Ethics I: Code of Ethics & Standards of Professional Conduct (I–VII)
Sáu điều của Code of Ethics và bảy Standards (I–VII) với 22 tiểu chuẩn; cách tư duy ‘nghiêm khắc hơn giữa luật và chuẩn mực’, MNPI/mosaic theory, fair dealing, suitability, priority of transactions và cách làm câu hỏi ethics.
Ethics chiếm trọng số lớn nhất (khoảng 15–20% ở Level I) và nhiều thí sinh mất điểm vì các lựa chọn nghe “có vẻ hợp lý”. Đáp án đúng luôn là hành động bảo vệ khách hàng và tính toàn vẹn thị trường, thường là hành động cụ thể, sớm và ít ngoại lệ. Học Ethics theo cách đọc đề, không theo cách thuộc lòng.
🎯 Mục tiêu học tập
- Thuộc 6 điều của Code of Ethics và cấu trúc 7 Standards
- Áp dụng nguyên tắc ‘strictest rule’ (luật vs Standards)
- Phân biệt MNPI, mosaic theory, market manipulation
- Áp dụng Duties to Clients, Employers, Conflicts of Interest
- Có phương pháp giải câu hỏi ethics 4 bước
🟢 Code of Ethics: 6 điều cốt lõi
- Hành xử với integrity, competence, diligence, respect và đạo đức đối với công chúng, khách hàng, người sử dụng lao động, đồng nghiệp và các bên trong thị trường vốn toàn cầu.
- Đặt tính toàn vẹn của ngành đầu tư và lợi ích của khách hàng lên trên lợi ích cá nhân.
- Dùng reasonable care và independent professional judgment khi phân tích, khuyến nghị, hành động đầu tư.
- Thực hành và khuyến khích người khác thực hành theo cách chuyên nghiệp, đạo đức, phản ánh tốt về bản thân và ngành.
- Thúc đẩy integrity và viability của thị trường vốn toàn cầu vì lợi ích của xã hội.
- Duy trì và nâng cao năng lực chuyên môn, và nỗ lực nâng cao năng lực của người khác.
Khách hàng luôn đứng trước. Khi có xung đột giữa lợi ích khách hàng, người sử dụng lao động và cá nhân, thứ tự ưu tiên là: khách hàng → người sử dụng lao động → bản thân.
🟢 Bản đồ 7 Standards
| Standard | Các tiểu mục | Từ khoá |
|---|---|---|
| I. Professionalism | A Knowledge of the Law · B Independence and Objectivity · C Misrepresentation · D Misconduct | Tuân thủ luật; độc lập; không gian lận, đạo văn |
| II. Integrity of Capital Markets | A Material Nonpublic Information · B Market Manipulation | Không giao dịch dựa MNPI; không thao túng |
| III. Duties to Clients | A Loyalty, Prudence, and Care · B Fair Dealing · C Suitability · D Performance Presentation · E Preservation of Confidentiality | Fiduciary; công bằng; phù hợp; trung thực |
| IV. Duties to Employers | A Loyalty · B Additional Compensation Arrangements · C Responsibilities of Supervisors | Trung thành; giám sát |
| V. Investment Analysis, Recommendations, and Actions | A Diligence and Reasonable Basis · B Communication with Clients · C Record Retention | Cơ sở hợp lý; lưu hồ sơ |
| VI. Conflicts of Interest | A Disclosure of Conflicts · B Priority of Transactions · C Referral Fees | Công bố xung đột; thứ tự lệnh; phí giới thiệu |
| VII. Responsibilities as a CFA Member or Candidate | A Conduct in CFA Programs · B Reference to CFA Institute, the Designation, and the Program | Không gian lận thi; không quảng cáo sai danh hiệu |
🟡 Nguyên tắc cốt lõi từng Standard
| Chủ đề | Quy tắc | Cách nhớ |
|---|---|---|
| Luật vs Standards (I-A) | Tuân thủ luật nghiêm khắc hơn giữa luật áp dụng và Code/Standards. Nếu luật nghiêm hơn, theo luật; nếu Standards nghiêm hơn, theo Standards | Chọn cái chặt hơn |
| Independence (I-B) | Tránh quà tặng/ ưu đãi làm giảm tính khách quan; công bố khi cần | Quà nhỏ có thể chấp nhận nếu không ảnh hưởng, và có công bố |
| Misrepresentation (I-C) | Không khẳng định sai/gây hiểu nhầm; đạo văn là vi phạm; không cam kết lợi nhuận đảm bảo | Ghi nguồn; không hứa hẹn |
| MNPI (II-A) | Thông tin material (ảnh hưởng giá/ quyết định) và nonpublic → không hành động, không tiết lộ | Mosaic theory: phân tích từ thông tin công khai + non-material nonpublic là được |
| Market manipulation (II-B) | Không bóp méo giá/ thanh khoản giả tạo (pump & dump) | Mục đích lừa dối thị trường |
| Loyalty, Prudence, Care (III-A) | Hành động vì lợi ích tốt nhất của khách hàng; fiduciary nếu có; bảo mật trừ khi bất hợp pháp | Khách hàng là cá nhân hoặc tổ chức |
| Fair Dealing (III-B) | Đối xử công bằng giữa các khách hàng khi phát hành khuyến nghị và thực hiện giao dịch (không ưu ái); phân bổ lệnh theo tỷ lệ | Công bằng ≠ giống nhau tuyệt đối |
| Suitability (III-C) | Cân nhắc mục tiêu, ràng buộc, khẩu vị rủi ro, tình huống tài chính qua IPS/ hồ sơ khách | Biết khách hàng của bạn |
| Performance Presentation (III-D) | Công bằng, chính xác, đầy đủ; nếu tuân thủ GIPS phải nêu đúng | Không chọn lọc kết quả |
| Confidentiality (III-E) | Bảo mật thông tin khách hàng trừ khi: luật yêu cầu, hoạt động bất hợp pháp, khách đồng ý | Ngoại lệ: bất hợp pháp |
| Supervisor (IV-C) | Thiết lập quy trình tuân thủ hợp lý; ngăn chặn/phát hiện vi phạm | Giám sát có hệ thống |
| Diligence (V-A) | Cơ sở hợp lý và điều tra đầy đủ trước khi khuyến nghị; dùng nguồn bên thứ ba cần thẩm định | Không copy mù quáng |
| Priority of Transactions (VI-B) | Giao dịch khách hàng trước, rồi người sử dụng lao động, sau cùng là cá nhân | Khách → công ty → mình |
| Referral Fees (VI-C) | Công bố mọi khoản phí giới thiệu cho khách và nhà tuyển dụng | Minh bạch |
🔴 Phương pháp giải câu hỏi ethics (4 bước)
- Xác định sự kiện then chốt: ai là bên nào, có MNPI không, có xung đột không, đã công bố chưa.
- Chọn Standard liên quan (thường 1–2).
- Có vi phạm không? So từng chi tiết với tiêu chuẩn; để ý chữ “always/never/solely”.
- Hành động phù hợp nhất: thường là hành động cụ thể ngay (tách mình khỏi hành vi, báo cáo nội bộ/ compliance, công bố xung đột, từ chối) chứ không im lặng hoặc quá khích (báo cơ quan khi chưa cần).
- Công bố (disclose) xung đột và để khách hàng quyết định.
- Dissociate (tách mình ra) và báo compliance/ supervisor.
- Từ chối giao dịch dựa trên MNPI; chuyển vấn đề cho compliance.
- Bảo vệ khách hàng trước lợi ích cá nhân/ công ty.
- Không làm gì (“không phải việc của tôi”).
- Tiết lộ MNPI cho người ‘đáng tin’.
- Ưu ái khách hàng lớn khi phân bổ lệnh.
- Báo thẳng cho cơ quan quản lý ngay cả khi chưa tham vấn quy trình nội bộ (trừ khi yêu cầu).
⚫ Cực khó: các tình huống nhập nhằng hay ra đề
- Mosaic theory: phân tích sáng tạo từ nhiều mảnh thông tin công khai và non-material nonpublic là HỢP LỆ; nhưng một mảnh MNPI trong đó làm cả quy trình vi phạm.
- Công ty hết thời hạn ‘cooling-off’: nếu đã chia sẻ MNPI một cách hợp lý trong quy trình công bố, vẫn phải chờ thông tin được công bố rộng rãi.
- Giao dịch cá nhân trước khuyến nghị cho khách (front-running) vi phạm Priority of Transactions; ‘ngay sau khi khách hàng’ phải có độ trễ hợp lý.
- Soft dollars: dùng hoa hồng khách hàng để mua nghiên cứu chỉ hợp lệ nếu mang lại lợi ích cho khách hàng và được công bố.
- Thay đổi công ty: không được lấy danh sách khách/ hồ sơ chuyên biệt của công ty cũ; có thể liên hệ khách sau khi nghỉ nếu không dùng tài liệu bí mật.
- Công bố ‘CFA’ của thí sinh: chỉ nói “passed Level I”, “candidate”; không ngụ ý có danh hiệu hay năng lực vượt trội.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Hầu hết đáp án đúng là hành động chủ động bảo vệ khách hàng/ thị trường.
Cách làm đúng: Chọn hành động cụ thể: dissociate, báo compliance, công bố.
Vì sao nguy hiểm: Chỉ vi phạm khi vừa material vừa nonpublic.
Cách làm đúng: Kiểm tra cả hai điều kiện; nhớ mosaic theory.
Vì sao nguy hiểm: Vi phạm fair dealing.
Cách làm đúng: Chia tỷ lệ; phát hành cùng thời điểm.
Vì sao nguy hiểm: Standard yêu cầu theo cái nghiêm hơn.
Cách làm đúng: So sánh luật vs Standards.
Vì sao nguy hiểm: Câu hỏi theo tình huống, không theo tên.
Cách làm đúng: Làm ≥ 150 câu case.
Vì sao nguy hiểm: Từ tuyệt đối thường làm đáp án sai.
Cách làm đúng: Gạch từ khoá khi đọc.
- Ưu tiên: khách hàng → công ty → cá nhân.
- Theo luật hoặc Standards, cái nào NGHIÊM hơn.
- MNPI = material + nonpublic; mosaic theory hợp lệ.
- Đáp án đúng thường là hành động chủ động và minh bạch.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Một analyst tình cờ nghe sếp của công ty mục tiêu M&A chưa công bố nói về giá thầu. Hành động phù hợp nhất:
A. Mua cổ phiếu cho tài khoản cá nhân vì thông tin được nghe ‘tình cờ’
B. Không hành động theo thông tin và báo cho compliance
C. Báo cho khách hàng lớn nhất để họ mua trước
2. Luật địa phương cho phép một hành vi nhưng Code & Standards cấm. Theo Standard I(A), bạn phải:
A. Theo luật địa phương
B. Theo Code & Standards vì nghiêm khắc hơn
C. Tuỳ theo nhà tuyển dụng
3. Portfolio manager mua cổ phiếu cho tài khoản riêng trước khi thực hiện lệnh mua lớn của khách hàng cho cùng cổ phiếu. Vi phạm Standard nào?
A. II(B) Market Manipulation
B. VI(B) Priority of Transactions
C. III(E) Confidentiality
4. Một analyst nhận được khoản quà trị giá lớn từ công ty mà anh ta đang đánh giá. Hành động tốt nhất:
A. Nhận và không nói với ai
B. Từ chối hoặc công bố cho nhà tuyển dụng và đảm bảo không ảnh hưởng độc lập
C. Nhận rồi nâng khuyến nghị
5. Một nhà tư vấn tuyên bố ‘đảm bảo lợi nhuận 15%/năm’ trong tài liệu marketing. Vấn đề chính là:
A. Không có vấn đề nếu khách hàng yêu cầu
B. Misrepresentation vi phạm Standard I(C)
C. Vi phạm VI(C)
6. Theo Standard III(B) Fair Dealing, khi một analyst thay đổi khuyến nghị, điều nào phù hợp?
A. Gửi trước cho khách hàng lớn
B. Phổ biến thay đổi cho tất cả khách hàng một cách công bằng, kịp thời
C. Chỉ gửi cho khách hàng trả phí cao
🏋️ Bài tập thực hành
Làm 100 case ethics (nguồn chính thức/ nhà cung cấp). Mỗi case: viết 1 dòng ‘Standard + lý do’. Lập sổ các cụm bẫy (always, only, MNPI, mosaic, dissociate). Ôn mỗi tuần 20 case.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Code of Ethics and Standards of Professional ConductVăn bản chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Thuộc 6 điều Code of Ethics
- Thuộc cấu trúc 7 Standards
- Phân biệt MNPI/ mosaic
- Có phương pháp 4 bước
- Hoàn thành 100 case