CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 3 · Level I: Investments / Module 17
🧷 Module 17 / 34 · 2 tuần Level I

Fixed Income II: Đường cong lãi suất, duration/convexity, rủi ro tín dụng và chứng khoán hoá

Spot và forward rates, các lý thuyết đường cong lãi suất, spread, duration (Macaulay, modified, effective), convexity và xấp xỉ biến động giá, rủi ro tín dụng (PD, LGD, expected loss), xếp hạng, cùng chứng khoán hoá (MBS/ABS).

Spot/forwardDurationConvexityCreditMBS
📌 Vì sao module này quan trọng

Duration và convexity là câu hỏi chắc chắn gặp ở Level I, II và III. Nắm trực giác (đòn bẩy của giá theo lãi suất) giúp bạn làm được cả câu tính toán lẫn câu quản lý danh mục.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Tính forward rate từ spot rate
  • So sánh các lý thuyết đường cong và hình dạng đường cong
  • Tính duration và convexity, xấp xỉ biến động giá
  • Mô tả và đo lường rủi ro tín dụng
  • Mô tả MBS/ABS và rủi ro tiền trả trước

🟡 Spot rate, forward rate và đường cong

(1 + z2)² = (1 + z1)(1 + f(1,1)) (1 + z3)³ = (1 + z2)²(1 + f(2,1))

Spot rate 1, 2, 3 năm: 3%, 4%, 5% → f(1,1) = 1,04² ÷ 1,03 − 1 = 5,01%; f(2,1) = 1,05³ ÷ 1,04² − 1 = 7,03%.

Đường spot dốc lên → đường forward nằm trên2.683.614.555.486.427.35123NămLãi suất (%)SpotForward 1 năm (f(t−1,1))
Khi đường spot dốc lên, các forward rate cao hơn spot tương ứng; khi spot dốc xuống, forward thấp hơn.
Lý thuyếtNội dungHàm ý hình dạng
Pure expectationsForward = kỳ vọng lãi suất ngắn hạn tương laiDốc lên nếu kỳ vọng lãi suất tăng
Liquidity preferenceThêm liquidity premium cho kỳ hạn dàiThiên về dốc lên
Segmented marketsMỗi kỳ hạn có cung–cầu riêngTuỳ nhóm nhà đầu tư
Preferred habitatNhà đầu tư thích kỳ hạn riêng nhưng đổi nếu bù đắpKết hợp
  • Hình dạng: normal (dốc lên), inverted (dốc xuống: thường báo suy thoái), flat, humped.
  • Spread: G-spread (so với government), I-spread (so với swap), Z-spread (cộng đều vào spot curve), OAS (loại bỏ giá trị quyền chọn).
  • Callable bond: OAS < Z-spread (quyền chọn có giá trị cho issuer).

🔴 Duration và convexity

Macaulay duration = Σ [t × PV(CF_t)] ÷ P Modified duration = Macaulay ÷ (1 + y/m) %ΔP ≈ −ModDur × Δy + ½ × Convexity × (Δy)²

Trái phiếu 10 năm, 5% nửa năm, YTM 6%: Macaulay = 7,895 năm; Modified = 7,665; convexity ≈ 71,8.

YTM thay đổiGiá chính xác%Δ chính xác%Δ chỉ duration%Δ duration + convexity
−100bp (5%)1.000,008,04%7,67%8,02%
+100bp (7%)857,88-7,32%-7,67%-7,31%

Effective duration (dùng khi có quyền chọn): (P₋ − P₊) ÷ (2 × P₀ × Δy) = (932,74 − 918,55) ÷ (2 × 925,61 × 0,001) = 7,665.

  • Duration tăng khi: coupon thấp, đáo hạn dài, YTM thấp. Duration của zero-coupon = đáo hạn.
  • Duration danh mục = trung bình có trọng số (theo giá trị thị trường); money duration = duration × giá trị; PVBP = thay đổi giá khi YTM ±1bp.
  • Key rate duration: độ nhạy với dịch chuyển không song song của đường cong.
  • Convexity dương có lợi: giá tăng nhiều hơn khi lãi suất giảm; callable có negative convexity ở lãi suất thấp.

🔴 Rủi ro tín dụng

Expected loss = Probability of default × Loss given default LGD = 1 − Recovery rate
Khái niệmGiải thích
Default risk / Loss severityXác suất vỡ nợ / mức lỗ nếu vỡ nợ (LGD)
Credit spreadChênh lệch lợi suất so với trái phiếu không rủi ro; bù PD, LGD và liquidity
Investment gradeTừ BBB−/Baa3 trở lên; dưới là high yield
Credit migration riskRủi ro bị hạ xếp hạng
Priority of claimsSenior secured > senior unsecured > subordinated > preferred > common

Ví dụ: PD = 3%, recovery = 40% (LGD = 60%) → EL = 3% × 60% = 1,80% giá trị khoản vay.

  • 4 Cs: Capacity, Collateral, Covenants, Character.
  • Xếp hạng không phải bảo đảm; có thể trễ so với thị trường.
  • Chỉ tiêu tín dụng: EBITDA/interest, debt/EBITDA, FCF/debt.

⚫ Chứng khoán hoá, MBS, ABS

  • Securitization: gom tài sản (thế chấp, vay xe, thẻ tín dụng) vào SPV, phát hành chứng khoán có dòng tiền từ tài sản.
  • Mortgage pass-through: chuyển dòng tiền lãi và gốc (kể cả tiền trả trước) cho nhà đầu tư; rủi ro prepayment.
  • Contraction risk: lãi suất giảm → trả trước nhiều → trả gốc sớm, tái đầu tư lãi suất thấp; extension risk: lãi suất tăng → trả trước chậm → kỳ hạn kéo dài.
  • CMO: chia dòng tiền thành các tranche (sequential, PAC/support) để tái phân bổ prepayment risk.
  • Covered bond: nợ của ngân hàng bảo đảm bằng pool tài sản ‘ring-fenced’ (dual recourse).
  • Credit enhancement: subordination, overcollateralization, excess spread, reserve accounts.
Trực giác

MBS có hành vi giống trái phiếu bán quyền chọn cho chủ nhà (quyền trả trước): giảm lãi suất → giá bị giới hạn (negative convexity), tăng lãi suất → duration kéo dài.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Dùng duration cho thay đổi lãi suất lớn mà không có convexity

Vì sao nguy hiểm: Sai số lớn.

Cách làm đúng: Thêm số hạng convexity.

❌ Nhầm Macaulay với modified

Vì sao nguy hiểm: Sai thay đổi giá.

Cách làm đúng: Modified = Macaulay/(1 + y/m).

❌ Cho rằng đường cong forward không liên quan spot

Vì sao nguy hiểm: Forward suy ra từ spot.

Cách làm đúng: (1+z_n)^n = Π(1+f).

❌ Dùng effective duration không đúng cho trái phiếu không có quyền chọn

Vì sao nguy hiểm: Không sai nhưng phí công.

Cách làm đúng: Chỉ cần modified.

❌ Quên rằng duration phụ thuộc YTM

Vì sao nguy hiểm: Duration thay đổi theo lãi suất.

Cách làm đúng: Duration tính tại YTM hiện tại.

❌ Nhầm contraction và extension risk

Vì sao nguy hiểm: Đảo chiều.

Cách làm đúng: Lãi suất giảm → contraction.

📌 Cần nhớ
  • Forward suy ra từ spot: (1 + z_n)^n.
  • %ΔP ≈ −ModDur×Δy + ½×Convexity×Δy².
  • Expected loss = PD × LGD.
  • MBS: contraction khi lãi suất giảm; extension khi tăng.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Spot 1 năm 3%, 2 năm 4%. Forward 1 năm sau 1 năm f(1,1):
A. 4,00%
B. 5,01%
C. 3,00%
Đáp án: B. 1,04² ÷ 1,03 − 1 ≈ 5,01%.
2. ModDur = 7,67. YTM giảm 50bp, ước tính %ΔP (chỉ duration):
A. −3,8%
B. +3,83%
C. +7,7%
Đáp án: B. −ModDur × (−0,5%) = +3,83%.
3. PD = 2%, LGD = 50%. Expected loss:
A. 1,0%
B. 0,04%
C. 2,0%
Đáp án: A. 2% × 50% = 1,0%.
4. Đường cong lãi suất đảo ngược (inverted) thường gợi ý:
A. Kỳ vọng tăng trưởng mạnh
B. Kỳ vọng lãi suất giảm/ suy thoái
C. Lạm phát tăng
Đáp án: B. Lãi suất ngắn hạn cao hơn dài hạn.
5. Khi lãi suất giảm mạnh, MBS thường gặp:
A. Extension risk
B. Contraction risk (trả trước nhanh)
C. Không rủi ro
Đáp án: B. Trả trước tăng, kỳ hạn rút ngắn.
6. Zero-coupon bond kỳ hạn 8 năm có Macaulay duration bằng:
A. 4 năm
B. 8 năm
C. Phụ thuộc YTM
Đáp án: B. Duration zero-coupon = kỳ hạn.

🏋️ Bài tập thực hành

Duration ladder

Tính duration và convexity cho 6 trái phiếu (coupon 0/3/6%, kỳ hạn 3/10 năm). Xếp hạng độ nhạy giá. Xác nhận bằng máy tính ở trên.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Tính forward rate
  • Tính duration/ convexity
  • Dùng effective duration
  • Tính expected loss
  • Mô tả prepayment risk
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.