CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 1 · Level I: Ethics & Quant & Economics / Module 5
⏳ Module 5 / 34 · 1 tuần Level I

Quant I: Time Value of Money, NPV/IRR và các thước đo lợi suất

Lãi suất danh nghĩa/hiệu dụng, FV–PV, annuity, perpetuity, khoản vay, NPV và IRR (và xung đột giữa chúng), các thước đo lợi suất: HPR, trung bình số học/hình học/điều hòa, money-weighted vs time-weighted, lợi suất công cụ thị trường tiền tệ.

TVMEARNPVIRRTWR/MWR
📌 Vì sao module này quan trọng

TVM là ngôn ngữ chung của toàn bộ CFA: định giá trái phiếu, cổ phiếu, dự án, hợp đồng đều chiết khấu dòng tiền. Học TVM chắc giúp mọi topic sau nhẹ gấp đôi.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Chuyển đổi giữa lãi suất danh nghĩa, hiệu dụng, liên tục
  • Tính FV/PV/annuity/perpetuity/khoản vay bằng BA II Plus
  • Áp dụng NPV, IRR và giải thích xung đột xếp hạng dự án
  • Tính HPR, mean số học/hình học/điều hòa
  • Phân biệt money-weighted và time-weighted return

🟢 Lãi suất và các dạng quy đổi

FV = PV × (1 + r)^N PV = FV ÷ (1 + r)^N
EAR = (1 + r/m)^m − 1 Liên tục: EAR = e^r − 1 FV = PV × e^(rN)
Lãi suất danh nghĩaSố lần ghép lãi mEAR
8%1 (năm)8,00%
8%4 (quý)8,243%
12%12 (tháng)12,683%
8%Liên tục8,329%
Trực giác

Ghép lãi càng thường xuyên, EAR càng cao nhưng tăng dần chậm lại và tiến đến giới hạn liên tục e^r − 1. Luôn so sánh EAR khi các khoản vay có tần suất ghép khác nhau.

🟢 Annuity, perpetuity và khoản vay

PV annuity = PMT × [1 − (1 + r)^−N] ÷ r FV annuity = PMT × [(1 + r)^N − 1] ÷ r
Perpetuity: PV = PMT ÷ r Growing perpetuity: PV = CF1 ÷ (r − g) Annuity due: nhân thêm (1 + r)
Bài toánKết quả
PV của 5 khoản 1.000 cuối kỳ ở 7%4.100,20
Cùng annuity nhưng đầu kỳ (annuity due)4.387,21
Perpetuity 50/năm ở 5%1.000,00
Khoản trả hằng tháng, vay 200.000, 6%/năm, 30 năm1.199,10
Số năm để tiền tăng gấp đôi ở 7% (≈ 72/7 ≈ 10,3)10,24

Annuity với dòng tiền không đều/ bắt đầu muộn: chiết khấu hai bước. Ví dụ annuity bắt đầu cuối năm 4: tính PV tại thời điểm 3 rồi chiết khấu thêm 3 năm.

🟡 NPV, IRR và xung đột xếp hạng

NPV = Σ CF_t ÷ (1 + r)^t IRR: NPV = 0
  • Dự án độc lập: NPV > 0 hoặc IRR > r đều cho cùng quyết định.
  • Dự án loại trừ lẫn nhau: chọn theo NPV lớn nhất (NPV đo trực tiếp giá trị tạo ra cho cổ đông). IRR có thể mâu thuẫn do quy mô/ thời điểm dòng tiền.
  • Nhiều IRR hoặc không có IRR xuất hiện khi dòng tiền đổi dấu nhiều lần (non-conventional).
NPV profile của hai dự án loại trừ nhau-211-8051.31833144450510152025Lãi suất chiết khấu (%)NPVCrossover ≈ 12,0%IRR A 15,3%IRR B 23,6%Dự án ADự án B
A: [-1000, 300, 400, 500, 200]; B: [-500, 350, 250, 100, 0]. Dưới lãi suất crossover (~12,0%) dự án A có NPV cao hơn dù IRR của B lớn hơn: nếu hai dự án loại trừ nhau, theo NPV (chọn A khi chi phí vốn thấp hơn crossover).

🟡 Các thước đo lợi suất

Thước đoCông thức/ cách tínhVí dụ
HPR(P1 − P0 + D) ÷ P0—
Trung bình số họcΣ R ÷ nƯớc lượng lợi suất kỳ vọng của 1 kỳ
Trung bình hình học[Π(1 + R_t)]^(1/n) − 1+10%, −5%, +20% → 7,84% (< số học 8,33%)
Trung bình điều hòan ÷ Σ(1/P)Giá mua trung bình khi mua cùng số tiền mỗi kỳ (dollar-cost averaging): giá 10, 8, 12 → 9,73
Time-weighted (TWR)Liên kết lợi suất từng kỳ con theo hình họcĐo năng lực người quản lý; không phụ thuộc dòng tiền
Money-weighted (MWR)IRR của dòng tiền (bao gồm giá trị cuối)CF: −100, −100, +242 → 13,40%; TWR = (1,2)(1,1) − 1 = 32%

Quy tắc: số học ≥ hình học ≥ điều hòa (với các số dương không bằng nhau). Biến động càng lớn, hình học càng thấp hơn số học.

Công cụ thị trường tiền tệ (T-bill 90 ngày, mệnh giá 100, giá 98,5)Công thứcKết quả
Holding period yield (HPY)(100 − 98,5) ÷ 98,51,523%
Bank discount yield(D ÷ F) × (360 ÷ t)6,000%
Money market yieldHPY × (360 ÷ t)6,091%
Effective annual yield(1 + HPY)^(365 ÷ t) − 16,321%

⚫ Cực khó: bẫy TVM thường gặp

  • Sai thời điểm: ‘đầu kỳ’ vs ‘cuối kỳ’; annuity bắt đầu muộn; dòng tiền đầu tiên ở t = 0 (CF0) không chiết khấu.
  • Lãi suất vs kỳ: nhập I/Y theo kỳ (tháng) và N theo số kỳ; P/Y phải nhất quán.
  • Tái đầu tư: IRR ngầm giả định tái đầu tư ở IRR; NPV giả định ở chi phí vốn (thực tế hơn).
  • MWR vs TWR: nếu dòng tiền lớn vào trước kỳ lợi suất cao, MWR cao hơn TWR; người quản lý không kiểm soát dòng tiền nên TWR công bằng hơn.
  • Bank discount yield dùng giá trị mệnh giá làm mẫu số và 360 ngày: thấp hơn lợi suất thực.
  • Dollar-cost averaging: giá mua trung bình theo trung bình điều hòa nhỏ hơn số học.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Quên P/Y = 1 hoặc không đổi N, I/Y sang tháng khi trả hằng tháng

Vì sao nguy hiểm: Mọi đáp án sai hệ thống.

Cách làm đúng: Đổi N = năm × 12, I/Y = lãi suất ÷ 12, P/Y đúng.

❌ Chọn dự án theo IRR khi dự án loại trừ lẫn nhau

Vì sao nguy hiểm: Có thể chọn dự án giá trị thấp hơn.

Cách làm đúng: Chọn theo NPV lớn nhất.

❌ Quên rằng CF0 không bị chiết khấu

Vì sao nguy hiểm: NPV lệch.

Cách làm đúng: CF0 đứng ở t = 0.

❌ Dùng số học thay vì hình học để đo lợi suất nhiều kỳ

Vì sao nguy hiểm: Đánh giá quá cao.

Cách làm đúng: Dùng hình học cho tăng trưởng kép.

❌ Nhầm bank discount yield với lợi suất thực

Vì sao nguy hiểm: Đánh giá thấp lợi suất.

Cách làm đúng: Chuyển sang HPY/ EAY khi cần.

❌ Không đổi dấu PV/FV

Vì sao nguy hiểm: Máy báo lỗi hoặc đáp án vô nghĩa.

Cách làm đúng: Tiền ra âm, tiền vào dương.

📌 Cần nhớ
  • EAR = (1 + r/m)^m − 1; liên tục e^r − 1.
  • Annuity, perpetuity, growing perpetuity là ba công thức nền.
  • Dự án loại trừ: chọn NPV lớn nhất.
  • TWR cho đánh giá người quản lý; MWR phản ánh nhà đầu tư; hình học ≤ số học.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Lãi suất danh nghĩa 8%/năm ghép lãi theo quý có EAR xấp xỉ:
A. 8,00%
B. 8,24%
C. 9,00%
Đáp án: B. EAR = (1,02)^4 − 1 = 8,243%.
2. PV của perpetuity trả 50 mỗi năm, lãi suất chiết khấu 5%, là:
A. 250
B. 1.000
C. 2.500
Đáp án: B. PV = 50 ÷ 0,05 = 1.000.
3. Hai dự án loại trừ nhau có NPV và IRR xếp hạng ngược nhau. Bạn chọn theo:
A. IRR
B. NPV
C. Payback
Đáp án: B. NPV đo trực tiếp giá trị tạo ra; chọn NPV lớn nhất.
4. Lợi suất hằng năm +20%, −20% trong hai năm. Trung bình hình học bằng:
A. 0%
B. -2,02%
C. +20%
Đáp án: B. (1,2 × 0,8)^(1/2) − 1 = -2,02%; số học 0% đánh giá quá cao.
5. Cùng số tiền mua mỗi tháng ở giá 10, 8, 12. Giá mua trung bình tương ứng:
A. Trung bình số học = 10,00
B. Trung bình điều hòa ≈ 9,73
C. Trung bình hình học = 9,87
Đáp án: B. Giá mua trung bình theo trung bình điều hòa.
6. T-bill 90 ngày, mệnh giá 100 giá 98,5. Bank discount yield (cơ sở 360) bằng:
A. 1,50%
B. 6,00%
C. 6,09%
Đáp án: B. BDY = (1,5 ÷ 100) × (360 ÷ 90) = 6,00%.

🏋️ Bài tập thực hành

100 bài TVM bấm giờ

Làm 100 bài TVM/NPV/IRR (nhiều dạng), mỗi bài dưới 60 giây. Phân loại lỗi (dấu, P/Y, thời điểm). Mục tiêu: sai dưới 5%.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Chuyển đổi EAR thành thạo
  • Tính annuity/perpetuity/khoản vay
  • NPV vs IRR
  • Phân biệt TWR/MWR
  • Làm 100 bài TVM
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.