Filesystem Hierarchy & Điều hướng
Filesystem Hierarchy Standard (FHS) — ý nghĩa từng thư mục gốc, và các lệnh điều hướng/thao tác file cơ bản.
Không giống Windows (ổ đĩa C:, D: tách biệt), Linux có một cây thư mục duy nhất bắt
đầu từ gốc / — mọi thứ, kể cả ổ đĩa khác, USB, hay ổ mạng, đều được "gắn" (mount) vào đâu đó
trong cây này. Hiểu đúng FHS giải thích được "file cấu hình nằm ở đâu", "log nằm ở đâu" mà không cần đoán mò
hay tìm kiếm ngẫu nhiên mỗi lần.
🎯 Mục tiêu học tập
- Giải thích được ý nghĩa của các thư mục gốc quan trọng nhất trong FHS
- Điều hướng thành thạo bằng dòng lệnh: pwd, cd, ls với các tuỳ chọn phổ biến
- Thao tác file/thư mục cơ bản: tạo, sao chép, di chuyển, xoá, tìm kiếm
- Phân biệt đường dẫn tuyệt đối và tương đối, dùng đúng ký hiệu đường dẫn đặc biệt
Filesystem Hierarchy Standard (FHS) — bản đồ hệ thống
| Thư mục | Chứa gì |
|---|---|
/ | Thư mục gốc — mọi thứ khác nằm bên trong đây |
/home | Thư mục cá nhân từng người dùng (/home/username) — tương đương C:\Users trên Windows |
/etc | File cấu hình hệ thống toàn cục (network, service, package) — nơi bạn sẽ ghé thăm nhiều nhất khi làm sysadmin |
/var | Dữ liệu thay đổi liên tục: log (/var/log), cache, dữ liệu database mặc định |
/usr | Chương trình và thư viện đã cài đặt (không phải do người dùng tự tạo) |
/bin, /sbin | Lệnh nhị phân thiết yếu (nay thường là symlink trỏ vào /usr/bin, /usr/sbin) |
/tmp | File tạm, thường bị xoá sạch khi khởi động lại |
/opt | Phần mềm bên thứ ba cài đặt thủ công, không qua package manager |
/proc, /sys | Filesystem "ảo" — không phải file thật trên đĩa, mà là giao diện để đọc thông tin kernel/tiến trình đang chạy (liên hệ Module 6) |
Điều hướng cơ bản
pwd # in đường dẫn thư mục hiện tại
cd /etc/nginx # di chuyển đến đường dẫn tuyệt đối
cd .. # lên 1 cấp thư mục cha
cd ~ # về thư mục home của người dùng hiện tại
cd - # quay lại thư mục vừa ở trước đó
ls -la # liệt kê chi tiết, gồm cả file/thư mục ẩn (bắt đầu bằng dấu chấm)
ls -lh /var/log # -h: hiển thị kích thước dễ đọc (KB/MB/GB) thay vì byte thô
Ký hiệu đường dẫn đặc biệt: . (thư mục hiện tại), .. (thư mục cha),
~ (thư mục home), - (thư mục trước đó, chỉ dùng được với cd).
Đường dẫn tuyệt đối luôn bắt đầu bằng / (không phụ thuộc vị trí hiện tại),
đường dẫn tương đối tính từ vị trí hiện tại — hiểu rõ khác biệt tránh lỗi thao tác nhầm
thư mục, đặc biệt khi viết script tự động hoá (Module 5).
Thao tác File & Thư mục cơ bản
mkdir -p project/src/utils # tạo thư mục lồng nhau, -p: tự tạo thư mục cha nếu chưa có
touch file.txt # tạo file rỗng, hoặc cập nhật thời gian sửa đổi nếu đã tồn tại
cp file.txt backup.txt # sao chép file
cp -r thu_muc/ backup_thu_muc/ # sao chép cả thư mục (đệ quy)
mv file.txt moi_ten.txt # đổi tên (hoặc di chuyển nếu chỉ định đường dẫn khác)
rm file.txt # xoá file
rm -rf thu_muc/ # xoá thư mục và toàn bộ nội dung bên trong — CỰC KỲ CẨN TRỌNG
find /var/log -name "*.log" -mtime -7 # tìm file .log đã sửa đổi trong 7 ngày gần đây
locate nginx.conf # tìm nhanh dựa trên database đã index sẵn (cần chạy updatedb trước)
rm -rf
xoá vĩnh viễn, không có thùng rác để khôi phục. Luôn kiểm tra kỹ đường dẫn trước khi Enter
— đặc biệt cẩn trọng khi đường dẫn có biến (rm -rf "$bien"/* mà biến rỗng có thể vô tình xoá
toàn bộ thư mục hiện tại). Cân nhắc dùng rm -i (hỏi xác nhận từng file) khi thao tác trên dữ
liệu quan trọng.
🏋️ Bài tập thực hành
Trên máy Ubuntu đã cài ở Module 1, dùng lệnh điều hướng để khảo sát: liệt kê nội dung /etc, /var/log, /home — ghi chú lại 3 file cấu hình bạn thấy quen thuộc trong /etc. Tạo 1 cấu trúc thư mục dự án lồng nhau bằng mkdir -p, tạo vài file test, thực hành copy/move/rename, rồi dùng find để tìm lại các file đó theo tên hoặc thời gian sửa đổi.
📚 Tài nguyên học tập
-
Linux Foundation — Filesystem Hierarchy StandardĐặc tả chính thức FHSSpec
-
Linux Journey — NavigationBài học tương tác về điều hướng LinuxKhoá học
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Giải thích được ý nghĩa của ít nhất 6 thư mục gốc trong FHS
- Điều hướng thành thạo bằng pwd/cd/ls với các tuỳ chọn phổ biến
- Thực hiện đúng các thao tác tạo/sao chép/di chuyển/xoá file và thư mục
- Phân biệt được đường dẫn tuyệt đối và tương đối, dùng đúng ký hiệu đặc biệt