Quản lý User, Group & Permissions
Tạo/quản lý user và group, hệ thống permission Unix (rwx), sudo đúng cách, và Access Control List (ACL) cho phân quyền phức tạp hơn.
Phân quyền sai là nguyên nhân của cả 2 thái cực rủi ro: quá lỏng (lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng) hoặc quá chặt (ứng dụng không chạy được, phải "chữa cháy" bằng chmod 777 — thói quen cực kỳ nguy hiểm). Hiểu đúng hệ thống permission là kỹ năng sysadmin nền tảng bắt buộc.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tạo và quản lý user/group, hiểu vai trò file /etc/passwd, /etc/group, /etc/shadow
- Đọc và thiết lập đúng permission Unix (owner/group/other × read/write/execute)
- Cấu hình sudo đúng nguyên tắc least privilege qua /etc/sudoers và sudoers.d
- Sử dụng ACL khi permission Unix truyền thống không đủ linh hoạt
Quản lý User & Group
sudo adduser hoanganh # tạo user mới (interactive, thân thiện hơn useradd)
sudo usermod -aG docker hoanganh # thêm user vào group "docker" (-a: append, không xoá group cũ)
groups hoanganh # xem user thuộc những group nào
sudo deluser hoanganh # xoá user (thêm --remove-home để xoá luôn thư mục home)
sudo addgroup devteam # tạo group mới
id hoanganh # xem đầy đủ UID, GID, và các group của user
3 file hệ thống quan trọng: /etc/passwd (thông tin user: username, UID, home directory,
shell mặc định — không chứa mật khẩu dù tên gọi vậy), /etc/shadow (mật khẩu đã hash, chỉ root
đọc được), /etc/group (danh sách group và thành viên). Hiếm khi cần sửa trực tiếp các file
này — luôn ưu tiên lệnh adduser/usermod để tránh làm hỏng định dạng file.
Permission Unix: rwx cho Owner/Group/Other
ls -l file.txt
# -rw-r--r-- 1 hoanganh devteam 1024 Jan 1 10:00 file.txt
# owner: rw- group: r-- other: r--
chmod 644 file.txt # owner: rw-, group: r--, other: r-- (dạng số)
chmod u+x script.sh # thêm quyền execute cho owner (dạng ký hiệu)
chmod -R 755 thu_muc/ # áp dụng đệ quy cho cả thư mục con
chown hoanganh:devteam file.txt # đổi cả owner và group cùng lúc
chgrp devteam file.txt # chỉ đổi group
Số permission tính bằng tổng: read=4, write=2, execute=1 — ví dụ 7 =
4+2+1 (đủ cả 3 quyền), 5 = 4+1 (đọc + thực thi, không ghi). Với thư mục,
quyền execute có ý nghĩa đặc biệt: cho phép "đi vào" (cd) thư mục đó và truy cập file bên
trong theo tên — thiếu execute trên thư mục khiến không cd được dù có quyền read.
chmod 777
cấp toàn quyền đọc/ghi/thực thi cho mọi người dùng trên hệ thống — đây là "giải pháp chữa
cháy" cực kỳ nguy hiểm, gần như luôn là dấu hiệu bạn chưa hiểu đúng nguyên nhân gốc rễ của lỗi permission.
Luôn tìm đúng owner/group cần cấp quyền thay vì mở toang cho tất cả.
sudo đúng nguyên tắc Least Privilege
sudo visudo # LUÔN dùng lệnh này để sửa sudoers, không mở file trực tiếp
# (visudo tự kiểm tra cú pháp trước khi lưu, tránh khoá luôn quyền sudo)
# Trong /etc/sudoers.d/hoanganh (khuyến nghị tạo file riêng thay vì sửa /etc/sudoers gốc)
hoanganh ALL=(ALL) NOPASSWD: /usr/bin/systemctl restart nginx
# Chỉ cho phép user này restart riêng nginx mà không cần mật khẩu — không cấp toàn quyền sudo
Nguyên tắc least privilege (đã nhắc lại xuyên suốt các khoá AI Engineer, Databricks,
DevOps, Architecture) áp dụng trực tiếp ở đây: thay vì thêm user vào group sudo (toàn quyền
root cho mọi lệnh), cấu hình sudoers.d để chỉ cấp đúng lệnh cụ thể user đó thực sự cần —
giảm rủi ro đáng kể nếu tài khoản đó bị xâm nhập.
ACL — khi Permission Unix truyền thống không đủ
Permission Unix chuẩn chỉ hỗ trợ 1 owner + 1 group — không đủ khi cần cấp quyền khác nhau cho nhiều user/group cụ thể trên cùng 1 file (ví dụ: file chia sẻ cần cho user A đọc-ghi, user B chỉ đọc, mà cả 2 không cùng group). ACL (Access Control List) giải quyết đúng nhu cầu này:
sudo setfacl -m u:userB:r-- file_chia_se.txt # cấp riêng quyền đọc cho userB
getfacl file_chia_se.txt # xem toàn bộ ACL đã thiết lập trên file
🏋️ Bài tập thực hành
Tạo 2 user mới và 1 group "webteam", thêm cả 2 user vào group đó. Tạo 1 thư mục /srv/du_an_chung, đặt group owner là webteam, cấp quyền để mọi thành viên group đọc/ghi được nhưng người ngoài group không truy cập được. Cấu hình 1 rule sudoers.d cho phép 1 trong 2 user chỉ được chạy đúng 1 lệnh cụ thể (không toàn quyền sudo). Thử dùng setfacl cấp quyền đọc riêng cho 1 user thứ ba không thuộc group.
📚 Tài nguyên học tập
-
Ubuntu — File permissions documentationTài liệu chính thức quản lý user và bảo mậtDocs
-
DigitalOcean — Linux Permissions BasicsHướng dẫn chi tiết, dễ hiểu về permission LinuxBài viết
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tạo và quản lý được user/group qua dòng lệnh
- Đọc và thiết lập đúng permission rwx cho owner/group/other
- Cấu hình sudoers.d cấp quyền hạn chế thay vì toàn quyền sudo
- Sử dụng được ACL cho tình huống cần phân quyền phức tạp hơn Unix truyền thống