Storage & Filesystem nâng cao
Phân vùng đĩa, LVM (Logical Volume Manager) cho lưu trữ linh hoạt, mount/fstab, và kiểm tra dung lượng/sức khoẻ ổ đĩa.
Server production luôn cần quản lý storage đúng cách — hết dung lượng đĩa là một trong những nguyên nhân gây sập dịch vụ phổ biến và dễ phòng tránh nhất nếu giám sát đúng. LVM giải quyết bài toán "cần mở rộng dung lượng mà không muốn downtime" một cách thanh lịch.
🎯 Mục tiêu học tập
- Hiểu khái niệm phân vùng (partition) và các lệnh kiểm tra thông tin đĩa
- Sử dụng LVM để tạo storage linh hoạt, mở rộng được mà không cần downtime
- Mount thiết bị lưu trữ đúng cách và cấu hình tự động mount qua /etc/fstab
- Giám sát dung lượng và sức khoẻ ổ đĩa để phòng tránh sự cố hết dung lượng
Phân vùng đĩa & Kiểm tra thông tin
lsblk # liệt kê toàn bộ block device (ổ đĩa, phân vùng) dạng cây trực quan
df -h # dung lượng đã dùng/còn trống của các filesystem đã mount (-h: dễ đọc)
du -sh /var/log # dung lượng 1 thư mục cụ thể đang chiếm dụng (-s: tổng, không liệt kê từng file con)
sudo fdisk -l # thông tin chi tiết mọi ổ đĩa và bảng phân vùng
df -h và du -sh là 2 lệnh khác mục đích hay bị nhầm: df xem
dung lượng ở tầng filesystem đã mount (câu trả lời cho "ổ đĩa còn trống bao nhiêu"),
du xem dung lượng ở tầng thư mục/file cụ thể (câu trả lời cho "cái gì đang
chiếm nhiều dung lượng nhất") — kết hợp cả 2 khi chẩn đoán sự cố hết dung lượng.
LVM — Logical Volume Manager
Phân vùng truyền thống có kích thước cố định khi tạo — mở rộng sau này rất phức tạp, thường cần backup/repartition/restore. LVM thêm 1 lớp trừu tượng linh hoạt giữa ổ đĩa vật lý và filesystem:
# Physical Volume (PV) -> Volume Group (VG) -> Logical Volume (LV) -> Filesystem
sudo pvcreate /dev/sdb # đánh dấu ổ đĩa vật lý là PV
sudo vgcreate data_vg /dev/sdb # tạo Volume Group từ PV
sudo lvcreate -L 50G -n app_lv data_vg # tạo Logical Volume 50GB từ VG
sudo mkfs.ext4 /dev/data_vg/app_lv # định dạng filesystem trên LV
# Mở rộng dung lượng SAU NÀY mà KHÔNG downtime (nếu còn dư trong VG hoặc thêm ổ đĩa mới)
sudo lvextend -L +20G /dev/data_vg/app_lv
sudo resize2fs /dev/data_vg/app_lv # mở rộng filesystem để dùng hết dung lượng LV mới
Giá trị cốt lõi của LVM: khi server sắp hết dung lượng, bạn có thể thêm ổ đĩa vật lý mới vào Volume Group hiện có rồi mở rộng Logical Volume — ứng dụng đang chạy không hề gián đoạn, filesystem "phình to" ngay trong lúc đang dùng. Đánh đổi: thêm 1 lớp phức tạp cần hiểu đúng, và hiệu năng có overhead rất nhỏ so với phân vùng trực tiếp.
Mount & /etc/fstab
sudo mount /dev/sdb1 /mnt/data # mount thủ công (chỉ có hiệu lực đến khi reboot)
sudo umount /mnt/data # unmount — LUÔN làm trước khi rút ổ đĩa rời vật lý
blkid # xem UUID của từng thiết bị — nên dùng UUID thay vì /dev/sdX trong fstab
# vì tên /dev/sdX có thể đổi thứ tự giữa các lần khởi động
# /etc/fstab — mount tự động mỗi khi khởi động
UUID=xxxxxxxx-xxxx-xxxx-xxxx-xxxxxxxxxxxx /mnt/data ext4 defaults 0 2
Sai cú pháp
trong /etc/fstab có thể khiến hệ thống không boot lên được hoàn toàn. Luôn
test bằng sudo mount -a (thử mount toàn bộ entry trong fstab ngay lập tức, không cần reboot)
trước khi thực sự khởi động lại server — nếu có lỗi, sẽ thấy ngay mà không phải khắc phục qua chế độ cứu
hộ (recovery mode).
Giám sát Dung lượng & Sức khoẻ Ổ đĩa
df -h --output=pcent,target | sort -rn # sắp xếp filesystem theo % đã dùng, cao nhất lên đầu
sudo smartctl -a /dev/sda # kiểm tra sức khoẻ ổ đĩa qua S.M.A.R.T (cần: sudo apt install smartmontools)
# phát hiện sớm dấu hiệu ổ đĩa sắp hỏng TRƯỚC KHI mất dữ liệu thật
Nên thiết lập cảnh báo tự động khi dung lượng vượt ngưỡng (ví dụ 80%) thay vì phát hiện khi dịch vụ đã sập vì hết đĩa — liên hệ trực tiếp nguyên tắc Observability đã học ở khoá DevOps (Module 7): đo lường và cảnh báo chủ động luôn tốt hơn phát hiện sự cố sau khi đã xảy ra.
🏋️ Bài tập thực hành
Trong máy ảo, thêm 1 ổ đĩa ảo thứ hai (dễ làm trong VirtualBox/VMware). Thiết lập LVM đầy đủ: pvcreate → vgcreate → lvcreate → format → mount. Thêm entry vào /etc/fstab dùng UUID (không dùng /dev/sdX), test bằng mount -a trước khi reboot thật để xác nhận không có lỗi cú pháp. Thử mở rộng Logical Volume thêm dung lượng và xác nhận filesystem phình to mà không mất dữ liệu đã có.
📚 Tài nguyên học tập
-
Ubuntu — LVM documentationTài liệu chính thức LVM trên Ubuntu ServerDocs
-
Ubuntu — Advanced storage toolsTổng quan quản lý storage trên Ubuntu ServerDocs
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Sử dụng đúng df/du/lsblk để chẩn đoán tình trạng dung lượng đĩa
- Thiết lập được LVM và mở rộng Logical Volume không downtime
- Cấu hình /etc/fstab đúng cách bằng UUID, kiểm tra bằng mount -a trước khi reboot
- Thiết lập giám sát dung lượng chủ động thay vì phát hiện sau khi sự cố xảy ra