Pháp lý và thuế: hộ kinh doanh hay công ty, giấy phép, hợp đồng
Chọn hình thức kinh doanh (hộ kinh doanh, công ty TNHH, cổ phần) theo trách nhiệm tài sản, thuế, kế toán, khả năng gọi vốn. Thuế của hộ kinh doanh theo % doanh thu từng ngành, những thay đổi lớn từ 2026 (bỏ thuế khoán, kê khai, hoá đơn từ máy tính tiền), giấy phép con hay bị quên, và bảo hiểm khi thuê người.
Pháp lý là chi phí cố định ẩn: thuế tính trên doanh thu (không phải lợi nhuận) với hộ kinh doanh, bảo hiểm 21,5% trên lương khi thuê người chính thức, giấy phép thiếu có thể bị phạt hoặc đình chỉ. Người chưa tính thường phát hiện những khoản này sau khai trương, khi giá bán đã chốt. Quy định đang thay đổi nhanh nên phải kiểm tra lại mỗi năm.
🎯 Mục tiêu học tập
- So sánh hộ kinh doanh, công ty TNHH, công ty cổ phần
- Tính thuế theo % doanh thu cho hộ kinh doanh theo ngành
- Nắm các thay đổi chính từ 2026 và cách kiểm tra quy định hiện hành
- Liệt kê giấy phép con theo ngành
- Đưa thuế, bảo hiểm vào bảng chi phí
🟢 Chọn hình thức
| Tiêu chí | Hộ kinh doanh | Công ty TNHH (1 hoặc 2+ thành viên) | Công ty cổ phần |
|---|---|---|---|
| Trách nhiệm | Vô hạn: bằng toàn bộ tài sản chủ hộ | Hữu hạn trong vốn góp | Hữu hạn trong vốn góp |
| Tư cách pháp nhân | Không | Có | Có |
| Thuế (tổng quan) | % trên doanh thu theo ngành (GTGT + TNCN) | TNDN trên lợi nhuận + GTGT | Như TNHH |
| Kế toán | Sổ sách đơn giản | Kế toán, báo cáo tài chính năm | Như TNHH, thêm quản trị cổ đông |
| Gọi vốn/ thêm đối tác | Khó | Được (thêm thành viên) | Dễ nhất (phát hành cổ phần) |
| Phù hợp | Cửa hàng nhỏ, 1 chủ, doanh thu vừa | Có đối tác, cần hoá đơn cho khách doanh nghiệp, muốn tách tài sản | Startup gọi vốn đầu tư |
Có thể bắt đầu bằng hộ kinh doanh và chuyển thành công ty khi doanh thu, số đối tác hoặc nhu cầu xuất hoá đơn tăng. Pháp luật hiện khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp.
🟢 Thuế hộ kinh doanh theo % doanh thu
| Nhóm ngành (tham khảo Thông tư 40/2021/TT-BTC) | GTGT | TNCN | Tổng |
|---|---|---|---|
| Phân phối, cung cấp hàng hoá (bán lẻ, tạp hoá, shop) | 1% | 0,5% | 1,5% |
| Dịch vụ không kèm nguyên vật liệu (spa, tư vấn, sửa chữa…) | 5% | 2% | 7% |
| Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn hàng hoá (ăn uống, quán cà phê…) | 3% | 1,5% | 4,5% |
| Hoạt động kinh doanh khác | 2% | 1% | 3% |
Ví dụ quán của An, doanh thu ổn định ≈ 1.825 tr/ năm: thuế ≈ 4,5% × doanh thu = 82 tr/ năm (≈ 6,8 tr/ tháng). Thuế tính trên doanh thu nên quán lỗ vẫn phải nộp: phải đưa vào chi phí biến đổi khi định giá.
| Thay đổi đáng chú ý (kiểm tra văn bản hiện hành) | Ảnh hưởng |
|---|---|
| Bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ 2026, chuyển sang tự kê khai theo doanh thu thực tế | Cần ghi chép doanh thu đầy đủ, minh bạch |
| Hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền bắt buộc với hộ kinh doanh có doanh thu từ một ngưỡng (hiện là 1 tỷ đồng/ năm) trong một số ngành | Cần máy POS kết nối cơ quan thuế |
| Ngưỡng doanh thu năm không phải nộp GTGT/ TNCN đã được nâng lên so với mức 100 triệu đồng trước đây và còn có thể điều chỉnh | Hộ rất nhỏ có thể không phải nộp |
| Bãi bỏ lệ phí môn bài từ 2026 (theo chủ trương phát triển kinh tế tư nhân) | Giảm một khoản cố định nhỏ |
| Thuế suất TNDN ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ theo doanh thu (Luật Thuế TNDN sửa đổi) | Giảm thuế cho công ty nhỏ |
Các mốc và ngưỡng trên thay đổi theo luật và nghị định mới. Trước khi đăng ký, hỏi cơ quan thuế quản lý/ kế toán dịch vụ (chi phí thường vài trăm nghìn đến vài triệu đồng/ tháng) để có con số đúng cho ngành và doanh thu của bạn.
🟡 Giấy phép con và nghĩa vụ hay bị quên
| Hạng mục | Ngành | Ghi chú |
|---|---|---|
| An toàn thực phẩm | F&B, thực phẩm | Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện hoặc bản cam kết tuỳ quy mô; tập huấn, khám sức khoẻ nhân viên |
| Phòng cháy chữa cháy | Cơ sở đông người, diện tích lớn | Bình chữa cháy, lối thoát; một số cơ sở cần thẩm duyệt |
| Bản quyền âm nhạc | Quán cà phê, nhà hàng, spa phát nhạc | Phát nhạc nơi kinh doanh phải trả phí tác quyền |
| Biển hiệu, quảng cáo ngoài trời | Mọi cửa hàng | Kích thước, vị trí theo quy định địa phương |
| Lấn chiếm vỉa hè | Quán vỉa hè | Bị nhắc nhở/ phạt, ảnh hưởng chỗ ngồi |
| Bảo hiểm xã hội | Khi thuê lao động có hợp đồng | Doanh nghiệp đóng ~21,5% lương đóng BH (BHXH, BHYT, BHTN), người lao động ~10,5% |
| Bảo vệ dữ liệu cá nhân | Thu SĐT, Zalo khách để tích điểm | Thông báo mục đích, có đồng ý |
🟠 An và Bình xử lý pháp lý
- Đăng ký hộ kinh doanh trước khai trương, ngành dịch vụ ăn uống
- Đưa thuế 4,5% doanh thu vào chi phí biến đổi khi định giá
- Mua máy tính tiền có hoá đơn điện tử ngay từ đầu
- Hợp đồng thuê công chứng 3 năm + quyền gia hạn 2 năm, tăng giá tối đa 5%/ năm
- Trả phí bản quyền nhạc, làm hồ sơ an toàn thực phẩm
- Khai trương trước, “đăng ký sau”, bị nhắc nhở và phạt khi kiểm tra
- Không tính thuế khi định giá: thuế ăn trực tiếp vào biên lợi nhuận vốn đã âm
- Hợp đồng thuê viết tay 1 năm với người đứng tên thuê lại (không phải chủ nhà)
- Năm 2 chủ nhà thật đòi tăng 20% hoặc lấy lại mặt bằng
💬 Câu hỏi tình huống (tự trả lời trước khi mở)
💬 Bạn mở tiệm spa, doanh thu dự kiến 1,2 tỷ/ năm. Thuế ước tính nếu là hộ kinh doanh?
💬 Hai người bạn cùng góp vốn mở quán. Nên hộ kinh doanh hay công ty?
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Thuế % doanh thu ăn trực tiếp vào biên.
Cách làm đúng: Đưa thuế vào chi phí biến đổi.
Vì sao nguy hiểm: Mất mặt bằng khi chủ thật lấy lại.
Cách làm đúng: Kiểm tra giấy tờ sở hữu/ uỷ quyền, công chứng.
Vì sao nguy hiểm: Rủi ro tranh chấp, phạt; chi phí thật bị ẩn.
Cách làm đúng: Tính chi phí đầy đủ (module 10), làm hợp đồng phù hợp.
- Hộ kinh doanh: trách nhiệm vô hạn, thuế % doanh thu; công ty: hữu hạn, thuế trên lợi nhuận, kế toán đầy đủ.
- F&B hộ kinh doanh: tham khảo 3% GTGT + 1,5% TNCN trên doanh thu.
- Từ 2026 có nhiều thay đổi (bỏ thuế khoán, hoá đơn từ máy tính tiền): kiểm tra văn bản hiện hành.
- Giấy phép con: ATTP, PCCC, bản quyền nhạc, biển hiệu.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm thế nào?
A. Hữu hạn trong vốn
B. Vô hạn bằng toàn bộ tài sản
C. Không chịu
D. Theo cổ phần
2. Thuế hộ kinh doanh bán lẻ hàng hoá (tham khảo)?
A. 1,5% doanh thu
B. 7% doanh thu
C. 20% lợi nhuận
D. 10% doanh thu
🏋️ Bài tập thực hành
Chọn hình thức kinh doanh và giải thích; tính thuế ước tính theo ngành và doanh thu dự kiến; liệt kê giấy phép con; gọi/ hỏi 1 kế toán dịch vụ để xác nhận ngưỡng và cách kê khai hiện hành.
💡 Gợi ý lời giải
📚 Tài nguyên tham khảo
- Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệpThủ tục đăng ký doanh nghiệp/ hộ kinh doanh.Cổng chính phủ
- Tổng cục Thuế/ Cục ThuếVăn bản, hướng dẫn kê khai, hoá đơn điện tử.Cổng chính phủ
- Thư viện pháp luậtTra cứu văn bản hiện hành.Tra cứu
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Chọn hình thức kinh doanh
- Tính thuế theo ngành
- Liệt kê giấy phép con
- Xác nhận với kế toán