CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 4 · Level II / Module 25
🌳 Module 25 / 34 · 2,5 tuần Level II

Level II · Fixed Income: Cấu trúc kỳ hạn, cây lãi suất, định giá không arbitrage và phân tích tín dụng

Định giá trái phiếu bằng cây lãi suất nhị phân (backward induction), trái phiếu có quyền chọn (callable), mô hình lãi suất (Vasicek, CIR), các nhân tố dịch chuyển đường cong, mô hình tín dụng (structural, reduced-form), credit spread và OAS.

Binomial treeVasicek/CIRCredit modelsOAS
📌 Vì sao module này quan trọng

Level II nâng Fixed Income từ ‘công thức’ lên ‘mô hình’: bạn phải vẽ cây, chiết khấu ngược, và xử lý quyền chọn nhúng. Đây là các bài tính dài nhưng có quy trình, nên có thể luyện thành phản xạ.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Định giá trái phiếu không quyền chọn bằng cây nhị phân
  • Định giá callable/ putable bằng backward induction
  • Hiểu các mô hình lãi suất và đặc tính
  • Mô tả các dịch chuyển của đường cong (level, steepness, curvature)
  • Phân biệt mô hình tín dụng structural và reduced-form

🔴 Cây lãi suất nhị phân và backward induction

Cây lãi suất 1 năm: hiện tại 4%; kỳ 1: tăng 5.5% hoặc giảm 3.5% (xác suất 0,5 mỗi nhánh). Trái phiếu 2 năm, coupon 5%, mệnh giá 100.

BướcTính toánKết quả
Nút tăng (t=1)V = 105 ÷ (1 + 5,5%)99,526
Nút giảm (t=1)V = 105 ÷ (1 + 3,5%)101,449
Giá hôm nay[0,5 × (V_u + 5) + 0,5 × (V_d + 5)] ÷ 1,04101,430

Callable tại 100 sau coupon năm 1: nút giảm V_d = 101,449 > 100 → issuer gọi lại, V_d bị cắt còn 100; nút tăng không bị gọi. Giá callable = [0,5×(99,526 + 5) + 0,5×(100 + 5)] ÷ 1,04 = 100,734. Giá trị quyền gọi lại = 101,430 − 100,734 = 0,697.

  • Callable = bond không quyền chọn − call option; putable = bond không quyền chọn + put option.
  • OAS = spread cộng vào mọi nút cây sao cho giá mô hình bằng giá thị trường; option cost = Z-spread − OAS.
  • Dùng cây arbitrage-free: trái phiếu zero-coupon trên cây phải bằng giá chiết khấu từ đường spot.
Quy trình luôn nhớ

Backward induction: bắt đầu ở nút cuối, chiết khấu về từng nút bằng lãi suất của nút đó, cộng coupon vào giá trị tại mỗi nút trước khi chiết khấu tiếp, áp dụng quyền chọn tại nút có hiệu lực.

🟡 Mô hình lãi suất và dịch chuyển đường cong

Mô hìnhĐặc điểm
Vasicekdr = a(b − r)dt + σdz; có mean reversion; lãi suất có thể âm
Cox–Ingersoll–Ross (CIR)dr = a(b − r)dt + σ√r dz; mean reversion, lãi suất không âm, biến động tỷ lệ với √r
Ho–Lee/ Kalotay–Williams–FabozziKhớp chính xác đường cong hiện tại (no-arbitrage)
Đường cong 3 nhân tốLevel (dịch song song), steepness (độ dốc), curvature (độ cong)
Ba kiểu dịch chuyển của đường cong lãi suất2.062.823.584.345.15.8612.84.66.48.210Kỳ hạn (năm)Lãi suất (%)Đường cong gốcLevel +100bpSteepeningCurvature (bụng sâu)
Level giải thích phần lớn biến động (~ 80–90%), steepness và curvature giải thích phần còn lại. Duration chỉ đo level; key rate duration đo từng điểm trên đường cong.
  • Carry và rolldown: nếu đường cong dốc lên, trái phiếu ‘cuộn xuống’ đường cong và tăng giá khi thời gian trôi.
  • Mean reversion: lãi suất quay về mức dài hạn b với tốc độ a.

🔴 Phân tích và mô hình tín dụng

Mô hìnhÝ tưởngĐầu ra
Structural (Merton)Cổ phiếu = call option trên tài sản doanh nghiệp, strike = nợ; vỡ nợ khi giá trị tài sản < nợPD từ giá trị tài sản, biến động, đòn bẩy
Reduced-formVỡ nợ là biến cố ngẫu nhiên với cường độ (hazard rate) lấy từ dữ liệu thị trườngPD, credit spread ≈ PD × LGD

Ví dụ nhanh: PD hằng năm 2%; LGD 60% → credit spread bù tổn thất kỳ vọng ≈ 1,20% (chưa gồm bù rủi ro thanh khoản/ rủi ro hệ thống).

  • Credit spread thường rộng hơn tổn thất kỳ vọng do premium rủi ro và thanh khoản.
  • Đường cong lãi suất doanh nghiệp: spread tăng theo kỳ hạn cho tín nhiệm thấp, giảm theo kỳ hạn cho tín nhiệm cao (do chọn lọc ngược).
  • CVA (credit valuation adjustment): giảm giá trị derivative do rủi ro đối tác.
  • Sovereign credit: yếu tố kinh tế, tài khoá, tiền tệ, chính trị; nợ bằng ngoại tệ rủi ro hơn nợ nội tệ.

⚫ Cực khó: bẫy khi làm cây

  • Quên cộng coupon tại mỗi nút khi chiết khấu ngược.
  • Áp dụng quyền gọi lại tại nút sai hoặc quên hiệu lực tại các nút có điều kiện (giá > call price).
  • Dùng xác suất 0,5 khi đề cho xác suất khác.
  • Nhầm callable giảm giá trị vs putable tăng giá trị.
  • Nhầm Z-spread và OAS: OAS loại bỏ giá trị quyền chọn.
  • Dùng spot curve không khớp với cây (vi phạm arbitrage-free).

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Quên coupon trong backward induction

Vì sao nguy hiểm: Giá thấp hơn thực tế.

Cách làm đúng: Cộng coupon vào giá trị tại nút trước khi chiết khấu.

❌ Cắt giá callable tại sai chỗ

Vì sao nguy hiểm: Không đúng giá trị quyền chọn.

Cách làm đúng: Cắt tại mức call price nơi issuer gọi.

❌ Nhầm Vasicek và CIR về dấu lãi suất

Vì sao nguy hiểm: Mất điểm khái niệm.

Cách làm đúng: CIR không âm; Vasicek có thể âm.

❌ Nhầm OAS và Z-spread

Vì sao nguy hiểm: Option cost sai.

Cách làm đúng: Option cost = Z-spread − OAS.

❌ Dùng duration cho dịch chuyển không song song

Vì sao nguy hiểm: Sai.

Cách làm đúng: Dùng key rate duration.

❌ Nghĩ spread = EL

Vì sao nguy hiểm: Spread gồm cả premium.

Cách làm đúng: Spread > EL.

📌 Cần nhớ
  • Backward induction: chiết khấu từ nút cuối, cộng coupon, áp dụng quyền chọn.
  • Callable = bond thường − call; putable = bond + put.
  • Vasicek (mean reversion, có thể âm) vs CIR (không âm).
  • Structural: equity = call option; reduced-form: hazard rate.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Cây lãi suất: V_u = 99,53, V_d = 101,45, coupon 5, r0 = 4%, xác suất 0,5. Giá trái phiếu không quyền chọn:
A. 101,43
B. 100,00
C. 98,00
Đáp án: A. [0,5(V_u+5)+0,5(V_d+5)] ÷ 1,04 ≈ 101,43.
2. Giá callable (call tại 100 sau coupon năm 1) so với không có quyền chọn:
A. Cao hơn
B. Thấp hơn
C. Bằng nhau
Đáp án: B. Callable = bond − call option → 100,73 < 101,43.
3. Mô hình lãi suất nào đảm bảo lãi suất không âm?
A. Vasicek
B. CIR
C. Ho–Lee
Đáp án: B. CIR có σ√r.
4. Option cost của một callable bond bằng:
A. OAS − Z-spread
B. Z-spread − OAS
C. G-spread − I-spread
Đáp án: B. OAS đã loại giá trị quyền chọn.
5. Theo Merton, cổ phiếu của công ty có thể được xem như:
A. Put option trên tài sản
B. Call option trên tài sản doanh nghiệp (strike = nợ)
C. Forward
Đáp án: B. Equity = call trên tài sản.
6. Yếu tố giải thích phần lớn biến động đường cong lãi suất là:
A. Curvature
B. Level
C. Steepness
Đáp án: B. Level.

🏋️ Bài tập thực hành

Dựng cây 3 kỳ

Dựng cây lãi suất 3 kỳ với volatility 10%, định giá trái phiếu 3 năm, sau đó thêm quyền gọi lại và tính option value và OAS.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Backward induction
  • Định giá callable/ putable
  • Hiểu Vasicek/ CIR
  • Phân biệt structural/ reduced-form
  • Dựng cây 3 kỳ
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.