Con người: chi phí thật của nhân viên, lương của chính bạn và đồng sáng lập
Một nhân viên lương 6,5 triệu tốn bao nhiêu thật sự, cần tạo ra bao nhiêu doanh thu để “tự nuôi mình”. Xếp ca theo lưu lượng khách, kết hợp toàn thời gian và bán thời gian. Vì sao phải trả lương cho chính mình. Chia cổ phần với đồng sáng lập: vai trò, góp vốn và góp công, vesting, điều khoản rút lui.
Nhân sự thường là khoản chi phí cố định lớn thứ hai (hoặc lớn nhất với ngành dịch vụ). Chi phí thật của một nhân viên cao hơn lương ghi trên hợp đồng đáng kể. Và với startup, mâu thuẫn đồng sáng lập là một trong những lý do thất bại thường gặp: hầu hết bắt nguồn từ việc không viết ra thoả thuận lúc còn vui vẻ.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tính chi phí thật một nhân viên/ tháng
- Tính doanh thu cần tạo ra cho mỗi nhân viên
- Xếp ca theo lưu lượng, kết hợp part-time
- Đưa lương chủ vào kế hoạch
- Soạn khung thoả thuận đồng sáng lập
🟢 Chi phí thật của một nhân viên
| Khoản | Triệu đồng/ tháng |
|---|---|
| Lương | 6,5 |
| Bảo hiểm phía doanh nghiệp (~21,5%) | 1,40 |
| Kinh phí công đoàn (2%, nếu áp dụng) | 0,13 |
| Lương tháng 13 chia đều | 0,54 |
| Ăn ca | 0,73 |
| Đồng phục, đào tạo, tuyển thay thế (phân bổ) | 0,30 |
| Tổng | 9,60 (≈ 48% trên lương) |
Với biên đóng góp 65% của quán An, mỗi nhân viên toàn thời gian cần tạo thêm ≈ 14,8 tr doanh thu/ tháng chỉ để trả chi phí của chính họ. Part-time 25.000 đ/ giờ × 4 giờ cao điểm × 26 ngày = 2,6 tr/ tháng, chỉ trả khi có khách.
Tỷ lệ và mức lương làm căn cứ đóng bảo hiểm, đối tượng bắt buộc (kể cả một số lao động bán thời gian) thay đổi theo luật BHXH mới; kiểm tra quy định hiện hành khi lập bảng lương.
🟢 Xếp ca theo lưu lượng
- An làm ca sáng toàn thời gian (chủ + pha chế)
- 2 nhân viên toàn thời gian + 2 part-time giờ cao điểm 7–9h và 11–13h
- Tổng nhân sự 24 tr + lương chủ 10 tr
- Tuyển thêm khi khách vượt 110/ ngày trong 2 tuần liên tiếp
- Tuyển 5 nhân viên toàn thời gian từ ngày đầu “cho chuyên nghiệp”
- Giờ thấp điểm 3–4 người đứng chờ
- Tổng nhân sự 36 tr, chủ không nhận lương
- Bình vẫn đứng quầy cả ngày vì “nhân viên chưa quen”
🟡 Lương của chính bạn
- Đặt lương chủ bằng mức tối thiểu đủ sống (không phải mức kỳ vọng), đưa vào chi phí cố định.
- Nếu không trả nổi lương chủ ở kịch bản cơ sở, mô hình chưa đứng được: bạn đang làm thuê không lương cho chính mình.
- Lợi nhuận là phần sau lương chủ; dùng để trả nợ, tái đầu tư, và cuối cùng mới chia.
🟠 Đồng sáng lập: viết ra khi còn vui
| Nội dung thoả thuận | Câu hỏi phải trả lời |
|---|---|
| Vai trò, thời gian | Ai làm gì, toàn thời gian hay bán thời gian, ai quyết định cuối cùng ở mảng nào |
| Góp vốn và góp công | Tiền góp bao nhiêu, công quy đổi thế nào, lương có trả không |
| Tỷ lệ sở hữu | Chia theo đóng góp kỳ vọng tương lai, không chỉ theo tiền góp hôm nay |
| Vesting | Cổ phần “nhận dần” (ví dụ 4 năm, mốc đầu 1 năm); rời sớm chỉ giữ phần đã nhận |
| Rút lui/ mua lại | Ai được mua lại phần của người rời đi, giá xác định thế nào |
| Bế tắc | Biểu quyết, người thứ ba hoà giải, điều kiện giải thể |
50/50 với hai người đóng góp khác nhau dễ dẫn tới bế tắc khi bất đồng. Quan trọng hơn con số là có vesting và cơ chế quyết định khi bất đồng.
💬 Câu hỏi tình huống (tự trả lời trước khi mở)
💬 Lương 7 tr/ tháng, biên đóng góp 60%. Doanh thu cần thêm để trả một nhân viên?
💬 Bạn góp 300 tr, bạn kia góp 0 nhưng làm toàn thời gian, bạn làm bán thời gian. Chia thế nào?
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Thiếu 35–50%.
Cách làm đúng: Dùng công cụ chi phí thật.
Vì sao nguy hiểm: Lãng phí giờ thấp điểm.
Cách làm đúng: Part-time theo ca cao điểm.
Vì sao nguy hiểm: Tranh chấp khi có người rời đi.
Cách làm đúng: Viết thoả thuận có vesting trước khi góp tiền.
- Chi phí thật nhân viên cao hơn lương khoảng 35–50% (lương càng thấp, phần ăn ca và phụ phí càng chiếm tỷ lệ lớn).
- Doanh thu cần = chi phí nhân viên / biên đóng góp.
- Xếp ca theo lưu lượng.
- Lương chủ là chi phí cố định.
- Đồng sáng lập: vai trò, vesting, rút lui, bế tắc.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Bảo hiểm phía doanh nghiệp đóng khoảng bao nhiêu % lương đóng BH?
A. 10,5%
B. 21,5%
C. 32%
D. 8%
2. Vesting 4 năm, mốc 1 năm nghĩa là?
A. Nhận hết ngay
B. Rời trước 1 năm không nhận cổ phần, sau đó nhận dần tới 4 năm
C. Chỉ nhận sau 4 năm
D. Nhận cổ tức 4 năm
🏋️ Bài tập thực hành
Vẽ lưu lượng khách theo giờ (từ đếm module 2), xếp ca toàn thời gian/ part-time, tính chi phí thật bằng công cụ, thêm lương chủ. Nếu có đồng sáng lập: viết thoả thuận 1 trang theo 6 mục.
💡 Gợi ý lời giải
📚 Tài nguyên tham khảo
- Bảo hiểm xã hội Việt NamTỷ lệ đóng, đối tượng tham gia hiện hành.Cổng chính phủ
- Y Combinator: Co-founder equityChia cổ phần đồng sáng lập.Bài viết
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tính chi phí thật một nhân viên
- Xếp ca theo lưu lượng
- Đưa lương chủ vào chi phí
- Viết thoả thuận đồng sáng lập (nếu có)