Process Management & systemd Services
Theo dõi và quản lý tiến trình (ps/top/htop/kill), và systemd — hệ thống init hiện đại quản lý toàn bộ service trên Ubuntu.
Mọi thứ chạy trên Ubuntu — từ web server đến database đến chính ứng dụng bạn triển khai — đều là 1 tiến trình được systemd quản lý vòng đời. Không hiểu process/systemd khiến bạn không thể chẩn đoán "vì sao service không chạy" hay "vì sao máy chậm" một cách có hệ thống.
🎯 Mục tiêu học tập
- Theo dõi tiến trình đang chạy và tài nguyên chúng sử dụng bằng ps/top/htop
- Gửi tín hiệu đúng cách để dừng tiến trình (kill, các loại signal)
- Quản lý vòng đời service bằng systemctl: start/stop/restart/enable/status
- Viết 1 systemd unit file để biến ứng dụng tự viết thành service chạy nền
Theo dõi Tiến trình: ps, top, htop
ps aux # liệt kê TOÀN BỘ tiến trình đang chạy trên hệ thống
ps aux | grep nginx # lọc theo tên (liên hệ pipe, Module 5)
top # giao diện real-time, sắp xếp theo CPU mặc định — nhấn 'q' để thoát
htop # bản nâng cấp trực quan hơn của top (cần cài: sudo apt install htop)
ps -eo pid,ppid,cmd,%cpu,%mem --sort=-%mem | head # 10 tiến trình dùng RAM nhiều nhất
Cột quan trọng cần đọc hiểu trong ps aux: PID (Process ID — định danh
duy nhất), %CPU/%MEM (tài nguyên đang chiếm dụng), STAT
(trạng thái: R-running, S-sleeping, Z-zombie — tiến trình đã kết thúc nhưng chưa được dọn dẹp hoàn toàn).
Gửi Signal để dừng Tiến trình
kill 1234 # gửi signal SIGTERM (15) — yêu cầu tiến trình tự dọn dẹp và thoát "lịch sự"
kill -9 1234 # gửi signal SIGKILL (9) — buộc dừng NGAY LẬP TỨC, không cho dọn dẹp
killall nginx # dừng TẤT CẢ tiến trình có tên "nginx"
pkill -f "python.*app.py" # dừng tiến trình khớp pattern trong toàn bộ command line
Luôn thử
kill (SIGTERM) trước — tiến trình có cơ hội đóng file, lưu trạng thái, đóng kết nối database
đúng cách trước khi thoát. Chỉ dùng kill -9 (SIGKILL) khi tiến trình không phản hồi sau một
khoảng thời gian hợp lý — SIGKILL không cho tiến trình cơ hội dọn dẹp, có thể để lại file tạm/kết nối
"treo" hoặc dữ liệu chưa lưu.
systemd — Quản lý Service chuẩn hiện đại
sudo systemctl status nginx # xem trạng thái chi tiết: đang chạy? lỗi gì gần nhất?
sudo systemctl start nginx # khởi động service
sudo systemctl stop nginx # dừng service
sudo systemctl restart nginx # dừng rồi khởi động lại (dùng sau khi đổi cấu hình)
sudo systemctl reload nginx # nạp lại cấu hình MÀ KHÔNG dừng service (nếu service hỗ trợ — ít gián đoạn hơn restart)
sudo systemctl enable nginx # tự khởi động cùng hệ thống khi boot
sudo systemctl disable nginx # tắt tự khởi động cùng hệ thống
systemctl list-units --type=service --state=running # liệt kê mọi service đang chạy
Phân biệt enable (có tự chạy khi boot không) và start (có đang chạy ngay bây giờ không) — đây là 2 khái niệm độc lập, dễ nhầm với người mới: 1 service có thể "enabled" nhưng hiện không "active" (nếu bị dừng thủ công), hoặc "active" nhưng không "enabled" (sẽ không tự chạy lại sau khi reboot).
Viết Systemd Unit File cho ứng dụng tự viết
# /etc/systemd/system/myapp.service
[Unit]
Description=My Custom Application
After=network.target # chỉ khởi động sau khi mạng đã sẵn sàng
[Service]
Type=simple
User=appuser # KHÔNG chạy bằng root — đúng nguyên tắc least privilege (Module 4)
WorkingDirectory=/opt/myapp
ExecStart=/usr/bin/python3 /opt/myapp/main.py
Restart=on-failure # tự khởi động lại nếu crash — tăng độ tin cậy (liên hệ khoá Architecture Module 9)
RestartSec=5
[Install]
WantedBy=multi-user.target
sudo systemctl daemon-reload # bắt buộc sau khi tạo/sửa unit file
sudo systemctl enable --now myapp.service # enable + start cùng lúc
journalctl -u myapp.service -f # xem log real-time (liên hệ Module 10)
Đây chính xác là cách biến bất kỳ ứng dụng tự viết nào (ứng dụng Laravel qua php-fpm, FastAPI service từ khoá AI Engineer, hoặc script bất kỳ) thành 1 service chạy nền đáng tin cậy: tự khởi động cùng hệ thống, tự phục hồi khi crash, và quản lý được qua systemctl như mọi service hệ thống khác.
🏋️ Bài tập thực hành
Viết 1 script Python hoặc Bash đơn giản chạy vòng lặp vô hạn (ví dụ ghi timestamp vào log mỗi 10 giây). Viết unit file systemd cho nó theo đúng mẫu ở trên (không chạy bằng root, có Restart=on-failure). Enable và start service, xác nhận nó tự động chạy lại sau khi bạn cố tình kill -9 tiến trình. Thử reboot máy ảo (nếu tiện) để xác nhận service tự khởi động lại.
📚 Tài nguyên học tập
-
Ubuntu — Systemd EssentialsTài liệu chính thức quản lý service bằng systemd trên UbuntuDocs
-
Red Hat — systemd Unit File tutorialHướng dẫn chi tiết viết systemd unit fileBài viết
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Theo dõi và chẩn đoán được tiến trình đang chạy bằng ps/top/htop
- Gửi đúng loại signal (SIGTERM trước, SIGKILL sau cùng) để dừng tiến trình
- Quản lý vòng đời service thành thạo bằng systemctl
- Viết được systemd unit file cho ứng dụng tự viết, chạy đúng least privilege