi sửa được lỗi linter deps mà không tắt linter
  • Tôi phân biệt được useEffect và useLayoutEffect