10 ngành kinh doanh nhỏ: bóc tách toàn bộ chi phí và lợi nhuận
Áp dụng mọi công thức của khoá vào 10 mô hình nhỏ, vốn từ vài triệu đến hơn trăm triệu: khoai lang luộc, đồ ăn sáng, nước mía, ăn vặt online, giặt sấy, tạp hoá, rửa xe, nail, shop quần áo online, cơm văn phòng. Mỗi ngành: đầu tư ban đầu, chi phí trên từng đơn vị, kết quả tháng, thu nhập mỗi giờ của chủ so với đi làm thuê, hoà vốn, hoàn vốn, kịch bản xấu, rủi ro và những khoản hay bị quên.
Với kinh doanh nhỏ, câu hỏi thật không phải “có lãi không” mà là “sau khi trừ hết, tôi kiếm được bao nhiêu cho mỗi giờ mình bỏ ra, và có hơn đi làm thuê không?”. Phần lớn mô hình nhỏ thực chất là tự tạo việc làm cho chính mình: lợi nhuận chủ yếu là tiền công của chủ. Nhìn đúng như vậy giúp bạn chọn ngành hợp với vốn, thời gian, tay nghề, và không bỏ một công việc ổn định để đổi lấy thu nhập thấp hơn nhưng vất vả hơn.
🎯 Mục tiêu học tập
- Bóc tách chi phí một đơn vị sản phẩm gồm hao hụt, phí kênh, thuế
- Tính lợi nhuận tháng, thu nhập mỗi giờ của chủ, hoà vốn, hoàn vốn cho từng ngành
- So sánh 10 ngành theo vốn, thu nhập/ giờ, rủi ro kịch bản xấu
- Nhận diện “khoản hay bị quên” đặc trưng của từng ngành
- Dùng công cụ để tính cho mô hình của chính bạn
🟢 Cách đọc và các giả định chung
- Mọi con số là giả định minh hoạ cho thành phố lớn, tính bằng code để đúng số học. Giá nguyên liệu, tiền thuê chỗ, số khách thực tế khác theo khu vực và mùa: hãy thay bằng số bạn đo được.
- “Lợi nhuận/ tháng” là phần còn lại trước khi trả công cho chủ. Vì chủ tự làm, đây chính là thu nhập của chủ.
- Mốc so sánh: đi làm thuê 8 tr/ tháng cho 26 ngày × 8 giờ ≈ 38k/ giờ.
- Thuế tính theo tỷ lệ % doanh thu của hộ kinh doanh theo ngành (module 8) để thận trọng; nếu doanh thu năm dưới ngưỡng miễn thuế hiện hành thì phần này bằng 0.
- Chi phí cơ hội của vốn: tiền đầu tư nếu gửi tiết kiệm được khoảng 5%/ năm.
🍠 1. Khoai lang luộc xe đẩy
Xe đẩy đầu hẻm/ gần trường, bán chiều tối 15h–21h. Bán theo kg, khách mua 0,5–1 kg.
🔴 Thấp hơn làm thuê: hợp làm thêm
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Xe đẩy inox có mái che | 3,5 tr |
| Nồi luộc lớn + bếp gas | 2,5 tr |
| Cọc vỏ bình gas | 0,8 tr |
| Cân, kẹp, túi, ô dù | 1,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 7,8 tr |
| Một kg | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 40,0k |
| Khoai sỉ (khoai mật/ khoai Nhật) | −18,0k |
| Gas luộc | −1,2k |
| Túi giấy, bao | −0,6k |
| Hao hụt 12% (khoai hỏng, sượng, luộc dư không bán hết (để qua đêm không bán được)) | −2,7k |
| Thuế theo doanh thu 4,5% (hộ kinh doanh) | −1,8k |
| Còn lại mỗi kg (số dư đảm phí) | 15,7k (39%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (15 kg/ ngày × 28 ngày × 40,0k) | 16,8 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 9,4 tr |
| − Thuế | 0,8 tr |
| − Chi phí cố định: Phí chỗ đứng/ trông xe 0,5, Điện thoại, chi phí lặt vặt 0,3 | 0,8 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 5,8 tr |
| Giờ công của chủ (7 giờ × 28 ngày) | 196 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 30k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 1,8 kg/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 20,0 kg/ ngày (đang bán 15) |
| Hoàn vốn đầu tư | 1,3 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 3,8 tr/ tháng |
- Mưa, nghỉ học: doanh số rơi mạnh, khoai đã luộc phải bỏ
- Phụ thuộc vị trí; bị nhắc nhở lấn chiếm vỉa hè
- Giá khoai tăng theo mùa vụ
- Hao hụt 10–15% (khoai hỏng, luộc dư)
- Công đi chợ đầu mối và luộc trước giờ bán
- Ngày mưa bán được một nửa
🔍 Đào sâu: khoai lang luộc
Lợi nhuận và thu nhập mỗi giờ theo sản lượng và giá bán (7 giờ/ ngày, 28 ngày, hao hụt 12%):
| kg/ ngày ↓ · giá → | 35k/ kg | 40k/ kg | 45k/ kg |
|---|---|---|---|
| 10 kg | 2,3 tr · 12k/giờ | 3,6 tr · 18k/giờ | 4,9 tr · 25k/giờ |
| 15 kg | 3,8 tr · 19k/giờ | 5,8 tr · 30k/giờ | 7,8 tr · 40k/giờ |
| 20 kg | 5,3 tr · 27k/giờ | 8,0 tr · 41k/giờ | 10,7 tr · 54k/giờ |
| 25 kg | 6,8 tr · 35k/giờ | 10,2 tr · 52k/giờ | 13,5 tr · 69k/giờ |
- Luộc theo mẻ nhỏ 2–3 lần trong buổi, nhìn khách để luộc tiếp: hao hụt ~12%
- Bán 40k/ kg, chọn khoai đều củ, có túi giấy sạch
- 15 kg/ ngày → 5,8 tr/ tháng (30k/ giờ)
- Xác định là nghề làm thêm buổi chiều, giữ việc chính buổi sáng
- Luộc một mẻ lớn từ đầu cho “đủ bán”: cuối ngày bỏ ~25%
- Bán 35k/ kg cho rẻ hơn xe bên cạnh
- Cùng 15 kg/ ngày → 2,2 tr/ tháng (11k/ giờ)
- Nghỉ việc để bán toàn thời gian
🥖 2. Đồ ăn sáng (xôi + bánh mì) xe đẩy
Bán 5h30–9h30 trước nhà người khác (thuê chỗ). Xôi mặn, bánh mì thịt; khách văn phòng, công nhân, học sinh.
🟡 Xấp xỉ làm thuê, đổi lại tự chủ
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Tủ kính xe đẩy | 6,0 tr |
| Nồi hấp xôi + bếp | 3,0 tr |
| Tủ giữ nóng, dụng cụ | 2,5 tr |
| Bàn ghế nhựa, bảng hiệu | 1,5 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 13,0 tr |
| Một phần | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 22,0k |
| Nguyên liệu (nếp, thịt, chả, trứng, pate, rau) | −9,5k |
| Bánh mì lấy từ lò | −2,5k |
| Hộp, túi, giấy gói | −1,0k |
| Gas | −0,6k |
| Hao hụt 5% (xôi, nhân dư cuối buổi) | −0,7k |
| Phí app/ sàn 25% × 10% đơn qua kênh | −0,6k |
| Thuế theo doanh thu 4,5% (hộ kinh doanh) | −1,0k |
| Còn lại mỗi phần (số dư đảm phí) | 6,1k (28%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (80 phần/ ngày × 28 ngày × 22,0k) | 49,3 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 32,1 tr |
| − Phí app/ sàn | 1,2 tr |
| − Thuế | 2,2 tr |
| − Chi phí cố định: Thuê chỗ trước nhà 2,0, Phụ bán part-time 3 giờ/ ngày 2,1, Điện thoại, khác 0,4 | 4,5 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 9,3 tr |
| Giờ công của chủ (8 giờ × 28 ngày) | 224 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 41k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 26,2 phần/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 72,7 phần/ ngày (đang bán 80) |
| Hoàn vốn đầu tư | 1,4 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 5,1 tr/ tháng |
- Chỉ bán 4 giờ/ ngày nhưng chuẩn bị từ 4h sáng và đi chợ chiều
- An toàn thực phẩm: một ca ngộ độc là mất khách cả khu
- Giá thịt, trứng biến động
- Giờ chuẩn bị và đi chợ (thực tế 8 giờ, không phải 4)
- Tiền thuê chỗ khi không bán trước nhà mình
- Hộp, túi, gas cộng thêm 2k mỗi phần
🔍 Đào sâu: đồ ăn sáng
| Phần/ ngày | Doanh thu/ tháng | Lợi nhuận/ tháng | Thu nhập/ giờ |
|---|---|---|---|
| 50 | 30,8 tr | 4,1 tr | 18k |
| 65 | 40,0 tr | 6,7 tr | 30k |
| 80 | 49,3 tr | 9,3 tr | 41k |
| 100 | 61,6 tr | 12,7 tr | 57k |
| 120 | 73,9 tr | 16,1 tr | 72k |
Nếu bán ngay trước nhà mình (không mất 2 tr thuê chỗ): lợi nhuận 11,3 tr/ tháng (50k/ giờ). Đồ ăn sáng có số dư đảm phí mỗi phần thấp (28% giá bán) nên sống nhờ số lượng: cần ≈ 73 phần/ ngày chỉ để có thu nhập bằng làm thuê.
- Định lượng từng phần (gram thịt, chả, nếp), mua sỉ ở chợ đầu mối
- Giá 22k, có thêm món 25–30k (xôi đặc biệt) để tăng giá trị trung bình
- 80 phần/ ngày → 9,3 tr/ tháng
- Nấu theo dự báo: thứ Hai và cuối tuần khác nhau
- Bán 18k cho “cạnh tranh”, phần đầy tay
- Nấu dư mỗi ngày, hao hụt 12%
- Cùng 80 phần/ ngày → -1,6 tr/ tháng (-7k/ giờ)
- Dậy 4h sáng mỗi ngày mà thu nhập thấp hơn đi làm
🥤 3. Nước mía máy ép
Xe nước mía máy ép inox ở vỉa hè đông người, 9h–19h. Doanh số theo mùa nóng/ mưa rất khác nhau.
🟡 Xấp xỉ làm thuê, đổi lại tự chủ
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Máy ép mía inox (xe) | 12,0 tr |
| Thùng đá, dụng cụ | 1,0 tr |
| Bảng hiệu, ô dù, ghế | 1,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 14,0 tr |
| Một ly | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 12,0k |
| Mía cây đã cạo | −3,6k |
| Tắc/ quất | −0,3k |
| Đá | −0,7k |
| Ly, nắp, ống hút, túi | −1,2k |
| Điện chạy máy | −0,3k |
| Hao hụt 4% (mía khô, mía cạo dư cuối ngày) | −0,3k |
| Thuế theo doanh thu 4,5% (hộ kinh doanh) | −0,5k |
| Còn lại mỗi ly (số dư đảm phí) | 5,1k (43%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (100 ly/ ngày × 30 ngày × 12,0k) | 36,0 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 19,1 tr |
| − Thuế | 1,6 tr |
| − Chi phí cố định: Phí chỗ 1,5, Thay dao, bảo dưỡng máy (phân bổ) 0,3 | 1,8 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 13,5 tr |
| Giờ công của chủ (10 giờ × 30 ngày) | 300 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 45k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 11,8 ly/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 64,0 ly/ ngày (đang bán 100) |
| Hoàn vốn đầu tư | 1,0 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 8,9 tr/ tháng |
- Mùa mưa doanh số có thể chỉ còn 40–60%
- Vệ sinh máy, nguồn mía và đá: bị phản ánh là mất khách
- Cạnh tranh nhiều xe gần nhau
- Chênh lệch mùa vụ: tính theo trung bình năm, không theo tháng nóng nhất
- Ly + ống hút + túi gần bằng 1/3 tiền mía
- Bảo dưỡng máy
🥡 4. Ăn vặt đóng hũ bán online
Bánh tráng trộn, khô gà, đồ ăn vặt đóng hũ; bán qua Facebook, Zalo, app giao đồ ăn; làm tại nhà.
🟢 Thu nhập/ giờ cao hơn làm thuê rõ rệt
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Máy hàn miệng túi, cân, dụng cụ | 2,0 tr |
| Kệ, hộp chứa | 1,0 tr |
| Hũ, nhãn in lần đầu | 1,5 tr |
| Chụp ảnh, thiết kế nhãn | 1,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 5,5 tr |
| Một hũ | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 35,0k |
| Nguyên liệu | −11,0k |
| Hũ, nhãn, túi | −3,0k |
| Quảng cáo/ khuyến mãi bình quân mỗi hũ | −3,0k |
| Hao hụt 3% (hàng quá hạn, đơn bom) | −0,5k |
| Phí app/ sàn 25% × 50% đơn qua kênh | −4,4k |
| Thuế theo doanh thu 4,5% (hộ kinh doanh) | −1,6k |
| Còn lại mỗi hũ (số dư đảm phí) | 11,5k (33%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (30 hũ/ ngày × 30 ngày × 35,0k) | 31,5 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 15,8 tr |
| − Phí app/ sàn | 3,9 tr |
| − Thuế | 1,4 tr |
| − Chi phí cố định: Internet, phần mềm, điện 0,5 | 0,5 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 9,9 tr |
| Giờ công của chủ (6 giờ × 30 ngày) | 180 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 55k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 1,4 hũ/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 24,6 hũ/ ngày (đang bán 30) |
| Hoàn vốn đầu tư | 0,6 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 6,8 tr/ tháng |
- An toàn thực phẩm và ghi nhãn khi bán online
- Phụ thuộc app giao đồ ăn (hoa hồng cao) và quảng cáo
- Dễ bị sao chép
- Hoa hồng app 20–30% trên đơn qua app
- Chi phí quảng cáo mỗi hũ
- Giấy tờ an toàn thực phẩm
🧺 5. Tiệm giặt sấy nhỏ (khu trọ)
2 máy giặt + 2 máy sấy loại công nghiệp nhỏ gần khu trọ sinh viên/ công nhân. Tính tiền theo kg, giặt sấy gấp.
🟡 Xấp xỉ làm thuê, đổi lại tự chủ
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| 2 máy giặt 13 kg | 24,0 tr |
| 2 máy sấy | 28,0 tr |
| Sửa điện nước, thoát nước | 15,0 tr |
| Cọc thuê 3 tháng | 15,0 tr |
| Kệ, cân, túi, bảng hiệu | 3,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 85,0 tr |
| Một kg | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 15,0k |
| Bột giặt, nước xả | −1,2k |
| Điện (sấy tốn điện) | −2,0k |
| Nước | −0,5k |
| Túi đựng | −0,3k |
| Thuế theo doanh thu 7,0% (hộ kinh doanh) | −1,1k |
| Còn lại mỗi kg (số dư đảm phí) | 9,9k (66%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (70 kg/ ngày × 30 ngày × 15,0k) | 31,5 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 8,4 tr |
| − Thuế | 2,2 tr |
| − Chi phí cố định: Thuê mặt bằng 5,0, Nhân viên part-time 4,0, Bảo trì máy (phân bổ) 1,0 | 10,0 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 10,9 tr |
| Giờ công của chủ (8 giờ × 30 ngày) | 240 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 45k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 33,5 kg/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 60,3 kg/ ngày (đang bán 70) |
| Hoàn vốn đầu tư | 7,8 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 4,6 tr/ tháng |
- Công suất: 70 kg/ ngày là khá tốt; khu trọ vắng mùa hè/ Tết
- Hỏng/ mất đồ của khách, phai màu
- Máy hỏng là mất doanh thu ngay
- Cọc thuê là vốn bị giữ
- Điện sấy chiếm phần lớn chi phí biến đổi
- Doanh số mùa sinh viên về quê
🏪 6. Tạp hoá nhỏ trong hẻm (nhà mình)
Mở tại nhà, bán đồ thiết yếu cho khu dân cư. “Đơn vị” là một lượt khách, giỏ hàng trung bình 40k.
🔴 Thấp hơn làm thuê: hợp làm thêm
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Hàng hoá ban đầu (vốn hàng) | 120,0 tr |
| Kệ, quầy | 10,0 tr |
| Sửa sang, đèn, bảng hiệu | 8,0 tr |
| Máy tính tiền/ app bán hàng | 3,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 141,0 tr |
| Một lượt khách | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 40,0k |
| Giá vốn hàng hoá (biên gộp ~14%) | −34,4k |
| Hư hỏng, hết hạn, mất mát (~1% doanh thu) | −0,4k |
| Thuế theo doanh thu 1,5% (hộ kinh doanh) | −0,6k |
| Còn lại mỗi lượt khách (số dư đảm phí) | 4,6k (12%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (70 lượt khách/ ngày × 30 ngày × 40,0k) | 84,0 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 73,1 tr |
| − Thuế | 1,3 tr |
| − Chi phí cố định: Điện tủ mát, đèn 1,2, Khác 0,5 | 1,7 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 8,0 tr |
| Giờ công của chủ (14 giờ × 30 ngày) | 420 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 19k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 12,3 lượt khách/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 70,3 lượt khách/ ngày (đang bán 70) |
| Hoàn vốn đầu tư | 17,7 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 5,1 tr/ tháng |
- Biên mỏng, cạnh tranh với chuỗi cửa hàng tiện lợi
- 120 tr nằm trong hàng hoá; bán chịu cho hàng xóm làm kẹt thêm tiền
- Giờ mở cửa rất dài, khó nghỉ
- Vốn hàng là tiền bị giữ (chi phí cơ hội)
- 14 giờ/ ngày ngồi trông tiệm
- Hàng cận date, bán chịu không đòi được
🛵 7. Rửa xe máy
Điểm rửa xe máy gần khu dân cư/ trường học, có mái che, 1 thợ + chủ. Đông khách mùa mưa.
🔴 Thấp hơn làm thuê: hợp làm thêm
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| 2 máy xịt áp lực | 8,0 tr |
| Máy nén khí | 6,0 tr |
| 2 cầu nâng | 8,0 tr |
| Hút bụi, dụng cụ | 3,0 tr |
| Mái che, thoát nước | 10,0 tr |
| Cọc thuê 3 tháng | 18,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 53,0 tr |
| Một xe | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 30,0k |
| Nước rửa xe, bọt tuyết, khăn | −3,0k |
| Điện, nước | −2,0k |
| Thuế theo doanh thu 7,0% (hộ kinh doanh) | −2,1k |
| Còn lại mỗi xe (số dư đảm phí) | 22,9k (76%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (35 xe/ ngày × 30 ngày × 30,0k) | 31,5 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 5,2 tr |
| − Thuế | 2,2 tr |
| − Chi phí cố định: Thuê mặt bằng 6,0, 1 thợ 7,5, Khác 1,0 | 14,5 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 9,5 tr |
| Giờ công của chủ (10 giờ × 30 ngày) | 300 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 32k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 21,1 xe/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 32,8 xe/ ngày (đang bán 35) |
| Hoàn vốn đầu tư | 5,6 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 2,3 tr/ tháng |
- Thoát nước, tiếng ồn: dễ bị hàng xóm phản ánh
- Làm trầy xe khách
- Doanh số theo thời tiết
- Lương thợ là chi phí cố định cả ngày vắng
- Mái che và thoát nước tốn hơn máy móc
- Cọc thuê
💅 8. Tiệm nail nhỏ (chủ làm thợ)
Mặt bằng nhỏ 1–2 ghế, chủ trực tiếp làm. Cần tay nghề (học 3–6 tháng). Khách hẹn qua Facebook/ Zalo.
🟢 Thu nhập/ giờ cao hơn làm thuê rõ rệt
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Ghế, bàn nail | 6,0 tr |
| Đèn hơ gel, máy mài, tủ tiệt trùng | 5,0 tr |
| Bộ sơn gel, đá, dụng cụ ban đầu | 7,0 tr |
| Sửa sang nhỏ | 8,0 tr |
| Cọc thuê 2 tháng | 8,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 34,0 tr |
| Một khách | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 150,0k |
| Gel, sơn, đá, phụ kiện | −22,0k |
| Dụng cụ dùng một lần, vệ sinh | −8,0k |
| Thuế theo doanh thu 7,0% (hộ kinh doanh) | −10,5k |
| Còn lại mỗi khách (số dư đảm phí) | 109,5k (73%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (7 khách/ ngày × 28 ngày × 150,0k) | 29,4 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 5,9 tr |
| − Thuế | 2,1 tr |
| − Chi phí cố định: Thuê mặt bằng 4,0, Điện nước 0,8, Quảng cáo Facebook 1,0, Bổ sung màu mới 0,5 | 6,3 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 15,2 tr |
| Giờ công của chủ (10 giờ × 28 ngày) | 280 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 54k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 2,1 khách/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 4,7 khách/ ngày (đang bán 7) |
| Hoàn vốn đầu tư | 2,2 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 8,7 tr/ tháng |
- Thu nhập gắn với sức làm của chủ: nghỉ là không có tiền
- Hoá chất, bụi: cần thông gió, đồ bảo hộ
- Học nghề tốn thêm tiền và thời gian
- Chi phí học nghề trước khi mở
- Quảng cáo đều đặn để giữ lịch kín
- Khách hẹn rồi huỷ
👕 9. Shop quần áo online (sàn TMĐT, livestream)
Nhập hàng may sẵn, bán trên sàn và livestream. “Đơn vị” là một đơn hàng giá trung bình 189k.
🟢 Thu nhập/ giờ cao hơn làm thuê rõ rệt
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Lô hàng nhập đầu | 30,0 tr |
| Điện thoại, đèn livestream | 8,0 tr |
| Kệ, vật tư đóng gói | 2,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 40,0 tr |
| Một đơn | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 189,0k |
| Giá nhập hàng | −85,0k |
| Đóng gói | −4,0k |
| Trợ phí vận chuyển | −5,0k |
| Hoàn hàng 10% × phí 2 chiều 35k | −3,5k |
| Quảng cáo trên sàn bình quân/ đơn | −18,0k |
| Hàng tồn phải xả giảm giá (~5% doanh thu) | −9,5k |
| Phí app/ sàn 20% × 100% đơn qua kênh | −37,8k |
| Thuế theo doanh thu 1,5% (hộ kinh doanh) | −2,8k |
| Còn lại mỗi đơn (số dư đảm phí) | 23,4k (12%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (25 đơn/ ngày × 30 ngày × 189,0k) | 141,8 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 93,8 tr |
| − Phí app/ sàn | 28,4 tr |
| − Thuế | 2,1 tr |
| − Chi phí cố định: Phần mềm, internet 0,7 | 0,7 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 16,8 tr |
| Giờ công của chủ (10 giờ × 30 ngày) | 300 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 56k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 1,0 đơn/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 12,4 đơn/ ngày (đang bán 25) |
| Hoàn vốn đầu tư | 2,4 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 11,6 tr/ tháng |
- Tồn kho lỗi mốt; hoàn hàng cao với quần áo
- Phí sàn và chính sách thay đổi thường xuyên
- Phụ thuộc quảng cáo; ngừng quảng cáo là đơn giảm
- Tổng phí sàn 15–25% giá bán
- Hàng tồn phải xả lỗ
- Thuế có thể được sàn khấu trừ trực tiếp
🍱 10. Cơm văn phòng giao trưa
Nấu tại nhà, giao trưa cho văn phòng bán kính 2–3 km. Bán 22 ngày làm việc/ tháng.
🟡 Xấp xỉ làm thuê, đổi lại tự chủ
| Đầu tư ban đầu | Triệu đồng |
|---|---|
| Nồi cơm công nghiệp, bếp, nồi chảo | 8,0 tr |
| Túi giữ nhiệt, hộp mẫu | 1,5 tr |
| Giấy tờ an toàn thực phẩm, khám sức khoẻ | 1,0 tr |
| Tổng đầu tư ban đầu | 10,5 tr |
| Một phần | Nghìn đồng |
|---|---|
| Giá bán | 40,0k |
| Nguyên liệu | −18,0k |
| Hộp, túi, đũa, canh | −2,5k |
| Gas, điện | −1,0k |
| Hao hụt 5% (nấu dư, đơn huỷ) | −1,1k |
| Phí app/ sàn 25% × 30% đơn qua kênh | −3,0k |
| Thuế theo doanh thu 4,5% (hộ kinh doanh) | −1,8k |
| Còn lại mỗi phần (số dư đảm phí) | 12,6k (31%) |
| Một tháng (cơ sở) | Kết quả |
|---|---|
| Doanh thu (60 phần/ ngày × 22 ngày × 40,0k) | 52,8 tr |
| − Hàng/ nguyên vật liệu (gồm hao hụt) | 29,9 tr |
| − Phí app/ sàn | 4,0 tr |
| − Thuế | 2,4 tr |
| − Chi phí cố định: Phụ bếp part-time 4,0, Shipper part-time giờ trưa 3,0, Khác 0,5 | 7,5 tr |
| = Lợi nhuận/ tháng (chưa trả công cho chủ) | 9,1 tr |
| Giờ công của chủ (9 giờ × 22 ngày) | 198 giờ |
| Thu nhập mỗi giờ của chủ | 46k/ giờ (làm thuê ≈ 38k) |
| Hoà vốn chi phí cố định | 27,1 phần/ ngày |
| Để chủ có thu nhập bằng làm thuê (8 tr) | 56,1 phần/ ngày (đang bán 60) |
| Hoàn vốn đầu tư | 1,2 tháng |
| Kịch bản xấu: bán 70% (mưa, vắng, mùa thấp điểm) | 4,1 tr/ tháng |
- Đơn tập trung 10h30–12h: thiếu người giao là trễ, mất khách
- An toàn thực phẩm
- Khách văn phòng nghỉ lễ, làm từ xa
- Chỉ 22 ngày bán/ tháng
- Người giao giờ cao điểm
- Đơn qua app mất 25%
🔴 So sánh 10 ngành
| Ngành (xếp theo thu nhập/ giờ) | Đầu tư | Doanh thu/ tháng | Còn lại mỗi đơn vị | Lợi nhuận/ tháng | Thu nhập/ giờ | Hoàn vốn | Bán 70% |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 👕 Shop quần áo online (sàn TMĐT, livestream) | 40 tr | 141,8 tr | 12% | 16,8 tr | 56k | 2,4 th | 11,6 tr |
| 🥡 Ăn vặt đóng hũ bán online | 6 tr | 31,5 tr | 33% | 9,9 tr | 55k | 0,6 th | 6,8 tr |
| 💅 Tiệm nail nhỏ (chủ làm thợ) | 34 tr | 29,4 tr | 73% | 15,2 tr | 54k | 2,2 th | 8,7 tr |
| 🍱 Cơm văn phòng giao trưa | 10 tr | 52,8 tr | 31% | 9,1 tr | 46k | 1,2 th | 4,1 tr |
| 🧺 Tiệm giặt sấy nhỏ (khu trọ) | 85 tr | 31,5 tr | 66% | 10,9 tr | 45k | 7,8 th | 4,6 tr |
| 🥤 Nước mía máy ép | 14 tr | 36,0 tr | 43% | 13,5 tr | 45k | 1,0 th | 8,9 tr |
| 🥖 Đồ ăn sáng (xôi + bánh mì) xe đẩy | 13 tr | 49,3 tr | 28% | 9,3 tr | 41k | 1,4 th | 5,1 tr |
| 🛵 Rửa xe máy | 53 tr | 31,5 tr | 76% | 9,5 tr | 32k | 5,6 th | 2,3 tr |
| 🍠 Khoai lang luộc xe đẩy | 8 tr | 16,8 tr | 39% | 5,8 tr | 30k | 1,3 th | 3,8 tr |
| 🏪 Tạp hoá nhỏ trong hẻm (nhà mình) | 141 tr | 84,0 tr | 12% | 8,0 tr | 19k | 17,7 th | 5,1 tr |
Năm bài học
- Kinh doanh nhỏ chủ yếu là mua cho mình một công việc. 3/10 mô hình có thu nhập mỗi giờ thấp hơn đi làm thuê (khoai lang luộc xe đẩy, tạp hoá nhỏ trong hẻm (nhà mình), rửa xe máy); phần lớn số còn lại chỉ nhỉnh hơn. Đáng làm khi bạn cần sự tự chủ, có lợi thế (vị trí, tay nghề, khách sẵn), hoặc làm thêm ngoài giờ.
- Vốn ít không có nghĩa thu nhập thấp, vốn nhiều không có nghĩa thu nhập cao. Tạp hoá cần 141 tr nhưng chỉ 19k/ giờ vì biên mỏng và mở 14 giờ/ ngày; ăn vặt online cần 5,5 tr mà 55k/ giờ.
- Biên % không nói hết. Shop online và tạp hoá đều giữ lại khoảng 12% giá bán, nhưng shop online có giá trị đơn cao và ít giờ trông tiệm hơn. Nhìn số tiền còn lại mỗi giờ công.
- Mỗi ngành có một biến sống còn: hao hụt (khoai, đồ ăn), mùa vụ (nước mía, rửa xe), công suất máy (giặt sấy), tay nghề và sức chủ (nail), tồn kho (shop online, tạp hoá), giờ cao điểm (cơm văn phòng).
- Kịch bản xấu phân biệt mô hình bền và mô hình mong manh. Ngành có chi phí cố định cao (giặt sấy, rửa xe có thợ) mất phần lớn lợi nhuận khi chỉ bán được 70%: rửa xe còn 2,3 tr, giặt sấy còn 4,6 tr. Ngành gần như toàn chi phí biến đổi (ăn vặt online, nail) chịu đựng tốt hơn.
Tạp hoá và đồ ăn sáng trước nhà trông như không mất tiền thuê, nhưng nếu phần nhà đó cho thuê được 4–6 tr/ tháng thì đó là chi phí cơ hội. Trừ khoản này, tạp hoá trong ví dụ gần như không còn lãi so với cho thuê mặt bằng và đi làm thuê.
🧭 Chọn ngành theo hoàn cảnh
| Hoàn cảnh của bạn | Ngành phù hợp trong 10 | Lý do |
|---|---|---|
| Vốn dưới 15 tr, muốn làm thêm ngoài giờ | Khoai lang luộc, ăn vặt online, nước mía (mùa nóng) | Vốn thấp, hoàn vốn nhanh, dừng dễ |
| Dậy sớm được, có chỗ trước nhà | Đồ ăn sáng | Thu nhập ổn nếu đạt số lượng, rảnh buổi chiều |
| Có tay nghề làm đẹp | Nail | Thu nhập/ giờ cao nhất nhóm dịch vụ, vốn vừa |
| Giỏi bán hàng online, chịu được rủi ro tồn kho | Shop online, ăn vặt online | Không cần mặt bằng, mở rộng được |
| Có vốn 50–100 tr, gần khu trọ/ dân cư đông | Giặt sấy, rửa xe | Ít phụ thuộc tay nghề chủ, có thể thuê người |
| Có nhà mặt hẻm, muốn ở nhà | Tạp hoá | Ổn định nhưng biên mỏng, giờ dài: tính kỹ chi phí cơ hội |
| Nấu ăn giỏi, gần khu văn phòng | Cơm văn phòng | Đơn đều ngày làm việc, cần người giao giờ trưa |
💬 Câu hỏi tình huống (tự trả lời trước khi mở)
💬 Bạn đang làm công nhân lương 8,5 tr, định nghỉ để bán khoai lang luộc. Phân tích bằng số.
💬 Xe đồ ăn sáng bán 80 phần/ ngày nhưng chủ thấy “làm mãi không dư”. Kiểm tra gì trước?
💬 Có 90 tr, chọn giặt sấy hay rửa xe?
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Doanh thu 50 tr/ tháng nghe lớn nhưng có thể chỉ còn 9 tr sau chi phí.
Cách làm đúng: Luôn tính đến dòng lợi nhuận và thu nhập/ giờ.
Vì sao nguy hiểm: Tưởng lãi, thực ra là làm công với lương thấp.
Cách làm đúng: So thu nhập/ giờ với mốc làm thuê.
Vì sao nguy hiểm: Hao hụt 10–25% ăn hết lợi nhuận.
Cách làm đúng: Ghi lại số lượng bỏ đi mỗi ngày, nấu theo mẻ.
Vì sao nguy hiểm: Mùa thấp điểm lỗ hoặc không đủ sống.
Cách làm đúng: Tính trung bình năm và kịch bản bán 70%.
- Lợi nhuận của mô hình nhỏ chủ yếu là tiền công của chủ: so với làm thuê theo giờ.
- Bóc tách đơn vị: hàng/ nguyên liệu + hao hụt + phí kênh + thuế.
- Biến sống còn khác nhau theo ngành: hao hụt, mùa vụ, công suất, tay nghề, tồn kho.
- Chi phí cố định cao làm mô hình mong manh khi doanh số giảm.
- Mặt bằng nhà mình và vốn hàng có chi phí cơ hội.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Khoai sỉ 18k/ kg, hao hụt 10%. Giá vốn khoai mỗi kg bán được?
A. 18k
B. 19,8k
C. 20k
D. 16,2k
2. Lợi nhuận 9 tr/ tháng, chủ làm 8 giờ × 28 ngày. Thu nhập/ giờ?
A. ≈ 32k
B. ≈ 40k
C. ≈ 45k
D. ≈ 28k
3. Mô hình nào thường chịu kịch bản xấu tốt hơn?
A. Chi phí cố định cao
B. Chi phí chủ yếu là biến đổi
C. Vốn lớn
D. Biên % cao
4. Tạp hoá biên 14%, giỏ 40k, 70 lượt/ ngày, 30 ngày. Lãi gộp/ tháng trước chi phí khác?
A. 11,8 tr
B. 84 tr
C. 5,9 tr
D. 16,8 tr
🏋️ Bài tập thực hành
Chọn một mô hình (trong 10 ngành hoặc ngành khác). Đi chợ/ hỏi giá sỉ thật, cân định lượng, ghi giá thuê chỗ thật. Lập 3 bảng như module: đầu tư ban đầu, một đơn vị, một tháng. Tính thu nhập/ giờ, số đơn vị cần để bằng làm thuê, kịch bản bán 70%. Bán thử 2 tuần nếu vốn dưới 15 tr.
💡 Gợi ý lời giải
📚 Tài nguyên tham khảo
- Cổng dịch vụ công: đăng ký hộ kinh doanhThủ tục đăng ký hộ kinh doanh trực tuyến.Cổng chính phủ
- Cục An toàn thực phẩmQuy định với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố.Cổng chính phủ
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Đọc bảng bóc tách 10 ngành
- Hiểu thu nhập/ giờ so với làm thuê
- So sánh 10 ngành và 5 bài học
- Bóc tách mô hình của bạn bằng công cụ