Ubuntu Linux Mastery
Trang chủ / Module 2
📁 Module 2 / 14 · 4-5 ngày

Filesystem Hierarchy & Điều hướng

Filesystem Hierarchy Standard (FHS) — ý nghĩa từng thư mục gốc, và các lệnh điều hướng/thao tác file cơ bản.

FHSĐiều hướng
📌 Vì sao module này quan trọng

Không giống Windows (ổ đĩa C:, D: tách biệt), Linux có một cây thư mục duy nhất bắt đầu từ gốc / — mọi thứ, kể cả ổ đĩa khác, USB, hay ổ mạng, đều được "gắn" (mount) vào đâu đó trong cây này. Hiểu đúng FHS giải thích được "file cấu hình nằm ở đâu", "log nằm ở đâu" mà không cần đoán mò hay tìm kiếm ngẫu nhiên mỗi lần.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Giải thích được ý nghĩa của các thư mục gốc quan trọng nhất trong FHS
  • Điều hướng thành thạo bằng dòng lệnh: pwd, cd, ls với các tuỳ chọn phổ biến
  • Thao tác file/thư mục cơ bản: tạo, sao chép, di chuyển, xoá, tìm kiếm
  • Phân biệt đường dẫn tuyệt đối và tương đối, dùng đúng ký hiệu đường dẫn đặc biệt

Filesystem Hierarchy Standard (FHS) — bản đồ hệ thống

Thư mụcChứa gì
/Thư mục gốc — mọi thứ khác nằm bên trong đây
/homeThư mục cá nhân từng người dùng (/home/username) — tương đương C:\Users trên Windows
/etcFile cấu hình hệ thống toàn cục (network, service, package) — nơi bạn sẽ ghé thăm nhiều nhất khi làm sysadmin
/varDữ liệu thay đổi liên tục: log (/var/log), cache, dữ liệu database mặc định
/usrChương trình và thư viện đã cài đặt (không phải do người dùng tự tạo)
/bin, /sbinLệnh nhị phân thiết yếu (nay thường là symlink trỏ vào /usr/bin, /usr/sbin)
/tmpFile tạm, thường bị xoá sạch khi khởi động lại
/optPhần mềm bên thứ ba cài đặt thủ công, không qua package manager
/proc, /sysFilesystem "ảo" — không phải file thật trên đĩa, mà là giao diện để đọc thông tin kernel/tiến trình đang chạy (liên hệ Module 6)

Điều hướng cơ bản

pwd                      # in đường dẫn thư mục hiện tại
cd /etc/nginx             # di chuyển đến đường dẫn tuyệt đối
cd ..                     # lên 1 cấp thư mục cha
cd ~                      # về thư mục home của người dùng hiện tại
cd -                      # quay lại thư mục vừa ở trước đó

ls -la                    # liệt kê chi tiết, gồm cả file/thư mục ẩn (bắt đầu bằng dấu chấm)
ls -lh /var/log           # -h: hiển thị kích thước dễ đọc (KB/MB/GB) thay vì byte thô

Ký hiệu đường dẫn đặc biệt: . (thư mục hiện tại), .. (thư mục cha), ~ (thư mục home), - (thư mục trước đó, chỉ dùng được với cd). Đường dẫn tuyệt đối luôn bắt đầu bằng / (không phụ thuộc vị trí hiện tại), đường dẫn tương đối tính từ vị trí hiện tại — hiểu rõ khác biệt tránh lỗi thao tác nhầm thư mục, đặc biệt khi viết script tự động hoá (Module 5).

Thao tác File & Thư mục cơ bản

mkdir -p project/src/utils   # tạo thư mục lồng nhau, -p: tự tạo thư mục cha nếu chưa có
touch file.txt                # tạo file rỗng, hoặc cập nhật thời gian sửa đổi nếu đã tồn tại
cp file.txt backup.txt        # sao chép file
cp -r thu_muc/ backup_thu_muc/ # sao chép cả thư mục (đệ quy)
mv file.txt moi_ten.txt       # đổi tên (hoặc di chuyển nếu chỉ định đường dẫn khác)
rm file.txt                   # xoá file
rm -rf thu_muc/                # xoá thư mục và toàn bộ nội dung bên trong — CỰC KỲ CẨN TRỌNG

find /var/log -name "*.log" -mtime -7   # tìm file .log đã sửa đổi trong 7 ngày gần đây
locate nginx.conf                        # tìm nhanh dựa trên database đã index sẵn (cần chạy updatedb trước)
⚠️ Lệnh nguy hiểm nhất trong Linux

rm -rf xoá vĩnh viễn, không có thùng rác để khôi phục. Luôn kiểm tra kỹ đường dẫn trước khi Enter — đặc biệt cẩn trọng khi đường dẫn có biến (rm -rf "$bien"/* mà biến rỗng có thể vô tình xoá toàn bộ thư mục hiện tại). Cân nhắc dùng rm -i (hỏi xác nhận từng file) khi thao tác trên dữ liệu quan trọng.

🏋️ Bài tập thực hành

Khảo sát hệ thống file thật

Trên máy Ubuntu đã cài ở Module 1, dùng lệnh điều hướng để khảo sát: liệt kê nội dung /etc, /var/log, /home — ghi chú lại 3 file cấu hình bạn thấy quen thuộc trong /etc. Tạo 1 cấu trúc thư mục dự án lồng nhau bằng mkdir -p, tạo vài file test, thực hành copy/move/rename, rồi dùng find để tìm lại các file đó theo tên hoặc thời gian sửa đổi.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Giải thích được ý nghĩa của ít nhất 6 thư mục gốc trong FHS
  • Điều hướng thành thạo bằng pwd/cd/ls với các tuỳ chọn phổ biến
  • Thực hiện đúng các thao tác tạo/sao chép/di chuyển/xoá file và thư mục
  • Phân biệt được đường dẫn tuyệt đối và tương đối, dùng đúng ký hiệu đặc biệt