Kế hoạch tài chính 3 kịch bản, độ nhạy và stress test
Một con số dự báo luôn sai; ba kịch bản cho bạn khoảng có thể xảy ra. Xây kịch bản tốt, cơ sở, xấu cho quán của An, biểu đồ tiền mặt, xếp hạng biến nào ảnh hưởng lợi nhuận nhiều nhất, và quy tắc vàng: kế hoạch phải sống sót được kịch bản xấu.
Người chưa tính toán thường chỉ có một kịch bản, và đó là kịch bản tốt. Khi thực tế lệch 20% (điều gần như chắc chắn), họ không có phương án. Lập ba kịch bản không tốn nhiều thời gian hơn một, nhưng cho bạn biết cần bao nhiêu dự phòng và phải theo dõi biến nào sát nhất.
🎯 Mục tiêu học tập
- Xây 3 kịch bản với giả định rõ ràng
- Đọc biểu đồ tiền mặt theo kịch bản
- Xếp hạng độ nhạy của các biến
- Stress test với cú sốc cụ thể
- Áp dụng quy tắc sống sót kịch bản xấu
🟢 Ba kịch bản của An
| Kịch bản | Khách ổn định/ ngày | Thời gian đạt | Giá vốn | Bắt đầu có lãi | Tiền thấp nhất | Tiền tháng 18 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tốt | 150 | 4 tháng | 30% | Tháng 2 | 144 tr | 989 tr |
| Cơ sở | 130 | 6 tháng | 30% | Tháng 3 | 137 tr | 696 tr |
| Xấu | 95 | 9 tháng | 33% | Tháng 7 | 100 tr | 211 tr |
Kịch bản cơ sở lấy từ số đo (module 2) có chiết khấu thận trọng; kịch bản xấu lấy mức thấp nhất bạn quan sát được (ngày mưa, đối thủ khuyến mãi) và thời gian đạt gấp rưỡi; kịch bản tốt không dùng để quyết định vốn.
🟡 Độ nhạy: biến nào quan trọng nhất?
| Biến (lệch 15% theo hướng xấu) | Lợi nhuận tháng 12 thay đổi |
|---|---|
| Số khách −15% | -14,8 tr |
| Giá bán −15% | -14,8 tr |
| Giá vốn +15% | -6,8 tr |
| Nhân sự +15% | -3,6 tr |
| Tiền thuê +15% | -2,4 tr |
| Tỷ lệ đơn app +15% | -1,1 tr |
Lợi nhuận cơ sở tháng 12 ≈ 40,9 tr. Giá bán và số khách là hai biến mạnh nhất: mỗi biến lệch 15% làm mất một phần rất lớn lợi nhuận. Đây là hai con số cần theo dõi hằng ngày và bảo vệ (không giảm giá tuỳ tiện, giữ khách quen).
- Ba kịch bản, vốn đủ cho kịch bản xấu
- Biết hai biến quan trọng nhất và theo dõi hằng ngày
- Có sẵn danh sách cắt giảm nếu rơi vào kịch bản xấu (giảm ca part-time, rút món biên thấp)
- Một kịch bản: “tháng thứ hai là hoà vốn”
- Không biết biến nào quan trọng, phản ứng bằng giảm giá
- Nếu khách chỉ đạt 150/ ngày và mất 9 tháng, tiền âm từ tháng 3
🟠 Stress test: cú sốc cụ thể
| Cú sốc | Mô phỏng | Câu hỏi |
|---|---|---|
| Đối thủ lớn mở đối diện | Khách −25% trong 3 tháng | Tiền thấp nhất? Cắt gì trước? |
| Giá nguyên liệu tăng | Giá vốn +5 điểm % | Tăng giá bao nhiêu để giữ biên? |
| Chủ nhà tăng giá | Thuê +20% từ năm 2 | Biên an toàn còn bao nhiêu? |
| Mất nhân viên chủ chốt | Doanh thu −10% trong 1 tháng + chi phí tuyển | Ai thay thế? |
| Sửa đường/ mưa ngập kéo dài | Doanh thu −40% trong 2 tháng | Có đủ tiền sống qua? |
Chạy từng cú sốc trong bảng dự báo dòng tiền (module 6). Kế hoạch đạt khi tiền không âm và vẫn còn ≥ 1 tháng chi phí cố định ở mọi cú sốc đơn lẻ.
💬 Câu hỏi tình huống (tự trả lời trước khi mở)
💬 Kịch bản xấu của bạn âm tiền ở tháng 5. Ba cách sửa?
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Không có phương án khi thực tế lệch.
Cách làm đúng: Ba kịch bản, vốn theo kịch bản xấu.
Vì sao nguy hiểm: Tự trấn an.
Cách làm đúng: Lấy mức thấp nhất quan sát được, thời gian đạt ×1,5.
Vì sao nguy hiểm: Giá là biến nhạy nhất.
Cách làm đúng: Cắt chi phí, giữ khách quen, khuyến mãi có mục tiêu.
- Ba kịch bản; vốn phải đủ cho kịch bản xấu.
- Giá bán và số khách thường là biến nhạy nhất.
- Stress test từng cú sốc: tiền không âm, còn ≥ 1 tháng chi phí cố định.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Vốn khởi nghiệp nên đủ cho kịch bản nào?
A. Tốt
B. Cơ sở
C. Xấu
D. Trung bình của ba
🏋️ Bài tập thực hành
Xây ba kịch bản trong bảng dự báo 18 tháng, vẽ biểu đồ tiền mặt, xếp hạng độ nhạy 6 biến, chạy 3 cú sốc.
💡 Gợi ý lời giải
📚 Tài nguyên tham khảo
- Investopedia: Sensitivity analysisPhân tích độ nhạy.Bài viết
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Ba kịch bản có giả định rõ
- Xếp hạng độ nhạy
- Chạy 3 cú sốc
- Kịch bản xấu không âm tiền