Ubuntu Linux Mastery
Trang chủ / Module 7
🌐 Module 7 / 14 · 1 tuần

Networking trên Ubuntu

Cấu hình mạng với Netplan, các lệnh chẩn đoán ip/ss, firewall UFW, và SSH — công cụ quản trị từ xa nền tảng.

NetplanUFWSSH
📌 Vì sao module này quan trọng

Server thực tế hầu như luôn được quản trị từ xa qua SSH, và cấu hình mạng đúng cách quyết định server có truy cập được và an toàn hay không. Đây là module ứng dụng trực tiếp kiến thức Networking đã học ở khoá IT Support (Module 5), cụ thể hoá cho riêng Ubuntu.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Cấu hình địa chỉ IP tĩnh/động bằng Netplan — công cụ cấu hình mạng chuẩn của Ubuntu hiện đại
  • Sử dụng ip và ss để chẩn đoán mạng, thay thế các lệnh ifconfig/netstat đã lỗi thời
  • Cấu hình firewall UFW để kiểm soát traffic vào/ra đúng nguyên tắc least privilege
  • Kết nối và bảo mật truy cập từ xa qua SSH, bao gồm xác thực bằng key

Netplan — cấu hình mạng chuẩn Ubuntu hiện đại

# /etc/netplan/00-installer-config.yaml
network:
  version: 2
  ethernets:
    eth0:
      dhcp4: true              # dùng DHCP — tự động nhận IP (liên hệ khoá IT Support Module 5)

# Hoặc cấu hình IP tĩnh:
network:
  version: 2
  ethernets:
    eth0:
      addresses: [192.168.1.100/24]
      routes:
        - to: default
          via: 192.168.1.1
      nameservers:
        addresses: [8.8.8.8, 1.1.1.1]
sudo netplan apply     # áp dụng cấu hình mới ngay lập tức
sudo netplan try        # áp dụng thử, TỰ ĐỘNG HOÀN TÁC sau 120 giây nếu không xác nhận
                          # — an toàn khi cấu hình từ xa qua SSH, tránh tự khoá mình ra khỏi server
💡 Luôn dùng netplan try khi cấu hình từ xa

Nếu cấu hình IP sai và dùng apply trực tiếp khi đang SSH vào server, bạn có thể tự cắt đứt kết nối của chính mình và mất quyền truy cập — try tự động hoàn tác nếu bạn không kịp xác nhận, là lưới an toàn bắt buộc khi làm việc từ xa.

Chẩn đoán mạng với ip & ss

ip addr show              # xem địa chỉ IP hiện tại (thay thế ifconfig đã lỗi thời)
ip route show              # xem bảng định tuyến, gateway mặc định
ip link show                # xem trạng thái các network interface (up/down)

ss -tulpn                   # xem các port đang lắng nghe (thay thế netstat)
                              # -t: TCP, -u: UDP, -l: listening, -p: hiện tên process, -n: hiện số thay vì tên

ss -tulpn là lệnh chẩn đoán được dùng nhiều nhất khi debug "tại sao không kết nối được vào service" — xác nhận service có thực sự đang lắng nghe đúng port, đúng địa chỉ (0.0.0.0 = mọi interface, 127.0.0.1 = chỉ localhost) hay không, trước khi nghi ngờ đến firewall hay DNS.

UFW — Uncomplicated Firewall

sudo ufw status                     # xem trạng thái và rule hiện tại
sudo ufw allow 22/tcp                # cho phép SSH — LUÔN làm bước này TRƯỚC KHI enable ufw
sudo ufw allow 80/tcp                 # cho phép HTTP
sudo ufw allow 443/tcp                # cho phép HTTPS
sudo ufw allow from 192.168.1.0/24 to any port 5432   # chỉ cho phép mạng nội bộ truy cập PostgreSQL
sudo ufw enable                        # bật firewall
sudo ufw delete allow 80/tcp           # xoá 1 rule cụ thể
⚠️ Luôn allow SSH trước khi enable

Bật UFW mà chưa allow port SSH (22) trong lúc đang kết nối từ xa sẽ khoá luôn chính bạn ra khỏi server ngay lập tức — không có cách nào vào lại trừ khi có quyền truy cập vật lý/console qua nhà cung cấp cloud. Đây là lỗi "tự khoá cửa" phổ biến nhất của người mới quản trị server.

UFW là lớp đơn giản hoá bên trên iptables/nftables (bộ máy firewall thật của kernel Linux) — đủ dùng cho hầu hết nhu cầu server thông thường mà không cần học cú pháp iptables phức tạp.

SSH — Quản trị từ xa an toàn

# Từ máy client: tạo cặp khoá SSH (nếu chưa có)
ssh-keygen -t ed25519 -C "email@example.com"

# Copy public key lên server để đăng nhập không cần mật khẩu
ssh-copy-id user@server_ip

# Kết nối
ssh user@server_ip
ssh -p 2222 user@server_ip   # nếu server đổi port SSH mặc định
# /etc/ssh/sshd_config trên SERVER — hardening cơ bản (đào sâu ở Module 11)
PasswordAuthentication no     # chỉ cho phép đăng nhập bằng SSH key, không cho phép mật khẩu
PermitRootLogin no             # không cho phép SSH trực tiếp bằng tài khoản root
Port 2222                      # đổi port mặc định (giảm nhiễu từ bot quét port 22 tự động, không phải bảo mật thật sự)
sudo systemctl restart sshd   # áp dụng thay đổi cấu hình SSH (liên hệ Module 6)

SSH key an toàn hơn mật khẩu nhiều lần (không thể brute-force khả thi với khoá đủ dài, không bị lộ qua keylogger) — nên là phương thức xác thực duy nhất cho server production, tắt hẳn đăng nhập bằng mật khẩu.

🏋️ Bài tập thực hành

Cấu hình mạng & Bảo mật truy cập SSH

Trên máy ảo Ubuntu Server, cấu hình IP tĩnh bằng Netplan (dùng netplan try trước). Dùng ss -tulpn xác nhận SSH đang lắng nghe đúng port. Tạo SSH key trên máy client, copy lên server, xác nhận đăng nhập không cần mật khẩu. Cấu hình UFW: allow SSH trước, sau đó enable firewall, thử allow thêm 1 port giả định cho web server. Cuối cùng, tắt PasswordAuthentication trong sshd_config và xác nhận chỉ đăng nhập được bằng key.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Cấu hình được IP tĩnh bằng Netplan, hiểu vì sao nên dùng netplan try khi làm từ xa
  • Chẩn đoán mạng thành thạo bằng ip và ss
  • Cấu hình UFW đúng thứ tự (allow SSH trước khi enable), theo nguyên tắc least privilege
  • Thiết lập được SSH key authentication và tắt đăng nhập bằng mật khẩu