English for IT
Trang chủ / Module 3
🧱 Module 3 / 20 · 5 ngày 📅 Tuần 2 ●○○○ Dễ

Ngữ pháp "đủ dùng" cho dev: thì, câu điều kiện, mức độ chắc chắn

Chỉ học phần ngữ pháp thật sự xuất hiện trong công việc IT: báo cáo tiến độ (hiện tại hoàn thành vs quá khứ), hứa hẹn và kế hoạch (will / going to), bàn trade-off (câu điều kiện), đoán nguyên nhân bug (might / should / must), mô tả hệ thống (bị động), mạo từ a/the.

Present perfectConditionalsModalsPassiveArticles
📌 Vì sao module này quan trọng

Bạn không cần thuộc 12 thì. Trong 90% tình huống IT, bạn chỉ dùng khoảng 6 cấu trúc — nhưng dùng sai chúng làm thay đổi nghĩa nghiêm trọng: "I fixed it" (đã xong lúc nào đó) khác "I've fixed it" (đã xong, giờ ổn rồi); "It might be the cache" (đoán) khác "It must be the cache" (gần như chắc). Sai mức độ chắc chắn trong meeting sự cố có thể khiến cả nhóm đi sai hướng.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Chọn đúng Present Perfect vs Past Simple khi báo cáo tiến độ
  • Dùng will / going to / present continuous cho cam kết, kế hoạch và lịch đã chốt
  • Dùng câu điều kiện loại 1, 2, 3 để bàn trade-off và viết postmortem
  • Diễn đạt chính xác mức độ chắc chắn: must / should / might / can't
  • Mô tả luồng hệ thống bằng câu bị động; dùng đúng a / an / the và danh từ không đếm được
🎧 Cách học trang này

Bấm 🔊 cạnh mỗi câu để nghe, nói theo 3 lần. Với hội thoại, bấm ▶ Nghe cả đoạn. Lần đọc thứ hai, bật 🙈 Làm mờ tiếng Việt ở thanh bên để tự dịch trong đầu trước khi xem nghĩa (chạm vào chữ mờ để hiện).


Báo cáo tiến độ: Present Perfect hay Past Simple?

Cấu trúcDùng khiVí dụ
Past Simple
I fixed
Có (hoặc ngầm hiểu) thời điểm cụ thể đã qua: yesterday, last sprint, on MondayYesterday I fixed the login bug.
Present Perfect
I've fixed
Kết quả quan trọng ở hiện tại, không nói thời điểm; hoặc với so far, already, yet, justI've fixed the login bug, so QA can test it now.
Present Perfect Continuous
I've been working
Việc kéo dài đến tận bây giờ, nhấn vào quá trìnhI've been working on the migration since Monday.
Present Continuous
I'm working
Đang làm dởI'm still working on the export feature.
Đừng nóiHãy nóiVì sao
❌ I have fixed it yesterday.✅ I fixed it yesterday.Có "yesterday" → dùng quá khứ đơn.
❌ Did you finish the PR yet?✅ Have you finished the PR yet?"yet" đi với hiện tại hoàn thành (Anh–Mỹ thân mật vẫn chấp nhận Did... yet).
❌ I work on this ticket since Monday.✅ I've been working on this ticket since Monday.since/for + việc kéo dài đến giờ.

Tương lai: hứa, kế hoạch, lịch, ước lượng

Mẫu câu tiếng AnhNghĩa & khi nào dùngVí dụ trong dự án
I'll take a look.will: quyết định / hứa ngay lúc nóiSure, I'll take a look after this meeting.
We're going to migrate to Postgres.going to: kế hoạch đã có từ trướcWe're going to migrate to Postgres next quarter.
I'm deploying it this afternoon.present continuous: lịch đã chốtI'm meeting the client at 3.
It should be done by Friday.should: ước lượng có cơ sở, có thể trễIf nothing unexpected comes up, it should be done by Friday.
I'm about to push the fix.be about to: sắp làm ngayHold on, I'm about to push the fix.
The release is scheduled for the 15th.lịch chính thức (bị động)The release is scheduled for the 15th, pending QA sign-off.
⚠️ "Will" là một lời hứa

Trong văn hoá làm việc phương Tây, "I will finish it by Friday" được hiểu là cam kết. Nếu chưa chắc, hãy dùng I should be able to finish it by Friday hoặc I'm aiming for Friday, but it depends on the API from team B. Hứa chắc rồi trễ còn tệ hơn ước lượng thận trọng.

Câu điều kiện: ngôn ngữ của trade-off và postmortem

LoạiCấu trúcDùng choVí dụ
1 — có thậtIf + hiện tại, will + VRủi ro / hệ quả thực tếIf we don't add an index, the query will time out under load.
2 — giả địnhIf + quá khứ, would + VĐề xuất mềm, phương án giả địnhIf we cached the results, we would cut latency in half.
3 — quá khứ không có thậtIf + had V3, would have V3Postmortem, bài họcIf we had had an alert on disk usage, we would have caught it earlier.
Hỗn hợpIf + had V3, would + VQuá khứ ảnh hưởng hiện tạiIf we had written tests, we wouldn't be stuck now.
Unless / as long as / provided thatĐiều kiện ràng buộcWe can ship on Friday as long as QA signs off by Thursday.
💡 Loại 2 là "vũ khí ngoại giao"

Thay vì We should use Redis (nghe áp đặt), hãy nói What if we used Redis here? It would take most of the load off the database. Cùng ý, nhưng mở cửa cho thảo luận. Bạn sẽ dùng lại kỹ thuật này rất nhiều ở Module 11.

Mức độ chắc chắn khi đoán nguyên nhân

Mức độCách nóiVí dụ khi debug
~95% chắc chắnmust be / I'm pretty sureIt must be the DNS — nothing else changed.
~70% có cơ sởshould / probably / likelyIt's probably a caching issue. Clearing the cache should fix it.
~40% có thểmight / may / couldIt might be a race condition, but I need to check the logs.
~5% gần như khôngcan't be / unlikelyIt can't be the network — the other services are fine.
Quá khứmust have / might have / can't have + V3Someone must have changed the config manually.
⚠️ Đừng nói chắc khi chưa chắc

Trong meeting sự cố, câu The problem is the database khiến cả nhóm dồn vào database. Nếu bạn chỉ đang đoán, hãy nói My best guess is the database, but I haven't confirmed it yet. Người nghe đánh giá cao sự chính xác này — đó là dấu hiệu của engineer cấp cao.

Câu bị động để mô tả hệ thống

Khi mô tả luồng xử lý, chủ thể thường là dữ liệu, không phải người — câu bị động giúp mô tả rõ và trung lập. Bị động cũng là công cụ cho văn hoá blameless trong postmortem (Module 13).

Mẫu câu tiếng AnhNghĩa & khi nào dùng
The request is validated, then it's forwarded to the order service.Request được kiểm tra rồi chuyển sang order service.
Events are published to Kafka and consumed by three services.Event được publish lên Kafka và được 3 service tiêu thụ.
The data is encrypted at rest and in transit.Dữ liệu được mã hoá khi lưu và khi truyền.
The bug was introduced in version 2.3.Bug xuất hiện từ bản 2.3. (không đổ lỗi cho ai)
This endpoint is being deprecated.Endpoint này đang trong quá trình ngừng hỗ trợ.
The job has been retried three times.Job đã được chạy lại 3 lần.

Mạo từ a / an / the và danh từ không đếm được

Quy tắcVí dụ
a/an theo âm đầu, không theo chữ cáian API, an HTTP request, an SQL query, a URL, a user, a UI, an hour
the khi cả hai bên biết đang nói cái nàoCan you restart the server? (cái server mình đang nói)
Không mạo từ khi nói chung chung, số nhiều/không đếm đượcUsers don't read documentation.
Tên riêng công nghệ không cần theWe use Kubernetes and PostgreSQL. (nhưng: the AWS console, the React docs)
Danh từ không đếm được: không a/an, không -scode, data, feedback, information, software, hardware, documentation, advice, research, progress, work, knowledge, traffic
Muốn đếm thì thêm đơn vịa piece of feedback, a line of code, a code snippet, a lot of traffic

Câu hỏi gián tiếp: lịch sự hơn ngay lập tức

Đừng nóiHãy nóiVì sao
❌ Where is the config file?✅ Do you know where the config file is?Câu hỏi gián tiếp: động từ về cuối, không đảo ngữ.
❌ Why the build failed?✅ Do you have any idea why the build failed?
❌ When you can review?✅ Could you let me know when you can review it?
❌ What does this function do? (với người lạ/cấp trên)✅ Could you walk me through what this function does?walk sb through = giải thích từng bước.

Tự kiểm tra

🧩 Tự kiểm tra: nói câu tiếng Anh trước, rồi mới mở đáp án
1 "Từ thứ Hai đến giờ mình đang làm migration."

I've been working on the migration since Monday.

2 "Nếu mình có cảnh báo thì đã phát hiện sớm hơn." (postmortem)

If we had had an alert, we would have caught it earlier.

Câu điều kiện loại 3.

3 "Có thể là do race condition, nhưng mình chưa xác nhận."

It might be a race condition, but I haven't confirmed it yet.

4 "Chắc chắn là có ai đó đã sửa config bằng tay."

Someone must have changed the config manually.

5 "Nếu mình cache kết quả thì sao? Độ trễ sẽ giảm một nửa."

What if we cached the results? It would cut latency in half.

6 "Đây là một câu truy vấn SQL" (đọc es-kiu-el)

This is an SQL query.

an vì âm /es/ là nguyên âm.

🏋️ Bài tập thực hành

Viết lại 10 câu thật từ công việc của bạn

Lấy 10 câu bạn từng viết trên Slack/Jira/email (hoặc dịch từ tiếng Việt) và viết lại cho đúng: 3 câu báo tiến độ (thì), 2 câu cam kết thời hạn (will / should), 2 câu trade-off (điều kiện loại 1-2), 2 câu đoán nguyên nhân (modal), 1 câu postmortem (loại 3). Đọc to và ghi âm. Nếu có trợ lý AI, dán câu vào và hỏi: "Is this natural for a software engineer? Give me 2 more natural alternatives."

🎙️ Phòng luyện nói

Chọn một đề, bấm ghi âm, nói 1-3 phút không nhìn ghi chú, rồi nghe lại. Tự chấm: rõ ý chưa? âm cuối có bật không? có dùng mẫu câu trong module không? Bản ghi chỉ nằm trên trình duyệt của bạn, không gửi đi đâu.

  1. Give a progress update: what you did yesterday, what you've finished so far this week, and what you're doing next.
  2. Talk about a production bug you had: what might have caused it, what must have happened, and what you'd do differently.
  3. Describe the request flow of your system using passive voice: "The request is received by..., then it's..."
0:00

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Dùng đúng thì khi báo cáo tiến độ, không trộn "have + yesterday"
  • Cam kết thời hạn với mức chắc chắn phù hợp (will vs should)
  • Dùng câu điều kiện 1-2-3 trong trade-off và bài học
  • Diễn đạt đúng mức độ chắc chắn khi đoán nguyên nhân bug
  • Dùng đúng a/an/the và không thêm -s vào danh từ không đếm được