useEffect: đồng bộ với hệ thống bên ngoài
Effect dùng để làm gì (và không dùng để làm gì), dependency array, cleanup, vì sao effect chạy hai lần ở dev, race condition khi fetch và useEffectEvent.
useEffect là hook bị dùng sai nhiều nhất trong React. Phần lớn effect trong code người mới là không cần thiết và
gây render thừa, vòng lặp vô hạn, dữ liệu lệch. Hiểu đúng "effect là để đồng bộ với thứ nằm ngoài React" sẽ xoá được
cả một nhóm bug.
🎯 Mục tiêu học tập
- Phân biệt event handler và effect: cái nào chạy vì người dùng làm gì, cái nào chạy vì component đang hiển thị
- Viết dependency array đúng và không nói dối linter
- Viết cleanup và giải thích vì sao StrictMode chạy effect hai lần
- Xử lý race condition khi fetch bằng cờ
ignorehoặcAbortController - Nhận ra 6 trường hợp không cần effect
Effect là gì
Effect chạy sau khi React đã commit giao diện lên màn hình, để đồng bộ component với một hệ thống
bên ngoài: kết nối WebSocket, đăng ký sự kiện window, đồng bộ với thư viện không phải React (map, chart), đặt tiêu đề
trang, gửi log hiển thị.
function ChatRoom({ roomId }) {
useEffect(() => {
const conn = createConnection(roomId);
conn.connect();
return () => conn.disconnect(); // cleanup: chạy trước lần effect kế tiếp và khi unmount
}, [roomId]); // chạy lại khi roomId đổi
return <h1>Phòng {roomId}</h1>;
}
| Deps | Chạy khi |
|---|---|
| Không truyền | Sau mọi lần render |
[] | Sau lần mount đầu (và cleanup khi unmount) |
[a, b] | Lần đầu và khi a hoặc b đổi (so bằng Object.is) |
Đừng nghĩ theo vòng đời "mount/update/unmount". Hãy nghĩ: "khi các giá trị này đổi, ngắt đồng bộ cũ và bắt đầu đồng bộ mới".
Vì sao effect chạy hai lần ở môi trường dev
Trong StrictMode, React mount → chạy cleanup → mount lại ngay. Mục đích là kiểm tra cleanup của bạn có đúng
không: nếu chạy hai lần mà ứng dụng hỏng (kết nối hai lần, đăng ký sự kiện hai lần), nghĩa là thiếu cleanup — và bug
đó sẽ xảy ra thật ở production khi người dùng chuyển trang qua lại. Đừng tắt StrictMode; hãy sửa cleanup.
Với việc không thể huỷ (gửi analytics "đã mua"), đó vốn không nên là effect — hãy làm trong event handler.
Fetch dữ liệu và race condition
function Profile({ userId }) {
const [user, setUser] = useState(null);
const [error, setError] = useState(null);
useEffect(() => {
const controller = new AbortController();
setUser(null);
fetch(`/api/users/${userId}`, { signal: controller.signal })
.then(r => { if (!r.ok) throw new Error(r.statusText); return r.json(); })
.then(setUser)
.catch(err => { if (err.name !== 'AbortError') setError(err); });
return () => controller.abort(); // userId đổi -> huỷ request cũ
}, [userId]);
// ...
}
Không có cleanup: người dùng bấm user 1 rồi user 2 rất nhanh, request 1 về sau request 2 → màn hình hiện user 1 dù đang chọn user 2. Đây là race condition kinh điển.
Fetch thủ công trong effect còn thiếu cache, retry, dedupe, refetch khi focus, xử lý SSR. Dự án thật dùng TanStack Query (Module 12) hoặc data loading của framework (Next.js Server Components, React Router loaders).
Dependency array: đừng nói dối linter
Mọi giá trị phản ứng (props, state, biến tính trong component) dùng trong effect phải có trong deps. Bật
react-hooks/exhaustive-deps. Khi linter đòi thêm một deps mà bạn không muốn effect chạy lại, đừng tắt linter — hãy
đổi code:
// 1. Object/hàm tạo mới mỗi render làm effect chạy mãi -> đưa vào trong effect
useEffect(() => {
const options = { roomId, serverUrl }; // tạo bên trong
const c = createConnection(options);
c.connect();
return () => c.disconnect();
}, [roomId, serverUrl]); // deps là giá trị nguyên thuỷ
// 2. Chỉ cần giá trị mới nhất để đọc, không muốn nó kích hoạt effect -> useEffectEvent (React 19.2)
import { useEffect, useEffectEvent } from 'react';
function Room({ roomId, theme }) {
const onConnected = useEffectEvent(() => showToast('Đã kết nối', theme)); // luôn đọc theme mới nhất
useEffect(() => {
const c = createConnection(roomId);
c.on('connected', onConnected);
c.connect();
return () => c.disconnect();
}, [roomId]); // đổi theme không kết nối lại
}
// 3. setState dựa trên state cũ -> updater, bỏ state khỏi deps
useEffect(() => {
const id = setInterval(() => setCount(c => c + 1), 1000);
return () => clearInterval(id);
}, []);
Bạn có thể không cần effect
| Tình huống | ❌ Effect | ✅ Cách đúng |
|---|---|---|
| Tính giá trị từ props/state | effect set fullName | tính thẳng khi render; nặng thì useMemo |
| Reset state khi prop đổi | effect setComment('') khi userId đổi | key={userId} |
| Phản ứng với hành động người dùng | effect theo dõi submitted | làm trong event handler |
| Báo cho cha biết state đổi | effect gọi onChange(value) | gọi onChange trong handler, hoặc nâng state lên |
| Chuỗi effect set state nối nhau | effect A set B, effect B set C | tính tất cả trong 1 handler |
| Khởi tạo ứng dụng 1 lần | effect [] ở App | code cấp module hoặc cờ toàn cục |
useLayoutEffect và các biến thể
useLayoutEffect chạy đồng bộ sau khi DOM được cập nhật nhưng trước khi trình duyệt vẽ. Dùng khi cần
đo DOM rồi chỉnh vị trí ngay (tooltip, popover) để không bị nháy. Nó chặn việc vẽ, nên chỉ dùng khi thật cần.
useInsertionEffect dành cho thư viện CSS-in-JS chèn style trước layout.
function Tooltip({ targetRect, children }) {
const ref = useRef(null);
const [height, setHeight] = useState(0);
useLayoutEffect(() => {
setHeight(ref.current.getBoundingClientRect().height); // đo trước khi vẽ
}, []);
const top = targetRect.top - height < 0 ? targetRect.bottom : targetRect.top - height;
return <div ref={ref} style={{ position: 'fixed', top }}>{children}</div>;
}
🚩 Sai lầm hay gặp
- Effect không có deps gọi
setState→ vòng lặp render vô hạn. - Dùng
asynctrực tiếp làm hàm effect (useEffect(async () => ...)) — effect phải trả về cleanup hoặc không gì; tạo hàm async bên trong rồi gọi. - Tắt
exhaustive-depsbằng comment để 'sửa' vòng lặp — che bug stale closure.
🏋️ Bài tập thực hành
Ô tìm kiếm gọi API (dùng dummyjson.com), debounce 300ms, huỷ request cũ bằng AbortController, hiển thị trạng thái loading/error/empty. Thêm Network throttling 'Slow 3G' trong DevTools để chứng minh không còn race condition. Sau đó liệt kê mọi effect trong Todo app ở Module 3 và xoá những effect không cần.
📚 Tài nguyên học tập
-
react.dev — Synchronizing with EffectsEffect đúng cáchDocs
-
react.dev — You Might Not Need an EffectBài nên đọc nhiều lầnDocs
-
react.dev — Separating Events from EffectsuseEffectEventDocs
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tôi giải thích được vì sao effect chạy hai lần ở dev và vì sao không nên tắt StrictMode
- Tôi viết được fetch trong effect không bị race condition
- Tôi kể được ít nhất 4 trường hợp không cần effect
- Tôi sửa được lỗi linter deps mà không tắt linter
- Tôi phân biệt được useEffect và useLayoutEffect