Bash Shell & Scripting
Bash cơ bản đến nâng cao: biến, điều kiện, vòng lặp, pipe/redirect, và viết script tự động hoá tác vụ sysadmin thực tế.
Bash scripting là kỹ năng nhân sức mạnh của mọi sysadmin — biến hàng chục thao tác thủ công lặp lại thành 1 lệnh chạy tự động. Đây cũng là nền tảng trực tiếp cho automation ở Module 13, và cho toàn bộ script bạn đã thấy xuất hiện trong Dockerfile (khoá Docker) và CI/CD pipeline (khoá DevOps).
🎯 Mục tiêu học tập
- Viết script Bash với shebang, biến, điều kiện, vòng lặp đúng cú pháp
- Sử dụng thành thạo pipe và redirect để kết hợp nhiều lệnh thành pipeline xử lý dữ liệu
- Xử lý tham số dòng lệnh và exit code đúng cách trong script
- Viết 1 script tự động hoá thực tế cho tác vụ sysadmin lặp lại
Cấu trúc Script cơ bản
#!/bin/bash
# Shebang ở dòng đầu tiên — báo hệ thống dùng bash để thực thi file này
TEN="Ubuntu" # khai báo biến — KHÔNG có khoảng trắng quanh dấu =
echo "Xin chào, $TEN!" # dùng biến với dấu $
if [ -f "/etc/nginx/nginx.conf" ]; then
echo "Nginx đã được cài đặt"
else
echo "Chưa tìm thấy cấu hình Nginx"
fi
for file in /var/log/*.log; do
echo "Đang xử lý: $file"
done
count=0
while [ $count -lt 5 ]; do
echo "Lần lặp: $count"
count=$((count + 1))
done
chmod +x script.sh # cấp quyền thực thi (Module 4) — bắt buộc trước khi chạy trực tiếp
./script.sh # chạy script
Pipe & Redirect — kết hợp lệnh thành Pipeline
cat /var/log/syslog | grep "error" | wc -l
# pipe (|): output của lệnh trước trở thành input của lệnh sau
# -> đếm số dòng chứa "error" trong log hệ thống
ps aux | grep nginx | grep -v grep # tìm tiến trình nginx, loại bỏ chính dòng grep khỏi kết quả
echo "log entry" >> /var/log/mylog.log # >> : ghi thêm vào cuối file (append)
echo "reset" > /var/log/mylog.log # > : ghi đè toàn bộ nội dung file (CẨN TRỌNG)
command 2> errors.log # 2>: chuyển hướng riêng STDERR (lỗi) vào file khác STDOUT
Pipe là triết lý cốt lõi của Unix: mỗi lệnh làm tốt 1 việc, kết hợp nhiều lệnh đơn giản qua pipe để giải quyết bài toán phức tạp — thay vì tìm 1 lệnh "làm tất cả". Đây là kỹ năng biến bạn từ "biết vài lệnh riêng lẻ" thành "giải quyết được bài toán thực tế bằng dòng lệnh".
Tham số dòng lệnh & Exit Code
#!/bin/bash
# Sử dụng: ./backup.sh /duong/dan/nguon /duong/dan/dich
NGUON="$1" # tham số đầu tiên truyền vào script
DICH="$2" # tham số thứ hai
SO_LUONG_THAM_SO="$#" # tổng số tham số đã truyền
if [ -z "$NGUON" ] || [ -z "$DICH" ]; then
echo "Lỗi: cần truyền đủ 2 đường dẫn (nguồn và đích)" >&2 # in lỗi ra STDERR
exit 1 # exit code khác 0 = báo lỗi
fi
cp -r "$NGUON" "$DICH"
if [ $? -eq 0 ]; then # $? : exit code của lệnh vừa chạy — 0 nghĩa là thành công
echo "Sao lưu thành công"
exit 0
else
echo "Sao lưu thất bại" >&2
exit 1
fi
Quy ước exit code chuẩn Unix: 0 = thành công, khác 0 = có lỗi (giá trị cụ
thể tuỳ script định nghĩa) — quy ước này là nền tảng để script khác (hoặc CI/CD pipeline ở khoá DevOps
Module 3) biết được bước trước đã thành công hay thất bại để quyết định bước tiếp theo.
Ứng dụng thực tế: Script Backup tự động
#!/bin/bash
set -euo pipefail # dừng ngay nếu có lỗi (e), biến chưa khai báo (u), hoặc lỗi trong pipe (pipefail)
# nên có ở đầu MỌI script production — tránh lỗi âm thầm lan rộng
NGAY=$(date +%Y%m%d)
THU_MUC_NGUON="/var/www/html"
THU_MUC_BACKUP="/backup"
FILE_BACKUP="$THU_MUC_BACKUP/website_$NGAY.tar.gz"
mkdir -p "$THU_MUC_BACKUP"
tar -czf "$FILE_BACKUP" "$THU_MUC_NGUON"
echo "Đã tạo backup: $FILE_BACKUP"
# Xoá backup cũ hơn 30 ngày để tiết kiệm dung lượng
find "$THU_MUC_BACKUP" -name "website_*.tar.gz" -mtime +30 -delete
set -euo pipefail là "chuẩn an toàn" nên có ở đầu mọi script dùng cho production — thiếu
dòng này, 1 lệnh lỗi giữa script có thể bị bỏ qua âm thầm, các lệnh sau vẫn chạy tiếp trên trạng thái sai,
gây hậu quả khó lường (liên hệ trực tiếp nguyên tắc "test là cổng chặn" đã học ở nhiều khoá trước — ở đây
là "dừng ngay khi có lỗi" thay vì chạy tiếp mù quáng).
🏋️ Bài tập thực hành
Viết hoàn chỉnh script backup theo mẫu ở trên, có xử lý tham số dòng lệnh (đường dẫn nguồn/đích truyền vào thay vì hard-code), kiểm tra lỗi và exit code đúng cách, dùng set -euo pipefail. Viết thêm 1 script thứ hai: quét /var/log, đếm số dòng chứa "error" hoặc "failed" trong mỗi file log bằng pipe (cat | grep | wc), xuất báo cáo ra 1 file tổng hợp.
📚 Tài nguyên học tập
-
Bash Reference Manual (GNU chính thức)Tài liệu tham chiếu đầy đủ BashDocs
-
ShellCheckCông cụ kiểm tra lỗi cú pháp/logic phổ biến trong script BashTool
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Viết được script Bash với biến, điều kiện, vòng lặp đúng cú pháp
- Kết hợp thành thạo nhiều lệnh qua pipe để xử lý dữ liệu
- Xử lý đúng tham số dòng lệnh và exit code trong script
- Hoàn thành script backup tự động có kiểm tra lỗi đầy đủ (set -euo pipefail)