Khởi nghiệp thực chiến 🏠
🏠 Trang chủ / Khởi nghiệp thực chiến / Phần 2 · Pháp lý, mặt bằng, con người, marketing / Module 8
📜 Module 8 / 17 · 1–2 ngày Trung cấp

Pháp lý và thuế: hộ kinh doanh hay công ty, giấy phép, hợp đồng

Chọn hình thức kinh doanh (hộ kinh doanh, công ty TNHH, cổ phần) theo trách nhiệm tài sản, thuế, kế toán, khả năng gọi vốn. Thuế của hộ kinh doanh theo % doanh thu từng ngành, những thay đổi lớn từ 2026 (bỏ thuế khoán, kê khai, hoá đơn từ máy tính tiền), giấy phép con hay bị quên, và bảo hiểm khi thuê người.

Hộ kinh doanhCông ty TNHHThuế % doanh thuHoá đơn điện tửBHXH
📌 Vì sao phần này quan trọng

Pháp lý là chi phí cố định ẩn: thuế tính trên doanh thu (không phải lợi nhuận) với hộ kinh doanh, bảo hiểm 21,5% trên lương khi thuê người chính thức, giấy phép thiếu có thể bị phạt hoặc đình chỉ. Người chưa tính thường phát hiện những khoản này sau khai trương, khi giá bán đã chốt. Quy định đang thay đổi nhanh nên phải kiểm tra lại mỗi năm.

🎯 Mục tiêu học tập

  • So sánh hộ kinh doanh, công ty TNHH, công ty cổ phần
  • Tính thuế theo % doanh thu cho hộ kinh doanh theo ngành
  • Nắm các thay đổi chính từ 2026 và cách kiểm tra quy định hiện hành
  • Liệt kê giấy phép con theo ngành
  • Đưa thuế, bảo hiểm vào bảng chi phí

🟢 Chọn hình thức

Tiêu chíHộ kinh doanhCông ty TNHH (1 hoặc 2+ thành viên)Công ty cổ phần
Trách nhiệmVô hạn: bằng toàn bộ tài sản chủ hộHữu hạn trong vốn gópHữu hạn trong vốn góp
Tư cách pháp nhânKhôngCóCó
Thuế (tổng quan)% trên doanh thu theo ngành (GTGT + TNCN)TNDN trên lợi nhuận + GTGTNhư TNHH
Kế toánSổ sách đơn giảnKế toán, báo cáo tài chính nămNhư TNHH, thêm quản trị cổ đông
Gọi vốn/ thêm đối tácKhóĐược (thêm thành viên)Dễ nhất (phát hành cổ phần)
Phù hợpCửa hàng nhỏ, 1 chủ, doanh thu vừaCó đối tác, cần hoá đơn cho khách doanh nghiệp, muốn tách tài sảnStartup gọi vốn đầu tư
Chuyển đổi được

Có thể bắt đầu bằng hộ kinh doanh và chuyển thành công ty khi doanh thu, số đối tác hoặc nhu cầu xuất hoá đơn tăng. Pháp luật hiện khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp.

🟢 Thuế hộ kinh doanh theo % doanh thu

Nhóm ngành (tham khảo Thông tư 40/2021/TT-BTC)GTGTTNCNTổng
Phân phối, cung cấp hàng hoá (bán lẻ, tạp hoá, shop)1%0,5%1,5%
Dịch vụ không kèm nguyên vật liệu (spa, tư vấn, sửa chữa…)5%2%7%
Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn hàng hoá (ăn uống, quán cà phê…)3%1,5%4,5%
Hoạt động kinh doanh khác2%1%3%

Ví dụ quán của An, doanh thu ổn định ≈ 1.825 tr/ năm: thuế ≈ 4,5% × doanh thu = 82 tr/ năm (≈ 6,8 tr/ tháng). Thuế tính trên doanh thu nên quán lỗ vẫn phải nộp: phải đưa vào chi phí biến đổi khi định giá.

Thay đổi đáng chú ý (kiểm tra văn bản hiện hành)Ảnh hưởng
Bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ 2026, chuyển sang tự kê khai theo doanh thu thực tếCần ghi chép doanh thu đầy đủ, minh bạch
Hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền bắt buộc với hộ kinh doanh có doanh thu từ một ngưỡng (hiện là 1 tỷ đồng/ năm) trong một số ngànhCần máy POS kết nối cơ quan thuế
Ngưỡng doanh thu năm không phải nộp GTGT/ TNCN đã được nâng lên so với mức 100 triệu đồng trước đây và còn có thể điều chỉnhHộ rất nhỏ có thể không phải nộp
Bãi bỏ lệ phí môn bài từ 2026 (theo chủ trương phát triển kinh tế tư nhân)Giảm một khoản cố định nhỏ
Thuế suất TNDN ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ theo doanh thu (Luật Thuế TNDN sửa đổi)Giảm thuế cho công ty nhỏ
Hỏi kế toán

Các mốc và ngưỡng trên thay đổi theo luật và nghị định mới. Trước khi đăng ký, hỏi cơ quan thuế quản lý/ kế toán dịch vụ (chi phí thường vài trăm nghìn đến vài triệu đồng/ tháng) để có con số đúng cho ngành và doanh thu của bạn.

🟡 Giấy phép con và nghĩa vụ hay bị quên

Hạng mụcNgànhGhi chú
An toàn thực phẩmF&B, thực phẩmGiấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện hoặc bản cam kết tuỳ quy mô; tập huấn, khám sức khoẻ nhân viên
Phòng cháy chữa cháyCơ sở đông người, diện tích lớnBình chữa cháy, lối thoát; một số cơ sở cần thẩm duyệt
Bản quyền âm nhạcQuán cà phê, nhà hàng, spa phát nhạcPhát nhạc nơi kinh doanh phải trả phí tác quyền
Biển hiệu, quảng cáo ngoài trờiMọi cửa hàngKích thước, vị trí theo quy định địa phương
Lấn chiếm vỉa hèQuán vỉa hèBị nhắc nhở/ phạt, ảnh hưởng chỗ ngồi
Bảo hiểm xã hộiKhi thuê lao động có hợp đồngDoanh nghiệp đóng ~21,5% lương đóng BH (BHXH, BHYT, BHTN), người lao động ~10,5%
Bảo vệ dữ liệu cá nhânThu SĐT, Zalo khách để tích điểmThông báo mục đích, có đồng ý

🟠 An và Bình xử lý pháp lý

⚖️ Đăng ký, thuế, hợp đồng
🧮 An – đã tính toán
  • Đăng ký hộ kinh doanh trước khai trương, ngành dịch vụ ăn uống
  • Đưa thuế 4,5% doanh thu vào chi phí biến đổi khi định giá
  • Mua máy tính tiền có hoá đơn điện tử ngay từ đầu
  • Hợp đồng thuê công chứng 3 năm + quyền gia hạn 2 năm, tăng giá tối đa 5%/ năm
  • Trả phí bản quyền nhạc, làm hồ sơ an toàn thực phẩm
🎲 Bình – chưa tính toán
  • Khai trương trước, “đăng ký sau”, bị nhắc nhở và phạt khi kiểm tra
  • Không tính thuế khi định giá: thuế ăn trực tiếp vào biên lợi nhuận vốn đã âm
  • Hợp đồng thuê viết tay 1 năm với người đứng tên thuê lại (không phải chủ nhà)
  • Năm 2 chủ nhà thật đòi tăng 20% hoặc lấy lại mặt bằng
⚖️ Khác biệt: Không khoản nào trong số này lớn nếu tính trước. Khi phát hiện sau khai trương, chúng cộng vào một mô hình đã sẵn mong manh.

💬 Câu hỏi tình huống (tự trả lời trước khi mở)

💬 Bạn mở tiệm spa, doanh thu dự kiến 1,2 tỷ/ năm. Thuế ước tính nếu là hộ kinh doanh?
Dịch vụ không kèm nguyên vật liệu: 5% + 2% = 7% → ≈ 84 tr/ năm (7 tr/ tháng). Nếu có bán mỹ phẩm kèm, tách doanh thu bán hàng (1,5%). Hỏi kế toán về ngưỡng và cách kê khai hiện hành.
💬 Hai người bạn cùng góp vốn mở quán. Nên hộ kinh doanh hay công ty?
Hộ kinh doanh chỉ đứng tên một chủ hộ; người kia không có tư cách pháp lý rõ ràng với tài sản và lợi nhuận. Công ty TNHH 2 thành viên thể hiện tỷ lệ góp vốn, quyền quyết định; kèm thoả thuận góp vốn (module 10).

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Không tính thuế vào giá bán

Vì sao nguy hiểm: Thuế % doanh thu ăn trực tiếp vào biên.

Cách làm đúng: Đưa thuế vào chi phí biến đổi.

❌ Ký hợp đồng thuê với người không phải chủ sở hữu

Vì sao nguy hiểm: Mất mặt bằng khi chủ thật lấy lại.

Cách làm đúng: Kiểm tra giấy tờ sở hữu/ uỷ quyền, công chứng.

❌ Thuê người không hợp đồng, không bảo hiểm

Vì sao nguy hiểm: Rủi ro tranh chấp, phạt; chi phí thật bị ẩn.

Cách làm đúng: Tính chi phí đầy đủ (module 10), làm hợp đồng phù hợp.

📌 Cần nhớ
  • Hộ kinh doanh: trách nhiệm vô hạn, thuế % doanh thu; công ty: hữu hạn, thuế trên lợi nhuận, kế toán đầy đủ.
  • F&B hộ kinh doanh: tham khảo 3% GTGT + 1,5% TNCN trên doanh thu.
  • Từ 2026 có nhiều thay đổi (bỏ thuế khoán, hoá đơn từ máy tính tiền): kiểm tra văn bản hiện hành.
  • Giấy phép con: ATTP, PCCC, bản quyền nhạc, biển hiệu.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm thế nào?
A. Hữu hạn trong vốn
B. Vô hạn bằng toàn bộ tài sản
C. Không chịu
D. Theo cổ phần
Đáp án: B.
2. Thuế hộ kinh doanh bán lẻ hàng hoá (tham khảo)?
A. 1,5% doanh thu
B. 7% doanh thu
C. 20% lợi nhuận
D. 10% doanh thu
Đáp án: A.

🏋️ Bài tập thực hành

Bảng pháp lý của bạn

Chọn hình thức kinh doanh và giải thích; tính thuế ước tính theo ngành và doanh thu dự kiến; liệt kê giấy phép con; gọi/ hỏi 1 kế toán dịch vụ để xác nhận ngưỡng và cách kê khai hiện hành.

💡 Gợi ý lời giải
Ghi lại tên văn bản và ngày hiệu lực kế toán đưa ra, để kiểm tra lại mỗi năm.

📚 Tài nguyên tham khảo

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Chọn hình thức kinh doanh
  • Tính thuế theo ngành
  • Liệt kê giấy phép con
  • Xác nhận với kế toán
Lưu ý: tài liệu giáo dục, không phải tư vấn tài chính, pháp lý hay thuế. Mọi con số trong ví dụ (giá thuê, lương, giá bán, tỷ lệ chuyển đổi) là giả định minh hoạ, tính bằng code để đúng số học; thực tế khác theo ngành, địa phương, thời điểm. Quy định về đăng ký kinh doanh, thuế, hoá đơn, bảo hiểm xã hội đang thay đổi nhiều (lộ trình bỏ thuế khoán, luật thuế mới): luôn kiểm tra văn bản hiện hành và hỏi kế toán/ luật sư trước khi quyết định. Nhân vật An và Bình là hư cấu.