CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 3 · Level I: Investments / Module 18
🔀 Module 18 / 34 · 1,5 tuần Level I

Derivatives: Forward, Futures, Swaps, Options, Put–Call parity và định giá không arbitrage

Đặc điểm và định giá forward/futures (cost-of-carry), swap lãi suất, quyền chọn (payoff, moneyness, giá trị nội tại/ thời gian), put–call parity, mô hình nhị phân một kỳ, các chiến lược quyền chọn cơ bản và derivatives tín dụng.

ForwardFuturesSwapsOptionsBinomial
📌 Vì sao module này quan trọng

Derivatives chỉ chiếm 5–8% nhưng là cánh cửa vào Level II/III. Hãy nắm payoff và no-arbitrage trực giác: đa số câu hỏi là vẽ payoff, hoặc dùng parity để tính giá.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Phân biệt forward, futures, swap, option và rủi ro đối tác
  • Tính giá forward có/không thu nhập và giá trị forward
  • Vẽ payoff/ profit của call, put và các chiến lược
  • Áp dụng put–call parity và binomial một kỳ
  • Hiểu nguyên tắc định giá không arbitrage và CDS

🟢 Các công cụ và đặc điểm

Công cụĐặc điểmRủi ro/ Ghi chú
ForwardHợp đồng OTC mua/bán tài sản ở giá F tại ngày T; không trả tiền ban đầuRủi ro đối tác (credit risk)
FuturesChuẩn hoá, giao dịch sàn, marking-to-market hằng ngày, ký quỹ, clearing house bảo đảmRủi ro đối tác thấp; lãi/lỗ thực hiện hằng ngày
SwapHoán đổi dòng tiền (lãi suất cố định ↔ thả nổi, tiền tệ, hàng hoá)Chuỗi forward; thường OTC
OptionQuyền (không phải nghĩa vụ) mua (call) hoặc bán (put) ở giá thực hiện XNgười mua trả premium; người bán chịu nghĩa vụ
Credit derivatives (CDS)Người mua bảo vệ trả phí đều; nhận (1 − recovery) × notional khi có credit eventBảo hiểm tín dụng
  • Derivatives dùng để phòng ngừa rủi ro, đầu cơ, tạo vị thế tổng hợp, hoặc arbitrage.
  • Zero-sum giữa hai bên (không tính chi phí); đòn bẩy cao.
  • Futures vs forward: khác về marking-to-market, tiêu chuẩn hoá, rủi ro đối tác và thanh khoản.

🟡 Forward và cost-of-carry

F0 = S0 × (1 + r)^T Tài sản có thu nhập: F0 = (S0 − PV thu nhập) × (1 + r)^T Chi phí lưu trữ làm tăng F0

S0 = 100; r = 5%; T = 0,5 → F0 = 102,47. Nếu có cổ tức PV = 1,5: F0 = (100 − 1,5) × 1,05^0,5 = 100,93.

Giá trị forward tại t (vị thế long): V_t = S_t − F0 ÷ (1 + r)^(T − t)
  • Arbitrage xảy ra nếu F0 ≠ giá không arbitrage: nếu F0 quá cao → bán forward, mua spot (cash-and-carry); nếu thấp → ngược lại.
  • Convenience yield (hàng hoá) làm giảm F0.
  • Hợp đồng forward lãi suất (FRA): thanh toán tại bắt đầu của kỳ dựa trên chênh lệch lãi suất và chiết khấu.

🟡 Swap lãi suất vanilla

Bên trả fixed, nhận floating (payer swap) có lợi khi lãi suất thả nổi tăng. Chỉ thanh toán chênh lệch (net) theo notional, không đổi gốc.

Ví dụ: notional 10.000.000; fixed 4%; floating kỳ này 3,5%; trả nửa năm → bên trả fixed trả ròng (4% − 3,5%)/2 × 10.000.000 = 25.000.

  • Giá trị swap tại thời điểm bắt đầu = 0; sau đó bằng PV của chênh lệch fixed vs floating còn lại.
  • Swap tương đương chuỗi FRA hoặc dài một trái phiếu thả nổi, ngắn một trái phiếu cố định (payer).
  • Rủi ro: lãi suất, đối tác, thanh khoản.

🔴 Quyền chọn: payoff, profit và chiến lược

Long call payoff = max(0, S_T − X) Long put payoff = max(0, X − S_T) Profit = Payoff − Premium
Profit khi đáo hạn: long call và long put-8.281.2310.720.329.839.3607692108124140Giá cơ sở S_TProfitX = 100Long call (X=100, premium 5)Long put (X=100, premium 4)
Long call: lỗ tối đa = premium, lãi không giới hạn; long put: lãi tối đa = X − premium (khi S = 0), lỗ tối đa = premium.
Các chiến lược quyền chọn thường gặp-40.7-24.2-7.748.7425.241.7607692108124140Giá cơ sở S_TProfitCovered call (cổ phiếu mua 100 + bán call 110)Protective put (cổ phiếu + long put X=95)Straddle (call + put cùng X=100)
Covered call: thu thêm premium, hạn chế lãi trên; Protective put: như bảo hiểm (sàn lỗ); Straddle: cược biến động lớn theo cả hai hướng, lỗ tối đa = tổng premium.
MoneynessCallPut
In-the-moneyS > XS < X
At-the-moneyS = XS = X
Out-of-the-moneyS < XS > X
  • Giá trị quyền chọn = intrinsic value + time value; time value cao khi biến động và thời gian còn lại lớn, giảm dần về 0 (time decay).
  • American có thể thực hiện bất kỳ lúc nào ≥ European; call Mỹ không trả cổ tức không nên thực hiện sớm.
  • Tăng S: call tăng giá trị, put giảm; tăng X ngược lại; tăng σ, T: cả call và put tăng; tăng r: call tăng, put giảm.

🔴 Put–Call parity và mô hình nhị phân

c + X ÷ (1 + r)^T = p + S0 (European, không cổ tức)

Một kỳ: S0 = 100; u = 1,2; d = 0,8; r = 5%; X = 100. Xác suất rủi ro trung lập π = (1 + r − d) ÷ (u − d) = 0,625. Call: payoff 20 khi tăng, 0 khi giảm → c = π × 20 ÷ 1,05 = 11,90. Put: 0 khi tăng, 20 khi giảm → p = (1 − π) × 20 ÷ 1,05 = 7,14.

Kiểm tra parity: c + X/(1 + r) − S0 = 11,90 + 95,24 − 100 = 7,14 = p ✓.

  • Parity chuyển đổi: protective put = fiduciary call; synthetic: S = c − p + X/(1 + r)^T.
  • Định giá risk-neutral: dùng π rồi chiết khấu ở lãi suất phi rủi ro (không cần quan tâm khẩu vị rủi ro).
  • Black–Scholes–Merton là giới hạn của binomial khi số kỳ → ∞.

⚫ Bẫy thường gặp

  • Nhầm mua/ bán: người mua call có quyền; người bán call có nghĩa vụ.
  • Quên rằng forward có thể có giá trị khác 0 sau khi ký (dù ban đầu bằng 0).
  • Nhầm hướng ảnh hưởng của lãi suất lên put/call.
  • Futures có marking-to-market: lãi/lỗ được thanh toán hằng ngày, forward chỉ thanh toán cuối kỳ.
  • Dùng PV cổ tức không đúng thời điểm: trừ PV(div) khỏi S0 trước khi cộng lãi.
  • Nhầm profit với payoff: profit đã trừ premium.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Nhầm payoff và profit

Vì sao nguy hiểm: Bỏ sót premium.

Cách làm đúng: Profit = payoff − premium (người mua).

❌ Cho rằng forward ban đầu luôn có giá trị 0 nghĩa là sau đó cũng 0

Vì sao nguy hiểm: Giá trị thay đổi theo S.

Cách làm đúng: V_t = S_t − F0/(1+r)^(T−t).

❌ Nhầm hướng parity

Vì sao nguy hiểm: Sai put khi tính từ call.

Cách làm đúng: p = c + X/(1+r)^T − S0.

❌ Không trừ PV cổ tức

Vì sao nguy hiểm: Giá forward cao hơn thực tế.

Cách làm đúng: Trừ PV thu nhập.

❌ Cho rằng swap trao đổi gốc

Vì sao nguy hiểm: Chỉ trao đổi chênh lệch lãi.

Cách làm đúng: Net payment.

❌ Nghĩ ‘long put’ lãi vô hạn

Vì sao nguy hiểm: Lãi tối đa = X − premium.

Cách làm đúng: Giá không âm.

📌 Cần nhớ
  • F0 = (S0 − PV thu nhập)(1 + r)^T.
  • Profit = payoff − premium; call/put payoff max(0, ±(S − X)).
  • c + X/(1 + r)^T = p + S0.
  • Binomial: π = (1 + r − d)/(u − d); chiết khấu ở r.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. S0 = 100, r = 5%, T = 0,5, không thu nhập. F0 xấp xỉ:
A. 105,00
B. 102,47
C. 102,50 (cộng đơn)
Đáp án: B. 100 × 1,05^0,5 = 102,47.
2. Long call, X = 100, premium 5. Điểm hoà vốn khi đáo hạn:
A. 95
B. 105
C. 100
Đáp án: B. X + premium = 105.
3. c = 11,90, S0 = 100, X = 100, r = 5%, T = 1. Put theo parity:
A. Khoảng 0
B. 7,14
C. 11,90
Đáp án: B. p = c + X/(1 + r) − S0.
4. Điều nào KHÔNG phải đặc điểm của futures so với forward?
A. Marking-to-market hằng ngày
B. Hợp đồng tuỳ chỉnh OTC
C. Có clearing house
Đáp án: B. Tuỳ chỉnh OTC là đặc điểm của forward.
5. Straddle (long call + long put cùng X) lãi khi:
A. Giá không đổi
B. Giá biến động mạnh theo bất kỳ hướng nào
C. Giá giảm nhẹ
Đáp án: B. Cược biến động lớn.
6. π = (1 + r − d) ÷ (u − d) với r=5%, u=1,2, d=0,8:
A. 0,500
B. 0,625
C. 0,750
Đáp án: B. 0,25 ÷ 0,4 = 0,625.

🏋️ Bài tập thực hành

Bộ 15 đồ thị payoff

Vẽ tay payoff/ profit của 15 chiến lược (long/short call/put, covered call, protective put, bull spread, straddle, strangle). Ghi điểm hoà vốn, lãi/lỗ tối đa.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Phân biệt các công cụ
  • Tính giá forward
  • Vẽ payoff chiến lược
  • Dùng parity & binomial
  • Hoàn thành 15 đồ thị
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.