Khởi nghiệp thực chiến 🏠
🏠 Trang chủ / Khởi nghiệp thực chiến / Phần 3 · Kịch bản, rủi ro & nguồn vốn / Module 13
🛑 Module 13 / 17 · 1–2 ngày Nâng cao

Rủi ro, nguồn vốn và tiêu chí dừng lỗ

Danh sách rủi ro theo xác suất × tác động và cách giảm thiểu. So sánh nguồn vốn: tiết kiệm, vay ngân hàng, vay người thân, vay tiêu dùng, vay nóng, nhà đầu tư, đặt trước. Viết tiêu chí dừng lỗ trước khi mở để không rơi vào bẫy chi phí chìm.

Ma trận rủi roChi phí vốn vayNhà đầu tưTiêu chí dừngChi phí chìm
📌 Vì sao phần này quan trọng

Rủi ro không tránh được, nhưng lường trước được. Quyết định khó nhất của người khởi nghiệp không phải mở cửa, mà là đóng cửa đúng lúc: người không có tiêu chí dừng thường vay thêm để “cố thêm vài tháng”, biến một khoản lỗ chịu được thành khoản nợ nhiều năm.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Lập sổ rủi ro theo xác suất × tác động
  • Tính chi phí thật của từng nguồn vay
  • Biết khi nào phù hợp gọi nhà đầu tư
  • Viết tiêu chí dừng lỗ
  • Nhận diện ngụy biện chi phí chìm

🟢 Sổ rủi ro

Rủi roXác suấtTác độngGiảm thiểu
Doanh thu thấp hơn kế hoạch 20%+CaoCaoKịch bản xấu, quỹ dự phòng, chi phí cố định thấp
Vượt dự toán đầu tưCaoTrung bìnhDự phòng 15–30%, 2 báo giá
Chủ nhà tăng giá/ lấy lại mặt bằngTrung bìnhRất caoHợp đồng dài, trần tăng giá, công chứng
Nhân viên chủ chốt nghỉCaoTrung bìnhQuy trình viết ra, đào tạo chéo
Đối thủ mạnh mở gầnTrung bìnhCaoKhác biệt rõ, khách quen
Khủng hoảng truyền thông (đánh giá xấu, ngộ độc)ThấpRất caoQuy trình vệ sinh, xử lý phản hồi nhanh
Cháy nổ, mất cắpThấpRất caoBảo hiểm tài sản, PCCC, camera
Thay đổi quy định (thuế, hoá đơn, vỉa hè)Trung bìnhTrung bìnhTheo dõi văn bản, hỏi kế toán định kỳ

Ưu tiên xử lý những dòng xác suất cao và tác động cao trước khi mở; với dòng xác suất thấp nhưng tác động rất cao, mua bảo hiểm hoặc có phương án.

🟡 Nguồn vốn và chi phí thật

Khoản vay 150 trLãi suất (giả định)Kỳ hạnTrả mỗi thángTổng tiền lãi
Vay ngân hàng có tài sản đảm bảo10%/ năm60 tháng3,2 tr41 tr
Vay tín chấp/ tiêu dùng28%/ năm36 tháng6,2 tr73 tr
Vay nóng (ví dụ 10%/ tháng, thực tế có thể cao hơn)120%/ năm12 tháng22,0 tr114 tr
NguồnƯuNhượcKhuyến nghị
Tiết kiệm (≤ số tiền có thể mất)Không áp lực trảCó hạn🟢 Nên làm
Vay ngân hàngLãi thấp nhấtCần tài sản đảm bảo/ phương án, trả ngay từ tháng đầu🟡 Nếu trả được cả khi lỗ
Vay người thânLinh hoạtRủi ro quan hệ🟡 Viết giấy rõ lãi, hạn
Vay tiêu dùng, thẻ tín dụngNhanhLãi rất cao🔴 Tránh
Vay nóngNhanhLãi cắt cổ, rủi ro an toàn🔴 Tránh
Nhà cung cấp tài trợ thiết bịGiảm vốn ban đầuRàng buộc mua hàng🟡 Cân nhắc
Khách đặt trước/ trả trướcKhông lãi, kiểm chứng nhu cầuPhải giao đúng cam kết🟢 Nên làm
Nhà đầu tư thiên thần/ quỹVốn lớn, không trả lãiMất một phần sở hữu, chỉ hợp với mô hình tăng trưởng rất nhanh (startup), không hợp quán nhỏ🟡 Cân nhắc

🟡 Tiêu chí dừng lỗ: viết trước khi mở

NẾU sau [N tháng] mà [chỉ số chính] < [ngưỡng] VÀ tiền mặt < [M tháng chi phí cố định] THÌ [chuyển đổi mô hình / thu nhỏ / đóng cửa]
⚖️ Khi quán không như kế hoạch
🧮 An – đã tính toán
  • Tiêu chí ký với vợ trước khi mở: sau 6 tháng nếu khách < 80 người/ ngày và tiền < 2 tháng chi phí cố định → thu nhỏ hoặc đóng
  • Biết chi phí đóng cửa: phạt hợp đồng, thu hồi thiết bị khi bán lại (~30–40% giá mua)
  • Theo dõi mỗi tuần, không chờ “hết tiền mới tính”
🎲 Bình – chưa tính toán
  • Không có tiêu chí. Tháng 4 tiền âm (-23 tr), vay thêm người thân để “cố qua Tết”
  • Tháng 12 tiền âm -98 tr: khoản nợ tăng thêm 75 tr so với nếu dừng ở tháng 4
  • Lý do giữ: “đã bỏ vào 700 triệu rồi”
⚖️ Khác biệt: Số tiền đã bỏ ra là chi phí chìm: nó không quay lại dù bạn tiếp tục hay dừng. Câu hỏi đúng chỉ là: “từ hôm nay, tiếp tục có làm tôi mất ít hơn không?”

🟠 Lựa chọn khi chạm tiêu chí

Lựa chọnKhi nàoViệc cụ thể
Tối ưuGần hoà vốn, có xu hướng tăngCắt chi phí cố định, sửa giá/ thực đơn, tập trung khách quen
Chuyển đổi mô hình (pivot)Khách có nhưng mô hình chi phí saiChuyển sang mang đi/ kiosk, bỏ chỗ ngồi, thuê lại một phần mặt bằng
Thu nhỏMột kênh/ chi nhánh lỗĐóng phần lỗ, giữ phần lãi
Đóng có trật tựXa hoà vốn, không còn đòn bẩyThông báo nhân viên, thanh lý, trả nợ theo thứ tự, giữ uy tín

💬 Câu hỏi tình huống (tự trả lời trước khi mở)

💬 Bạn đã đầu tư 500 tr, quán lỗ 30 tr/ tháng, có người đề nghị mua lại 120 tr. Phân tích?
500 tr là chi phí chìm. So sánh: bán ngay nhận 120 tr; giữ thêm 6 tháng: lỗ thêm 180 tr nếu không cải thiện, cộng giá trị bán lại sau đó (có thể thấp hơn). Chỉ giữ nếu có kế hoạch cụ thể đưa về hoà vốn trong thời gian ngắn với xác suất cao.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Vay tiêu dùng/ vay nóng để khởi nghiệp

Vì sao nguy hiểm: Áp lực trả lớn ngay khi chưa có lãi.

Cách làm đúng: Chỉ vay khoản trả được cả khi lỗ.

❌ Không có tiêu chí dừng

Vì sao nguy hiểm: Vay thêm để cố, nợ tăng.

Cách làm đúng: Viết tiêu chí trước khi mở, có người chứng kiến.

❌ Gọi nhà đầu tư cho mô hình không tăng trưởng nhanh

Vì sao nguy hiểm: Mất thời gian, hoặc nhận vốn với điều kiện bất lợi.

Cách làm đúng: Quán nhỏ: vốn tự có + vay hợp lý.

📌 Cần nhớ
  • Sổ rủi ro: xác suất × tác động, xử lý ô cao-cao trước.
  • Vay tiêu dùng/ vay nóng: tránh.
  • Viết tiêu chí dừng lỗ trước khi mở.
  • Chi phí chìm không phải lý do để tiếp tục.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Chi phí chìm là gì?
A. Chi phí sẽ phát sinh
B. Khoản đã chi, không thu hồi được dù quyết định thế nào
C. Chi phí ẩn
D. Chi phí biến đổi
Đáp án: B.

🏋️ Bài tập thực hành

Sổ rủi ro và tiêu chí dừng

Lập sổ rủi ro 8 dòng cho kế hoạch của bạn, chọn nguồn vốn và tính tiền trả hằng tháng, viết tiêu chí dừng lỗ theo mẫu và cho người thân/ đối tác ký xác nhận.

💡 Gợi ý lời giải
Tiêu chí tốt có con số và thời điểm cụ thể; tránh “nếu thấy không ổn thì dừng”.

📚 Tài nguyên tham khảo

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Lập sổ rủi ro
  • So sánh chi phí nguồn vốn
  • Viết tiêu chí dừng lỗ
  • Có người xác nhận tiêu chí
Lưu ý: tài liệu giáo dục, không phải tư vấn tài chính, pháp lý hay thuế. Mọi con số trong ví dụ (giá thuê, lương, giá bán, tỷ lệ chuyển đổi) là giả định minh hoạ, tính bằng code để đúng số học; thực tế khác theo ngành, địa phương, thời điểm. Quy định về đăng ký kinh doanh, thuế, hoá đơn, bảo hiểm xã hội đang thay đổi nhiều (lộ trình bỏ thuế khoán, luật thuế mới): luôn kiểm tra văn bản hiện hành và hỏi kế toán/ luật sư trước khi quyết định. Nhân vật An và Bình là hư cấu.