🏠 Trang chủ / Khởi nghiệp thực chiến / Từ điển thuật ngữ
📖 Từ điển thuật ngữ khởi nghiệp & tài chính kinh doanh
57 thuật ngữ kinh doanh, tài chính, pháp lý thường gặp khi khởi nghiệp, gõ để lọc.
| Thuật ngữ | Tiếng Anh / viết tắt | Giải thích |
|---|---|---|
| Biên an toàn | Margin of safety | (Doanh số thực tế − hoà vốn) / doanh số thực tế. |
| Biên lợi nhuận gộp | Gross margin | (Giá bán − giá vốn) / giá bán. |
| Bán trước | Pre-sale / Pre-order | Nhận tiền/ cọc trước khi sản xuất hoặc mở bán chính thức. |
| Bảo hiểm xã hội bắt buộc | Social insurance | BHXH, BHYT, BHTN; doanh nghiệp đóng ~21,5%, người lao động ~10,5% lương đóng BH. |
| Chi phí biến đổi | Variable costs | Tăng theo từng sản phẩm/ đơn: nguyên liệu, bao bì, phí sàn, phí app. |
| Chi phí bán biến đổi | Semi-variable costs | Có phần cố định và phần thay đổi: điện, lương theo giờ. |
| Chi phí chìm | Sunk cost | Khoản đã chi không thu hồi được; không nên ảnh hưởng quyết định tiếp tục. |
| Chi phí chính | Prime cost | Giá vốn + chi phí nhân sự; F&B tham khảo ≤ 60–65% doanh thu. |
| Chi phí có một khách | CAC | Chi phí marketing & bán hàng / số khách mới. |
| Chi phí cố định | Fixed costs | Không đổi theo số lượng bán: thuê, lương cứng, phần mềm, trả góp. |
| Chu kỳ chuyển đổi tiền mặt | Cash conversion cycle (CCC) | Ngày tồn kho + ngày chờ tiền về − ngày được nợ nhà cung cấp. |
| Chuyển hướng | Pivot | Thay đổi một phần quan trọng của mô hình (sản phẩm, khách, kênh) dựa trên dữ liệu. |
| Chỉ số hiệu quả | KPI | Con số theo dõi định kỳ để biết kinh doanh có đi đúng kế hoạch. |
| Công ty cổ phần | Joint stock company | Vốn chia thành cổ phần, dễ gọi vốn, nhiều cổ đông. |
| Công ty TNHH | Limited liability company | Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, thành viên chịu trách nhiệm trong vốn góp. |
| Doanh thu trung bình mỗi khách | ARPU | Doanh thu / số khách trong kỳ (thường theo tháng). |
| Dòng tiền | Cash flow | Tiền thực vào và ra trong kỳ, khác lợi nhuận kế toán. |
| Dự phòng phát sinh | Contingency | Khoản cộng thêm 15–30% cho hạng mục quên hoặc đội giá. |
| Giá trị vòng đời khách hàng | LTV / CLV | Lợi nhuận gộp kỳ vọng từ một khách trong suốt thời gian họ mua. |
| Giá trị đơn trung bình | AOV | Doanh thu / số đơn. |
| Giá vốn hàng bán | COGS | Chi phí trực tiếp tạo ra sản phẩm đã bán. |
| Hoá đơn điện tử từ máy tính tiền | E-invoice from cash register | Hoá đơn khởi tạo từ máy POS kết nối cơ quan thuế. |
| Hộ kinh doanh | Household business | Hình thức kinh doanh cá nhân/ hộ gia đình, trách nhiệm vô hạn, thuế theo % doanh thu. |
| Khai trương thử | Soft opening | Mở cho nhóm nhỏ trước để sửa quy trình. |
| Khách quen | Repeat customer | Khách quay lại mua nhiều lần; tài sản quan trọng nhất của cửa hàng. |
| Khấu hao | Depreciation | Phân bổ chi phí tài sản dài hạn qua nhiều năm; không phải tiền ra hằng tháng. |
| Kinh tế đơn vị | Unit economics | Lãi/ lỗ trên một đơn vị: một đơn, một khách, một ly. |
| Kiểm tra sức chịu đựng | Stress test | Mô phỏng cú sốc cụ thể (doanh thu −30%, tăng giá thuê). |
| Kế hoạch 1 trang | One-page plan / Lean canvas | Bản tóm tắt mô hình kinh doanh và con số chính trên một trang. |
| Kịch bản | Scenario | Bộ giả định tốt/ cơ sở/ xấu để dự báo khoảng kết quả. |
| Mốc đầu | Cliff | Khoảng thời gian tối thiểu trước khi bắt đầu nhận cổ phần. |
| Nhà đầu tư thiên thần | Angel investor | Cá nhân đầu tư giai đoạn sớm đổi lấy cổ phần. |
| Nhận cổ phần dần | Vesting | Đồng sáng lập nhận cổ phần theo thời gian gắn bó (ví dụ 4 năm, mốc 1 năm). |
| Phân tích chênh lệch | Variance analysis | So kế hoạch với thực tế, tách nguyên nhân (khách, giá, chi phí). |
| Phân tích độ nhạy | Sensitivity analysis | Thay đổi từng biến để xem kết quả thay đổi bao nhiêu. |
| Phí sang nhượng | Key money / Transfer fee | Tiền trả chủ cũ để nhận lại mặt bằng, thiết bị, “khách”. |
| Quy mô thị trường | TAM / SAM / SOM | Tổng thị trường / phần phục vụ được / phần chiếm được thực tế. |
| Quỹ đầu tư mạo hiểm | Venture capital (VC) | Quỹ đầu tư vào startup tăng trưởng rất nhanh. |
| Sản phẩm khả dụng tối thiểu | MVP | Phiên bản nhỏ nhất để kiểm chứng khách có dùng/ trả tiền không. |
| Số dư đảm phí | Contribution margin | Giá bán − chi phí biến đổi; phần dùng để trả chi phí cố định. |
| Sổ rủi ro | Risk register | Danh sách rủi ro, xác suất, tác động, cách giảm thiểu. |
| Thoả thuận cổ đông | Shareholders' agreement | Văn bản về vai trò, góp vốn, quyền quyết định, rút lui, bế tắc. |
| Thuế giá trị gia tăng | VAT / GTGT | Thuế tính trên giá trị tăng thêm; hộ kinh doanh nộp theo % doanh thu. |
| Thuế khoán | Presumptive tax | Thuế ấn định mức cố định cho hộ kinh doanh; theo lộ trình bị bãi bỏ từ 2026. |
| Thuế thu nhập cá nhân | PIT / TNCN | Hộ kinh doanh nộp theo % doanh thu theo ngành. |
| Thuế thu nhập doanh nghiệp | CIT / TNDN | Thuế trên lợi nhuận của doanh nghiệp. |
| Thời gian còn chạy | Runway | Số tháng tới khi hết tiền = tiền mặt / burn ròng. |
| Thời gian hoàn vốn | Payback period | Thời gian để lợi nhuận/ tiền thu về bằng vốn đầu tư. |
| Tiêu chí dừng lỗ | Kill criteria | Điều kiện viết trước để quyết định thu nhỏ/ đóng cửa. |
| Tốc độ đốt tiền | Burn rate | Lượng tiền mặt giảm mỗi tháng khi đang lỗ. |
| Tỷ lệ cộng thêm | Markup | (Giá bán − giá vốn) / giá vốn; markup 100% = margin 50%. |
| Tỷ lệ rời bỏ | Churn rate | % khách ngừng mua/ huỷ mỗi kỳ. |
| Tỷ lệ tiền thuê | Occupancy cost ratio | Tiền thuê / doanh thu; F&B tham khảo ≤ 10–15%. |
| Vốn lưu động | Working capital | Tiền kẹt trong tồn kho, công nợ phải thu, trừ khoản được nợ nhà cung cấp. |
| Điểm hoà vốn | Break-even point | Mức bán mà lợi nhuận bằng 0: chi phí cố định / số dư đảm phí. |
| Đầu tư ban đầu | Startup costs / CAPEX | Tiền chi trước khi mở: cọc thuê, sửa chữa, thiết bị, nội thất, giấy phép, hàng ban đầu, khai trương. |
| Ước lượng từ dưới lên | Bottom-up sizing | Ước lượng nhu cầu từ số đo cụ thể: người đi qua × tỷ lệ ghé × chi tiêu. |