Fixed Income II: Đường cong lãi suất, duration/convexity, rủi ro tín dụng và chứng khoán hoá
Spot và forward rates, các lý thuyết đường cong lãi suất, spread, duration (Macaulay, modified, effective), convexity và xấp xỉ biến động giá, rủi ro tín dụng (PD, LGD, expected loss), xếp hạng, cùng chứng khoán hoá (MBS/ABS).
Duration và convexity là câu hỏi chắc chắn gặp ở Level I, II và III. Nắm trực giác (đòn bẩy của giá theo lãi suất) giúp bạn làm được cả câu tính toán lẫn câu quản lý danh mục.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tính forward rate từ spot rate
- So sánh các lý thuyết đường cong và hình dạng đường cong
- Tính duration và convexity, xấp xỉ biến động giá
- Mô tả và đo lường rủi ro tín dụng
- Mô tả MBS/ABS và rủi ro tiền trả trước
🟡 Spot rate, forward rate và đường cong
Spot rate 1, 2, 3 năm: 3%, 4%, 5% → f(1,1) = 1,04² ÷ 1,03 − 1 = 5,01%; f(2,1) = 1,05³ ÷ 1,04² − 1 = 7,03%.
| Lý thuyết | Nội dung | Hàm ý hình dạng |
|---|---|---|
| Pure expectations | Forward = kỳ vọng lãi suất ngắn hạn tương lai | Dốc lên nếu kỳ vọng lãi suất tăng |
| Liquidity preference | Thêm liquidity premium cho kỳ hạn dài | Thiên về dốc lên |
| Segmented markets | Mỗi kỳ hạn có cung–cầu riêng | Tuỳ nhóm nhà đầu tư |
| Preferred habitat | Nhà đầu tư thích kỳ hạn riêng nhưng đổi nếu bù đắp | Kết hợp |
- Hình dạng: normal (dốc lên), inverted (dốc xuống: thường báo suy thoái), flat, humped.
- Spread: G-spread (so với government), I-spread (so với swap), Z-spread (cộng đều vào spot curve), OAS (loại bỏ giá trị quyền chọn).
- Callable bond: OAS < Z-spread (quyền chọn có giá trị cho issuer).
🔴 Duration và convexity
Trái phiếu 10 năm, 5% nửa năm, YTM 6%: Macaulay = 7,895 năm; Modified = 7,665; convexity ≈ 71,8.
| YTM thay đổi | Giá chính xác | %Δ chính xác | %Δ chỉ duration | %Δ duration + convexity |
|---|---|---|---|---|
| −100bp (5%) | 1.000,00 | 8,04% | 7,67% | 8,02% |
| +100bp (7%) | 857,88 | -7,32% | -7,67% | -7,31% |
Effective duration (dùng khi có quyền chọn): (P₋ − P₊) ÷ (2 × P₀ × Δy) = (932,74 − 918,55) ÷ (2 × 925,61 × 0,001) = 7,665.
- Duration tăng khi: coupon thấp, đáo hạn dài, YTM thấp. Duration của zero-coupon = đáo hạn.
- Duration danh mục = trung bình có trọng số (theo giá trị thị trường); money duration = duration × giá trị; PVBP = thay đổi giá khi YTM ±1bp.
- Key rate duration: độ nhạy với dịch chuyển không song song của đường cong.
- Convexity dương có lợi: giá tăng nhiều hơn khi lãi suất giảm; callable có negative convexity ở lãi suất thấp.
🔴 Rủi ro tín dụng
| Khái niệm | Giải thích |
|---|---|
| Default risk / Loss severity | Xác suất vỡ nợ / mức lỗ nếu vỡ nợ (LGD) |
| Credit spread | Chênh lệch lợi suất so với trái phiếu không rủi ro; bù PD, LGD và liquidity |
| Investment grade | Từ BBB−/Baa3 trở lên; dưới là high yield |
| Credit migration risk | Rủi ro bị hạ xếp hạng |
| Priority of claims | Senior secured > senior unsecured > subordinated > preferred > common |
Ví dụ: PD = 3%, recovery = 40% (LGD = 60%) → EL = 3% × 60% = 1,80% giá trị khoản vay.
- 4 Cs: Capacity, Collateral, Covenants, Character.
- Xếp hạng không phải bảo đảm; có thể trễ so với thị trường.
- Chỉ tiêu tín dụng: EBITDA/interest, debt/EBITDA, FCF/debt.
⚫ Chứng khoán hoá, MBS, ABS
- Securitization: gom tài sản (thế chấp, vay xe, thẻ tín dụng) vào SPV, phát hành chứng khoán có dòng tiền từ tài sản.
- Mortgage pass-through: chuyển dòng tiền lãi và gốc (kể cả tiền trả trước) cho nhà đầu tư; rủi ro prepayment.
- Contraction risk: lãi suất giảm → trả trước nhiều → trả gốc sớm, tái đầu tư lãi suất thấp; extension risk: lãi suất tăng → trả trước chậm → kỳ hạn kéo dài.
- CMO: chia dòng tiền thành các tranche (sequential, PAC/support) để tái phân bổ prepayment risk.
- Covered bond: nợ của ngân hàng bảo đảm bằng pool tài sản ‘ring-fenced’ (dual recourse).
- Credit enhancement: subordination, overcollateralization, excess spread, reserve accounts.
MBS có hành vi giống trái phiếu bán quyền chọn cho chủ nhà (quyền trả trước): giảm lãi suất → giá bị giới hạn (negative convexity), tăng lãi suất → duration kéo dài.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Sai số lớn.
Cách làm đúng: Thêm số hạng convexity.
Vì sao nguy hiểm: Sai thay đổi giá.
Cách làm đúng: Modified = Macaulay/(1 + y/m).
Vì sao nguy hiểm: Forward suy ra từ spot.
Cách làm đúng: (1+z_n)^n = Π(1+f).
Vì sao nguy hiểm: Không sai nhưng phí công.
Cách làm đúng: Chỉ cần modified.
Vì sao nguy hiểm: Duration thay đổi theo lãi suất.
Cách làm đúng: Duration tính tại YTM hiện tại.
Vì sao nguy hiểm: Đảo chiều.
Cách làm đúng: Lãi suất giảm → contraction.
- Forward suy ra từ spot: (1 + z_n)^n.
- %ΔP ≈ −ModDur×Δy + ½×Convexity×Δy².
- Expected loss = PD × LGD.
- MBS: contraction khi lãi suất giảm; extension khi tăng.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Spot 1 năm 3%, 2 năm 4%. Forward 1 năm sau 1 năm f(1,1):
A. 4,00%
B. 5,01%
C. 3,00%
2. ModDur = 7,67. YTM giảm 50bp, ước tính %ΔP (chỉ duration):
A. −3,8%
B. +3,83%
C. +7,7%
3. PD = 2%, LGD = 50%. Expected loss:
A. 1,0%
B. 0,04%
C. 2,0%
4. Đường cong lãi suất đảo ngược (inverted) thường gợi ý:
A. Kỳ vọng tăng trưởng mạnh
B. Kỳ vọng lãi suất giảm/ suy thoái
C. Lạm phát tăng
5. Khi lãi suất giảm mạnh, MBS thường gặp:
A. Extension risk
B. Contraction risk (trả trước nhanh)
C. Không rủi ro
6. Zero-coupon bond kỳ hạn 8 năm có Macaulay duration bằng:
A. 4 năm
B. 8 năm
C. Phụ thuộc YTM
🏋️ Bài tập thực hành
Tính duration và convexity cho 6 trái phiếu (coupon 0/3/6%, kỳ hạn 3/10 năm). Xếp hạng độ nhạy giá. Xác nhận bằng máy tính ở trên.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Fixed IncomeLOS chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tính forward rate
- Tính duration/ convexity
- Dùng effective duration
- Tính expected loss
- Mô tả prepayment risk