Ubuntu Linux Mastery
Trang chủ / Module 5
🐚 Module 5 / 14 · 1-2 tuần

Bash Shell & Scripting

Bash cơ bản đến nâng cao: biến, điều kiện, vòng lặp, pipe/redirect, và viết script tự động hoá tác vụ sysadmin thực tế.

BashScripting
📌 Vì sao module này quan trọng

Bash scripting là kỹ năng nhân sức mạnh của mọi sysadmin — biến hàng chục thao tác thủ công lặp lại thành 1 lệnh chạy tự động. Đây cũng là nền tảng trực tiếp cho automation ở Module 13, và cho toàn bộ script bạn đã thấy xuất hiện trong Dockerfile (khoá Docker) và CI/CD pipeline (khoá DevOps).

🎯 Mục tiêu học tập

  • Viết script Bash với shebang, biến, điều kiện, vòng lặp đúng cú pháp
  • Sử dụng thành thạo pipe và redirect để kết hợp nhiều lệnh thành pipeline xử lý dữ liệu
  • Xử lý tham số dòng lệnh và exit code đúng cách trong script
  • Viết 1 script tự động hoá thực tế cho tác vụ sysadmin lặp lại

Cấu trúc Script cơ bản

#!/bin/bash
# Shebang ở dòng đầu tiên — báo hệ thống dùng bash để thực thi file này

TEN="Ubuntu"                    # khai báo biến — KHÔNG có khoảng trắng quanh dấu =
echo "Xin chào, $TEN!"           # dùng biến với dấu $

if [ -f "/etc/nginx/nginx.conf" ]; then
    echo "Nginx đã được cài đặt"
else
    echo "Chưa tìm thấy cấu hình Nginx"
fi

for file in /var/log/*.log; do
    echo "Đang xử lý: $file"
done

count=0
while [ $count -lt 5 ]; do
    echo "Lần lặp: $count"
    count=$((count + 1))
done
chmod +x script.sh    # cấp quyền thực thi (Module 4) — bắt buộc trước khi chạy trực tiếp
./script.sh            # chạy script

Pipe & Redirect — kết hợp lệnh thành Pipeline

cat /var/log/syslog | grep "error" | wc -l
# pipe (|): output của lệnh trước trở thành input của lệnh sau
# -> đếm số dòng chứa "error" trong log hệ thống

ps aux | grep nginx | grep -v grep    # tìm tiến trình nginx, loại bỏ chính dòng grep khỏi kết quả

echo "log entry" >> /var/log/mylog.log   # >> : ghi thêm vào cuối file (append)
echo "reset" > /var/log/mylog.log         # >  : ghi đè toàn bộ nội dung file (CẨN TRỌNG)
command 2> errors.log                       # 2>: chuyển hướng riêng STDERR (lỗi) vào file khác STDOUT

Pipe là triết lý cốt lõi của Unix: mỗi lệnh làm tốt 1 việc, kết hợp nhiều lệnh đơn giản qua pipe để giải quyết bài toán phức tạp — thay vì tìm 1 lệnh "làm tất cả". Đây là kỹ năng biến bạn từ "biết vài lệnh riêng lẻ" thành "giải quyết được bài toán thực tế bằng dòng lệnh".

Tham số dòng lệnh & Exit Code

#!/bin/bash
# Sử dụng: ./backup.sh /duong/dan/nguon /duong/dan/dich

NGUON="$1"      # tham số đầu tiên truyền vào script
DICH="$2"       # tham số thứ hai
SO_LUONG_THAM_SO="$#"   # tổng số tham số đã truyền

if [ -z "$NGUON" ] || [ -z "$DICH" ]; then
    echo "Lỗi: cần truyền đủ 2 đường dẫn (nguồn và đích)" >&2   # in lỗi ra STDERR
    exit 1                                                       # exit code khác 0 = báo lỗi
fi

cp -r "$NGUON" "$DICH"
if [ $? -eq 0 ]; then         # $? : exit code của lệnh vừa chạy — 0 nghĩa là thành công
    echo "Sao lưu thành công"
    exit 0
else
    echo "Sao lưu thất bại" >&2
    exit 1
fi

Quy ước exit code chuẩn Unix: 0 = thành công, khác 0 = có lỗi (giá trị cụ thể tuỳ script định nghĩa) — quy ước này là nền tảng để script khác (hoặc CI/CD pipeline ở khoá DevOps Module 3) biết được bước trước đã thành công hay thất bại để quyết định bước tiếp theo.

Ứng dụng thực tế: Script Backup tự động

#!/bin/bash
set -euo pipefail   # dừng ngay nếu có lỗi (e), biến chưa khai báo (u), hoặc lỗi trong pipe (pipefail)
                     # nên có ở đầu MỌI script production — tránh lỗi âm thầm lan rộng

NGAY=$(date +%Y%m%d)
THU_MUC_NGUON="/var/www/html"
THU_MUC_BACKUP="/backup"
FILE_BACKUP="$THU_MUC_BACKUP/website_$NGAY.tar.gz"

mkdir -p "$THU_MUC_BACKUP"
tar -czf "$FILE_BACKUP" "$THU_MUC_NGUON"

echo "Đã tạo backup: $FILE_BACKUP"

# Xoá backup cũ hơn 30 ngày để tiết kiệm dung lượng
find "$THU_MUC_BACKUP" -name "website_*.tar.gz" -mtime +30 -delete

set -euo pipefail là "chuẩn an toàn" nên có ở đầu mọi script dùng cho production — thiếu dòng này, 1 lệnh lỗi giữa script có thể bị bỏ qua âm thầm, các lệnh sau vẫn chạy tiếp trên trạng thái sai, gây hậu quả khó lường (liên hệ trực tiếp nguyên tắc "test là cổng chặn" đã học ở nhiều khoá trước — ở đây là "dừng ngay khi có lỗi" thay vì chạy tiếp mù quáng).

🏋️ Bài tập thực hành

Viết Script Backup & Dọn dẹp Log tự động

Viết hoàn chỉnh script backup theo mẫu ở trên, có xử lý tham số dòng lệnh (đường dẫn nguồn/đích truyền vào thay vì hard-code), kiểm tra lỗi và exit code đúng cách, dùng set -euo pipefail. Viết thêm 1 script thứ hai: quét /var/log, đếm số dòng chứa "error" hoặc "failed" trong mỗi file log bằng pipe (cat | grep | wc), xuất báo cáo ra 1 file tổng hợp.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Viết được script Bash với biến, điều kiện, vòng lặp đúng cú pháp
  • Kết hợp thành thạo nhiều lệnh qua pipe để xử lý dữ liệu
  • Xử lý đúng tham số dòng lệnh và exit code trong script
  • Hoàn thành script backup tự động có kiểm tra lỗi đầy đủ (set -euo pipefail)