Quant I: Time Value of Money, NPV/IRR và các thước đo lợi suất
Lãi suất danh nghĩa/hiệu dụng, FV–PV, annuity, perpetuity, khoản vay, NPV và IRR (và xung đột giữa chúng), các thước đo lợi suất: HPR, trung bình số học/hình học/điều hòa, money-weighted vs time-weighted, lợi suất công cụ thị trường tiền tệ.
TVM là ngôn ngữ chung của toàn bộ CFA: định giá trái phiếu, cổ phiếu, dự án, hợp đồng đều chiết khấu dòng tiền. Học TVM chắc giúp mọi topic sau nhẹ gấp đôi.
🎯 Mục tiêu học tập
- Chuyển đổi giữa lãi suất danh nghĩa, hiệu dụng, liên tục
- Tính FV/PV/annuity/perpetuity/khoản vay bằng BA II Plus
- Áp dụng NPV, IRR và giải thích xung đột xếp hạng dự án
- Tính HPR, mean số học/hình học/điều hòa
- Phân biệt money-weighted và time-weighted return
🟢 Lãi suất và các dạng quy đổi
| Lãi suất danh nghĩa | Số lần ghép lãi m | EAR |
|---|---|---|
| 8% | 1 (năm) | 8,00% |
| 8% | 4 (quý) | 8,243% |
| 12% | 12 (tháng) | 12,683% |
| 8% | Liên tục | 8,329% |
Ghép lãi càng thường xuyên, EAR càng cao nhưng tăng dần chậm lại và tiến đến giới hạn liên tục e^r − 1. Luôn so sánh EAR khi các khoản vay có tần suất ghép khác nhau.
🟢 Annuity, perpetuity và khoản vay
| Bài toán | Kết quả |
|---|---|
| PV của 5 khoản 1.000 cuối kỳ ở 7% | 4.100,20 |
| Cùng annuity nhưng đầu kỳ (annuity due) | 4.387,21 |
| Perpetuity 50/năm ở 5% | 1.000,00 |
| Khoản trả hằng tháng, vay 200.000, 6%/năm, 30 năm | 1.199,10 |
| Số năm để tiền tăng gấp đôi ở 7% (≈ 72/7 ≈ 10,3) | 10,24 |
Annuity với dòng tiền không đều/ bắt đầu muộn: chiết khấu hai bước. Ví dụ annuity bắt đầu cuối năm 4: tính PV tại thời điểm 3 rồi chiết khấu thêm 3 năm.
🟡 NPV, IRR và xung đột xếp hạng
- Dự án độc lập: NPV > 0 hoặc IRR > r đều cho cùng quyết định.
- Dự án loại trừ lẫn nhau: chọn theo NPV lớn nhất (NPV đo trực tiếp giá trị tạo ra cho cổ đông). IRR có thể mâu thuẫn do quy mô/ thời điểm dòng tiền.
- Nhiều IRR hoặc không có IRR xuất hiện khi dòng tiền đổi dấu nhiều lần (non-conventional).
🟡 Các thước đo lợi suất
| Thước đo | Công thức/ cách tính | Ví dụ |
|---|---|---|
| HPR | (P1 − P0 + D) ÷ P0 | — |
| Trung bình số học | Σ R ÷ n | Ước lượng lợi suất kỳ vọng của 1 kỳ |
| Trung bình hình học | [Π(1 + R_t)]^(1/n) − 1 | +10%, −5%, +20% → 7,84% (< số học 8,33%) |
| Trung bình điều hòa | n ÷ Σ(1/P) | Giá mua trung bình khi mua cùng số tiền mỗi kỳ (dollar-cost averaging): giá 10, 8, 12 → 9,73 |
| Time-weighted (TWR) | Liên kết lợi suất từng kỳ con theo hình học | Đo năng lực người quản lý; không phụ thuộc dòng tiền |
| Money-weighted (MWR) | IRR của dòng tiền (bao gồm giá trị cuối) | CF: −100, −100, +242 → 13,40%; TWR = (1,2)(1,1) − 1 = 32% |
Quy tắc: số học ≥ hình học ≥ điều hòa (với các số dương không bằng nhau). Biến động càng lớn, hình học càng thấp hơn số học.
| Công cụ thị trường tiền tệ (T-bill 90 ngày, mệnh giá 100, giá 98,5) | Công thức | Kết quả |
|---|---|---|
| Holding period yield (HPY) | (100 − 98,5) ÷ 98,5 | 1,523% |
| Bank discount yield | (D ÷ F) × (360 ÷ t) | 6,000% |
| Money market yield | HPY × (360 ÷ t) | 6,091% |
| Effective annual yield | (1 + HPY)^(365 ÷ t) − 1 | 6,321% |
⚫ Cực khó: bẫy TVM thường gặp
- Sai thời điểm: ‘đầu kỳ’ vs ‘cuối kỳ’; annuity bắt đầu muộn; dòng tiền đầu tiên ở t = 0 (CF0) không chiết khấu.
- Lãi suất vs kỳ: nhập I/Y theo kỳ (tháng) và N theo số kỳ; P/Y phải nhất quán.
- Tái đầu tư: IRR ngầm giả định tái đầu tư ở IRR; NPV giả định ở chi phí vốn (thực tế hơn).
- MWR vs TWR: nếu dòng tiền lớn vào trước kỳ lợi suất cao, MWR cao hơn TWR; người quản lý không kiểm soát dòng tiền nên TWR công bằng hơn.
- Bank discount yield dùng giá trị mệnh giá làm mẫu số và 360 ngày: thấp hơn lợi suất thực.
- Dollar-cost averaging: giá mua trung bình theo trung bình điều hòa nhỏ hơn số học.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Mọi đáp án sai hệ thống.
Cách làm đúng: Đổi N = năm × 12, I/Y = lãi suất ÷ 12, P/Y đúng.
Vì sao nguy hiểm: Có thể chọn dự án giá trị thấp hơn.
Cách làm đúng: Chọn theo NPV lớn nhất.
Vì sao nguy hiểm: NPV lệch.
Cách làm đúng: CF0 đứng ở t = 0.
Vì sao nguy hiểm: Đánh giá quá cao.
Cách làm đúng: Dùng hình học cho tăng trưởng kép.
Vì sao nguy hiểm: Đánh giá thấp lợi suất.
Cách làm đúng: Chuyển sang HPY/ EAY khi cần.
Vì sao nguy hiểm: Máy báo lỗi hoặc đáp án vô nghĩa.
Cách làm đúng: Tiền ra âm, tiền vào dương.
- EAR = (1 + r/m)^m − 1; liên tục e^r − 1.
- Annuity, perpetuity, growing perpetuity là ba công thức nền.
- Dự án loại trừ: chọn NPV lớn nhất.
- TWR cho đánh giá người quản lý; MWR phản ánh nhà đầu tư; hình học ≤ số học.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Lãi suất danh nghĩa 8%/năm ghép lãi theo quý có EAR xấp xỉ:
A. 8,00%
B. 8,24%
C. 9,00%
2. PV của perpetuity trả 50 mỗi năm, lãi suất chiết khấu 5%, là:
A. 250
B. 1.000
C. 2.500
3. Hai dự án loại trừ nhau có NPV và IRR xếp hạng ngược nhau. Bạn chọn theo:
A. IRR
B. NPV
C. Payback
4. Lợi suất hằng năm +20%, −20% trong hai năm. Trung bình hình học bằng:
A. 0%
B. -2,02%
C. +20%
5. Cùng số tiền mua mỗi tháng ở giá 10, 8, 12. Giá mua trung bình tương ứng:
A. Trung bình số học = 10,00
B. Trung bình điều hòa ≈ 9,73
C. Trung bình hình học = 9,87
6. T-bill 90 ngày, mệnh giá 100 giá 98,5. Bank discount yield (cơ sở 360) bằng:
A. 1,50%
B. 6,00%
C. 6,09%
🏋️ Bài tập thực hành
Làm 100 bài TVM/NPV/IRR (nhiều dạng), mỗi bài dưới 60 giây. Phân loại lỗi (dấu, P/Y, thời điểm). Mục tiêu: sai dưới 5%.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Quantitative MethodsLearning Outcome Statements và ví dụ chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Chuyển đổi EAR thành thạo
- Tính annuity/perpetuity/khoản vay
- NPV vs IRR
- Phân biệt TWR/MWR
- Làm 100 bài TVM