Khởi nghiệp thực chiến 🏠
🏠 Trang chủ / Khởi nghiệp thực chiến / Phần 1 · Những con số bắt buộc / Module 4
🏷️ Module 4 / 17 · 2 ngày Cơ bản

Chi phí, giá bán và biên lợi nhuận: lời 30% khác biên 30%

Phân loại chi phí, tính giá vốn một sản phẩm tới từng cái ly, sai lầm “cộng 30% là lời 30%”, ba cách định giá, phí kênh bán (app giao đồ ăn, sàn TMĐT, thanh toán) ăn vào biên lợi nhuận, và các tỷ lệ chuẩn (giá vốn, nhân sự, mặt bằng trên doanh thu) để biết mô hình có khoẻ không.

Cố định/ biến đổiGiá vốnMarkup vs marginPhí kênhTỷ lệ chuẩn
📌 Vì sao phần này quan trọng

Giá bán quyết định mọi thứ phía sau: điểm hoà vốn, số khách cần có, tiền dư để trả lương. Sai vài phần trăm biên lợi nhuận nghe nhỏ nhưng nhân với cả năm có thể là toàn bộ lợi nhuận. Đây là module mà Bình mất nhiều tiền nhất mà không biết.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Phân loại chi phí cố định, biến đổi, bán biến đổi
  • Tính giá vốn đơn vị đầy đủ (bao bì, hao hụt)
  • Quy đổi markup ↔ margin và định giá theo biên mục tiêu
  • Tính ảnh hưởng của phí kênh lên biên
  • So sánh tỷ lệ chi phí với mức tham khảo của ngành

🟢 Ba loại chi phí

LoạiĐặc điểmVí dụ quán cà phêVí dụ shop online
Cố địnhKhông đổi theo số lượng bán (trong một khoảng)Tiền thuê, lương cứng, internet, phần mềm, trả gópLương, kho, phần mềm
Biến đổiTăng theo từng sản phẩm/ đơnNguyên liệu, ly, phí app giao hàngGiá nhập, phí sàn, đóng gói, phí vận chuyển trợ giá
Bán biến đổiCó phần cố định + phần tăng theo hoạt độngĐiện (máy lạnh cố định, máy pha theo ly), lương theo giờQuảng cáo duy trì + quảng cáo theo đơn

🟢 Giá vốn một ly: tính tới từng cái ống hút

Thành phần (cà phê sữa đá của An)Đồng
Cà phê rang xay 18 g × 380 đ/g6.840 đ
Sữa đặc + sữa tươi2.900 đ
Đá viên400 đ
Ly, nắp, ống hút, túi2.100 đ
Hao hụt, pha hỏng (5% nguyên liệu)487 đ
Giá vốn một ly12.727 đ

Bán 39.000 đ → biên lợi nhuận gộp = (39.000 − 12.727) / 39.000 = 67,4%, giá vốn ≈ 32,6% giá bán. Trung bình cả thực đơn của An (có món biên cao như trà, món biên thấp như sinh tố) là 30%.

🟡 Markup khác margin

Markup (lời trên giá vốn) = (Giá bán − Giá vốn) / Giá vốn  ·  Margin (biên trên giá bán) = (Giá bán − Giá vốn) / Giá bán
MarkupMargin tương ứngGiá vốn / giá bán
30%23,1%76,9%
50%33,3%66,7%
100%50,0%50,0%
150%60,0%40,0%
200%66,7%33,3%
233%70,0%30,0%
300%75,0%25,0%

Ví dụ ly 12.727 đ: “cộng 30%” (markup) → bán 16.545 đ, biên chỉ 23,1%. Muốn biên 30% thật → bán 18.181 đ. Biên 23% không đủ trả tiền thuê, lương, phí app: F&B thường cần biên gộp 60–75%, tức markup 150–300%.

⚖️ Đặt giá bán
🧮 An – đã tính toán
  • Tính giá vốn từng món kể cả bao bì và hao hụt 5%
  • Định giá theo biên mục tiêu ~70% và đối chiếu giá đối thủ (35–55k)
  • Giá trung bình 39k, giá vốn trung bình 30%
🎲 Bình – chưa tính toán
  • “Cộng gấp đôi tiền nguyên liệu” nhưng chỉ tính cà phê + sữa, quên ly, đá, hao hụt
  • Đặt giá thấp hơn đối thủ để “kéo khách”: trung bình 29k
  • Giá vốn thực tế 40% (không định lượng, pha dư)
⚖️ Khác biệt: Mỗi ly An giữ lại 27.300 đ trước phí kênh, Bình giữ 17.400 đ. Bình bán gần gấp rưỡi số ly mà tổng tiền giữ lại không hơn bao nhiêu.

🟡 Phí kênh bán ăn vào biên lợi nhuận

KênhPhí điển hình (tham khảo, thay đổi theo chính sách)Tác động
App giao đồ ănHoa hồng thường 20–30% giá trị đơn, cộng chương trình khuyến mãi đồng tài trợMón biên 70% còn 40–50%
Sàn TMĐTPhí cố định + phí thanh toán + phí dịch vụ/ chương trình; tổng thường 10–25% tuỳ ngành hàng và góiPhải định giá riêng cho sàn
Thanh toán thẻ/ víKhoảng 1–3%Nhỏ nhưng cộng dồn
Giao hàng shop tự trả/ trợ giáTheo đơnĐơn giá trị thấp dễ lỗ

Bình bán 40% qua app (hoa hồng 25%) với giá ngang tại quán: phí app chiếm 10,0% doanh thu. An nâng giá trên app 15% so với tại quán và đẩy khách quen dùng đặt trước trên Zalo/ app riêng, giữ tỷ lệ đơn app ở 20%.

🟠 Tỷ lệ chuẩn: mô hình có khoẻ không?

Tỷ lệ trên doanh thu (tháng 12)Tham khảo F&BAnBình
Giá vốn hàng bán25–35%30%40%
Nhân sự (cả lương chủ)20–30%22%22%
Mặt bằng≤ 10–15%11%24%
Phí app giao hàngCàng thấp càng tốt5%10%
Lợi nhuận (sau lương chủ)10–20%27%-4%
Dùng tỷ lệ để chẩn đoán

Mỗi tỷ lệ vượt mức tham khảo là một “lỗ rò”. Bình vượt ở cả bốn dòng: giá vốn, nhân sự (5 người cho quán chưa đủ khách), mặt bằng (gấp đôi ngưỡng), phí app. Không cần thêm khách, chỉ cần sửa tỷ lệ là quán có thể sống (module 5).

💬 Câu hỏi tình huống (tự trả lời trước khi mở)

💬 Món trà đào giá vốn 9.000 đ. Muốn biên gộp 72%, giá bán?
9.000 / (1 − 0,72) = 32.143 đ → làm tròn 32.000–33.000 đ.
💬 Shop bán áo giá nhập 120k, bán 199k trên sàn, tổng phí sàn 18%, đóng gói 5k, trợ ship 10k. Lãi mỗi đơn?
199 − 18% × 199 (35,8) − 120 − 5 − 10 = 28,2k (14% giá bán) trước quảng cáo và hoàn hàng. Nếu chi quảng cáo 25k/ đơn → gần như hoà.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Nhầm markup với margin

Vì sao nguy hiểm: Tưởng lời 30% nhưng biên chỉ 23%.

Cách làm đúng: Định giá theo biên: Giá = Giá vốn / (1 − biên).

❌ Giá vốn chỉ tính nguyên liệu chính

Vì sao nguy hiểm: Bỏ sót bao bì, đá, hao hụt 10–20% giá vốn.

Cách làm đúng: Lập bảng định lượng từng món.

❌ Cùng giá cho mọi kênh

Vì sao nguy hiểm: Kênh có phí 25% lỗ ngầm.

Cách làm đúng: Giá riêng cho app/ sàn, hoặc loại món biên thấp khỏi kênh đó.

📌 Cần nhớ
  • Giá = Giá vốn / (1 − biên mục tiêu).
  • Markup 100% = margin 50%; markup 30% = margin 23%.
  • Giá vốn phải gồm bao bì, hao hụt.
  • Phí kênh 20–30% cần định giá riêng.
  • So tỷ lệ giá vốn, nhân sự, mặt bằng với mức tham khảo.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Giá vốn 10k, bán 15k. Margin?
A. 50%
B. 33,3%
C. 15%
D. 66,7%
Đáp án: B. (15 − 10)/15.
2. Muốn margin 60%, giá vốn 12k. Giá bán?
A. 19,2k
B. 30k
C. 20k
D. 24k
Đáp án: B. 12 / 0,4 = 30k.
3. Tiền thuê nên ở mức nào so với doanh thu (F&B tham khảo)?
A. ≤ 10–15%
B. 30%
C. 50%
D. Không quan trọng
Đáp án: A.

🏋️ Bài tập thực hành

Bảng định lượng và giá

Lập bảng giá vốn cho 5 món/ sản phẩm chính, tính margin hiện tại, giá theo margin mục tiêu, giá riêng cho kênh có phí. Tính tỷ lệ giá vốn, nhân sự, mặt bằng dự kiến trên doanh thu.

💡 Gợi ý lời giải
Cân thực tế 10 lần pha/ đóng gói để lấy định lượng trung bình, không dùng công thức trên giấy.

📚 Tài nguyên tham khảo

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Phân loại chi phí
  • Tính giá vốn đầy đủ 5 món
  • Định giá theo margin
  • Tính phí kênh
  • So tỷ lệ với mức tham khảo
Lưu ý: tài liệu giáo dục, không phải tư vấn tài chính, pháp lý hay thuế. Mọi con số trong ví dụ (giá thuê, lương, giá bán, tỷ lệ chuyển đổi) là giả định minh hoạ, tính bằng code để đúng số học; thực tế khác theo ngành, địa phương, thời điểm. Quy định về đăng ký kinh doanh, thuế, hoá đơn, bảo hiểm xã hội đang thay đổi nhiều (lộ trình bỏ thuế khoán, luật thuế mới): luôn kiểm tra văn bản hiện hành và hỏi kế toán/ luật sư trước khi quyết định. Nhân vật An và Bình là hư cấu.