Level II · Equity Valuation: FCFF/FCFE, Residual Income, định giá tương đối và công ty tư nhân
Mô hình dòng tiền chiết khấu (FCFF, FCFE), giá trị cuối kỳ, mô hình nhiều giai đoạn, residual income, định giá bằng bội số, định giá công ty tư nhân (discount for lack of control/marketability) và các bẫy khi chọn mô hình.
Equity Valuation là topic nặng nhất của Level II (khoảng 10–15% mỗi kỳ). Thành thạo FCFF/FCFE và residual income, cùng cách chọn mô hình theo đặc điểm công ty, là chìa khoá điểm cao.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tính FCFF và FCFE từ các báo cáo
- Dùng DCF nhiều giai đoạn và tính giá trị cuối kỳ
- Áp dụng residual income model và so sánh với DDM/ DCF
- Chọn mô hình theo đặc điểm công ty
- Định giá công ty tư nhân với các chiết khấu phù hợp
🟡 FCFF và FCFE
| FCFF | FCFE | |
|---|---|---|
| Dòng tiền thuộc về | Mọi nhà cung cấp vốn (nợ + vốn chủ) | Chỉ cổ đông |
| Tỷ lệ chiết khấu | WACC | Chi phí vốn chủ r_e |
| Kết quả | Giá trị doanh nghiệp (EV) → trừ nợ + tiền → vốn chủ | Giá trị vốn chủ trực tiếp |
| Phù hợp khi | Cấu trúc vốn thay đổi/ đòn bẩy cao | Cấu trúc vốn ổn định |
- NCC = non-cash charges (khấu hao...).
- WCInv = tăng đầu tư vốn lưu động (không phải tiền).
- Kiểm tra: FCFE hoặc FCFF âm dài hạn không phù hợp mô hình đơn giản.
🔴 DCF đầy đủ: một ví dụ
FCFF dự báo 5 năm: [100, 108, 116, 124, 132]; WACC = 9%; tăng trưởng dài hạn g = 3%. PV 5 năm = 445,85. Giá trị cuối kỳ (cuối năm 5) = 132×1,03 ÷ (0,09 − 0,03) = 2.266,00; PV = 1.472,74. EV = 1.918,60. Trừ nợ 400, cộng tiền 50 → vốn chủ = 1.568,60 → 15,69 mỗi cổ phiếu (100 cổ phiếu).
Giá trị cuối kỳ chiếm 77% EV trong ví dụ này; vì vậy sai nhỏ ở g hoặc WACC làm lệch lớn. Luôn kiểm tra tính nhất quán (g ≤ tăng trưởng danh nghĩa dài hạn, ROIC hợp lý).
- Terminal value: Gordon (FCFF_{n+1}/(WACC − g)) hoặc bội số thoát (exit multiple, ví dụ EV/EBITDA).
- Nhiều giai đoạn: giai đoạn tăng trưởng cao → chuyển tiếp → ổn định.
- Chọn FCFE khi nợ của công ty dự kiến ổn định theo tỷ lệ mục tiêu.
🔴 Residual income (RI)
B0 = 100; ROE = 15%; r_e = 10% → RI năm 1 = (0,15 − 0,10) × 100 = 5,0. Nếu RI duy trì vĩnh viễn (persistence = 1) thì V0 = B0 + RI ÷ r = 100 + 5 ÷ 0,10 = 150,0; nếu RI giảm dần (persistence thấp), giá trị thấp hơn.
- RI phù hợp khi: công ty không trả cổ tức, FCF âm, báo cáo tài chính chất lượng tốt (clean surplus).
- Ưu điểm: giá trị chủ yếu nằm ở B0 (ít nhạy với giá trị cuối kỳ); nhược: phụ thuộc kế toán.
- Persistence factor ω: RI_t+1 = ω × RI_t; ω = 1 vĩnh viễn, ω = 0 biến mất ngay.
- Nếu ROE > r_e thì P/B > 1.
🟡 Chọn mô hình và công ty tư nhân
| Đặc điểm công ty | Mô hình nên dùng |
|---|---|
| Trả cổ tức ổn định, chính sách rõ ràng | DDM |
| Không cổ tức, tăng trưởng, FCF dương | FCFE/ FCFF |
| Đòn bẩy thay đổi nhiều | FCFF |
| FCF âm, nhiều tài sản hữu hình, báo cáo tốt | Residual income |
| So sánh nhanh | Bội số (P/E, EV/EBITDA, P/B) |
- Private company: dùng capitalized cash flow/ DCF với tỷ suất chiết khấu cao hơn; discount for lack of marketability (DLOM) và discount for lack of control (DLOC) (hoặc premium kiểm soát).
- Giá trị chiến lược vs giá trị thị trường.
- Đánh giá giả định: tăng trưởng, biên, ROIC, chu kỳ.
⚫ Cực khó: các lỗi thường gặp
- Quên cộng giá trị cuối kỳ hoặc quên chiết khấu nó.
- Dùng WACC cho FCFE hoặc r_e cho FCFF.
- Tính FCFF nhưng trừ nợ hai lần.
- Nhầm B0 sổ sách và giá trị hợp lý trong RI.
- Quên điều chỉnh thuế khi dùng Int(1 − t).
- Chọn g > tăng trưởng danh nghĩa nền kinh tế.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Sai tỷ lệ chiết khấu.
Cách làm đúng: FCFE → r_e; FCFF → WACC.
Vì sao nguy hiểm: Giá trị gấp nhiều lần.
Cách làm đúng: PV = TV ÷ (1 + r)^N.
Vì sao nguy hiểm: Sai FCFF.
Cách làm đúng: Int(1 − t).
Vì sao nguy hiểm: Kết quả vô nghĩa.
Cách làm đúng: Kiểm tra clean surplus.
Vì sao nguy hiểm: Định giá cao.
Cách làm đúng: Áp dụng chiết khấu phù hợp.
Vì sao nguy hiểm: Giá trị bằng 0.
Cách làm đúng: Chọn theo bảng.
- FCFF chiết khấu bằng WACC → EV; FCFE bằng r_e → vốn chủ.
- RI = (ROE − r_e) × B_{t−1}; V0 = B0 + PV(RI).
- Giá trị cuối kỳ thường là phần lớn giá trị: kiểm tra g, WACC.
- Công ty tư nhân: DLOM, DLOC.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. FCFF được chiết khấu bằng:
A. Chi phí vốn chủ
B. WACC
C. Lãi suất phi rủi ro
2. B0 = 100, ROE = 15%, r_e = 10%. Residual income năm 1:
A. 15
B. 5,0
C. 10
3. FCFF năm 5 = 132, WACC = 9%, g = 3%. TV tại cuối năm 5:
A. 1.511
B. 2.266
C. 1.466
4. Công ty không cổ tức, FCF âm, tài sản hữu hình lớn. Mô hình phù hợp nhất:
A. DDM
B. Residual income
C. FCFE
5. Để định giá cổ phần thiểu số của một công ty tư nhân, thường điều chỉnh bằng:
A. DLOM và DLOC
B. Premium kiểm soát
C. Không điều chỉnh
6. Nếu ROE luôn bằng r_e (RI = 0 mọi kỳ), giá trị cổ phiếu theo RI model bằng:
A. Gấp đôi B0
B. B0 (giá trị sổ sách)
C. 0
🏋️ Bài tập thực hành
Dự báo 5 năm, tính FCFF, WACC, giá trị cuối kỳ (Gordon và exit multiple), rồi RI. So sánh ba kết quả (DCF, RI, bội số) và giải thích chênh lệch.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Equity Valuation (Level II)LOS chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tính FCFF/ FCFE
- DCF + giá trị cuối kỳ
- Tính RI và persistence
- Chọn mô hình theo đặc điểm
- Hoàn thành mô hình ba phương pháp