CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 1 · Level I: Ethics & Quant & Economics / Module 9
🌍 Module 9 / 34 · 1,5 tuần Level I

Economics II: Vĩ mô, chính sách tiền tệ/tài khoá, thương mại và tỷ giá

GDP và chu kỳ kinh tế, lạm phát, AD–AS, chính sách tài khoá (số nhân) và tiền tệ (công cụ, truyền dẫn), geopolitics và thương mại, cán cân thanh toán, tỷ giá: báo giá, cross rate, forward, covered interest parity, PPP.

GDPMonetary policyFiscal multiplierFX parity
📌 Vì sao module này quan trọng

Đề Level I hỏi vĩ mô theo kiểu “chuyện gì xảy ra khi...”: lãi suất tăng, chính sách mở rộng, tỷ giá đổi. Học theo chuỗi nhân quả thay vì thuộc rời rạc sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Tính GDP theo chi tiêu và phân biệt danh nghĩa/thực
  • Mô tả các giai đoạn chu kỳ và chỉ báo dẫn/đồng thời/trễ
  • Tính số nhân tài khoá và mô tả chuỗi truyền dẫn tiền tệ
  • Nắm cán cân thanh toán và lợi thế so sánh
  • Tính forward theo covered interest parity và xử lý báo giá chéo

🟢 GDP, lạm phát và chu kỳ

GDP (chi tiêu) = C + I + G + (X − M) GDP deflator = GDP danh nghĩa ÷ GDP thực × 100
Khái niệmGiải thích
Chu kỳ kinh tếExpansion → Peak → Contraction (recession) → Trough
Chỉ báo dẫn (leading)Thay đổi trước chu kỳ: đơn xin trợ cấp thất nghiệp, giấy phép xây dựng, chênh lệch lãi suất
Chỉ báo đồng thờiSản xuất công nghiệp, việc làm
Chỉ báo trễTỷ lệ thất nghiệp, lạm phát
Lạm phátTăng mức giá chung. Demand-pull (cầu kéo) vs cost-push (chi phí đẩy)
Thất nghiệpFrictional, structural, cyclical; ‘tự nhiên’ = frictional + structural
Phillips curveĐánh đổi ngắn hạn lạm phát–thất nghiệp; dài hạn gần như thẳng đứng
Trực giác

Ngắn hạn: tổng cầu tăng → sản lượng và giá tăng. Dài hạn: sản lượng bị giới hạn bởi tiềm năng (nguồn lực, công nghệ); chính sách cầu chủ yếu ảnh hưởng đến giá.

🟡 Chính sách tài khoá và tiền tệ

Số nhân tài khoá = 1 ÷ [1 − MPC × (1 − t)] Số nhân tiền (đơn giản) = 1 ÷ tỷ lệ dự trữ bắt buộc

Ví dụ: MPC = 0,8; thuế suất t = 25% → số nhân = 1 ÷ [1 − 0,8×0,75] = 2,50. Chi tiêu chính phủ tăng 100 làm GDP tăng khoảng 250.

Mở rộng (expansionary)Thắt chặt (contractionary)
FiscalTăng chi tiêu hoặc giảm thuế → thâm hụt tăngGiảm chi tiêu hoặc tăng thuế
MonetaryGiảm lãi suất chính sách, mua tài sản (QE), giảm dự trữ bắt buộcTăng lãi suất, bán tài sản (QT), tăng dự trữ bắt buộc
  • Truyền dẫn tiền tệ: lãi suất chính sách ↓ → lãi suất ngân hàng ↓ → đầu tư và tiêu dùng ↑, giá tài sản ↑, đồng nội tệ ↓ (xuất khẩu ↑) → AD ↑.
  • Chính sách trung lập: lãi suất trung lập = tăng trưởng thực tiềm năng + lạm phát mục tiêu.
  • Hạn chế: liquidity trap (lãi suất sát 0), time lags (độ trễ), kỳ vọng.
  • Ricardian equivalence: người dân tiết kiệm trước để trả thuế tương lai → giảm hiệu quả kích thích tài khoá.

🟡 Thương mại và cán cân thanh toán

  • Lợi thế so sánh: nên chuyên môn hoá vào hàng hoá có chi phí cơ hội thấp nhất; hai nước cùng có lợi dù một nước giỏi hơn mọi mặt.
  • Rào cản: thuế quan (tariff), hạn ngạch (quota), trợ cấp xuất khẩu; thường làm mất phúc lợi ròng (deadweight loss).
  • Cán cân thanh toán: current account + capital account + financial account ≈ 0; thâm hụt tài khoản vãng lai được tài trợ bởi dòng vốn vào.
  • Marshall–Lerner: phá giá cải thiện cán cân thương mại khi tổng độ co giãn cầu xuất–nhập khẩu > 1; thường có hiệu ứng J-curve.

🔴 Tỷ giá: báo giá, cross rate, forward và parity

Báo giá A/B = số đơn vị tiền A (price currency) cho 1 đơn vị tiền B (base currency). Bid là giá dealer mua base, ask là giá bán base. Khi base currency tăng giá, tỷ giá A/B tăng.

Covered Interest Rate Parity: F(A/B) = S(A/B) × (1 + i_A) ÷ (1 + i_B) Forward points = F − S

Ví dụ: S (USD/EUR) = 1.1; i_USD = 4%; i_EUR = 2% → F = 1.1 × 1,04 ÷ 1,02 = 1,1216. EUR có lãi suất thấp hơn nên đang ở forward premium so với USD; tiền có lãi suất cao hơn (USD) ở forward discount.

ParityNội dungGhi chú
Covered interest parityKhông có arbitrage khi phòng ngừa bằng forwardLuôn đúng gần như xấp xỉ
Uncovered interest parityKỳ vọng thay đổi tỷ giá bù chênh lệch lãi suấtKhông phòng ngừa
Absolute PPPGiá cùng giỏ hàng bằng nhau sau quy đổiChỉ đúng dài hạn gần đúng
Relative PPP%ΔS ≈ lạm phát nước 1 − lạm phát nước 2Cơ sở cho dự báo dài hạn
International FisherChênh lệch lãi suất danh nghĩa ≈ chênh lệch lạm phát kỳ vọng
Real exchange rateS × P*/P: sức cạnh tranh

Triangular arbitrage: so sánh cross rate tính từ hai báo giá với báo giá trực tiếp. Quy tắc làm nhanh: viết các báo giá sao cho tiền tệ trung gian triệt tiêu; nếu tích ≠ 1 thì có lợi nhuận arbitrage.

⚫ Cực khó: các lỗi lập luận hay gặp

  • Nhầm base và price currency: ‘tăng’ nghĩa là base mạnh lên.
  • Nhầm hướng forward premium/ discount (lãi suất cao hơn → forward discount).
  • Nghĩ chính sách tiền tệ mở rộng luôn làm tiền mạnh lên: thực tế thường làm đồng tiền yếu đi.
  • Tưởng số nhân tài khoá không phụ thuộc thuế/ nhập khẩu: thuế và rò rỉ nhập khẩu làm giảm số nhân.
  • Nhầm lạm phát cầu kéo với chi phí đẩy khi đọc dữ liệu: cầu kéo kèm sản lượng và việc làm tăng; chi phí đẩy kèm sản lượng giảm (stagflation).

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Nhầm chỉ báo dẫn và trễ

Vì sao nguy hiểm: Mất điểm câu khái niệm.

Cách làm đúng: Nhớ ví dụ đại diện của từng nhóm.

❌ Quên (1 − t) trong số nhân

Vì sao nguy hiểm: Số nhân lớn hơn thực tế.

Cách làm đúng: Số nhân = 1/[1 − MPC(1 − t)].

❌ Đảo chiều forward premium/discount

Vì sao nguy hiểm: Lẫn lộn đồng tiền nào đắt hơn.

Cách làm đúng: Lãi suất cao hơn → forward discount.

❌ Nhầm base/price currency

Vì sao nguy hiểm: Hiểu sai ‘tăng/giảm’.

Cách làm đúng: A/B: A trên tử, B là base.

❌ Cho rằng QE luôn làm lạm phát tăng ngay

Vì sao nguy hiểm: Có độ trễ và điều kiện.

Cách làm đúng: Xem kênh truyền dẫn.

❌ Dùng PPP cho dự báo ngắn hạn

Vì sao nguy hiểm: Tỷ giá lệch khỏi PPP rất lâu.

Cách làm đúng: PPP chỉ là xu hướng dài hạn.

📌 Cần nhớ
  • GDP = C + I + G + (X − M); số nhân tài khoá = 1/[1 − MPC(1 − t)].
  • Chính sách mở rộng: giảm lãi suất/ tăng chi tiêu; truyền dẫn qua lãi suất, tỷ giá, giá tài sản.
  • CIRP: F = S(1 + i_price)/(1 + i_base); lãi suất cao → forward discount.
  • BoP: current + capital + financial ≈ 0.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. MPC = 0,8 và thuế suất 25%. Số nhân chi tiêu chính phủ:
A. 5,00
B. 2,50
C. 1,25
Đáp án: B. 1 ÷ (1 − 0,8 × 0,75) = 2,50.
2. Chỉ báo nào là chỉ báo dẫn?
A. Tỷ lệ thất nghiệp
B. Đơn xin trợ cấp thất nghiệp lần đầu / giấy phép xây dựng
C. CPI
Đáp án: B. Giấy phép xây dựng là chỉ báo dẫn điển hình; thất nghiệp và CPI thường là trễ.
3. USD/EUR spot = 1,10; i_USD = 4%, i_EUR = 2%. Forward 1 năm theo CIRP:
A. 1,0780
B. 1,1216
C. 1,1000
Đáp án: B. F = 1,10 × 1,04 ÷ 1,02 ≈ 1,1216.
4. Tiền tệ có lãi suất cao hơn thường giao dịch ở:
A. Forward premium
B. Forward discount
C. Không có forward
Đáp án: B. Theo CIRP, lãi suất cao hơn → forward discount.
5. Tài khoản vãng lai thâm hụt được bù bằng:
A. Thặng dư tài khoản tài chính/ dòng vốn vào
B. Thặng dư thương mại
C. Giảm thuế
Đáp án: A. Current + capital + financial ≈ 0.
6. Hạn chế của chính sách tiền tệ khi lãi suất danh nghĩa chạm sát 0 gọi là:
A. Ricardian equivalence
B. Liquidity trap
C. J-curve
Đáp án: B. Liquidity trap: giảm thêm lãi suất không còn kích thích.

🏋️ Bài tập thực hành

Chuỗi nhân quả 12 tình huống

Viết chuỗi nhân quả cho 12 tình huống (tăng lãi suất, QE, tăng thuế, phá giá, thâm hụt tăng...): tác động lên AD, lãi suất, tỷ giá, giá tài sản. Kiểm tra bằng câu hỏi chính thức.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Tính GDP và số nhân
  • Nêu công cụ & truyền dẫn tiền tệ
  • Hiểu BoP và lợi thế so sánh
  • Tính forward theo CIRP
  • Hoàn thành 12 chuỗi nhân quả
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.