Economics II: Vĩ mô, chính sách tiền tệ/tài khoá, thương mại và tỷ giá
GDP và chu kỳ kinh tế, lạm phát, AD–AS, chính sách tài khoá (số nhân) và tiền tệ (công cụ, truyền dẫn), geopolitics và thương mại, cán cân thanh toán, tỷ giá: báo giá, cross rate, forward, covered interest parity, PPP.
Đề Level I hỏi vĩ mô theo kiểu “chuyện gì xảy ra khi...”: lãi suất tăng, chính sách mở rộng, tỷ giá đổi. Học theo chuỗi nhân quả thay vì thuộc rời rạc sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tính GDP theo chi tiêu và phân biệt danh nghĩa/thực
- Mô tả các giai đoạn chu kỳ và chỉ báo dẫn/đồng thời/trễ
- Tính số nhân tài khoá và mô tả chuỗi truyền dẫn tiền tệ
- Nắm cán cân thanh toán và lợi thế so sánh
- Tính forward theo covered interest parity và xử lý báo giá chéo
🟢 GDP, lạm phát và chu kỳ
| Khái niệm | Giải thích |
|---|---|
| Chu kỳ kinh tế | Expansion → Peak → Contraction (recession) → Trough |
| Chỉ báo dẫn (leading) | Thay đổi trước chu kỳ: đơn xin trợ cấp thất nghiệp, giấy phép xây dựng, chênh lệch lãi suất |
| Chỉ báo đồng thời | Sản xuất công nghiệp, việc làm |
| Chỉ báo trễ | Tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát |
| Lạm phát | Tăng mức giá chung. Demand-pull (cầu kéo) vs cost-push (chi phí đẩy) |
| Thất nghiệp | Frictional, structural, cyclical; ‘tự nhiên’ = frictional + structural |
| Phillips curve | Đánh đổi ngắn hạn lạm phát–thất nghiệp; dài hạn gần như thẳng đứng |
Ngắn hạn: tổng cầu tăng → sản lượng và giá tăng. Dài hạn: sản lượng bị giới hạn bởi tiềm năng (nguồn lực, công nghệ); chính sách cầu chủ yếu ảnh hưởng đến giá.
🟡 Chính sách tài khoá và tiền tệ
Ví dụ: MPC = 0,8; thuế suất t = 25% → số nhân = 1 ÷ [1 − 0,8×0,75] = 2,50. Chi tiêu chính phủ tăng 100 làm GDP tăng khoảng 250.
| Mở rộng (expansionary) | Thắt chặt (contractionary) | |
|---|---|---|
| Fiscal | Tăng chi tiêu hoặc giảm thuế → thâm hụt tăng | Giảm chi tiêu hoặc tăng thuế |
| Monetary | Giảm lãi suất chính sách, mua tài sản (QE), giảm dự trữ bắt buộc | Tăng lãi suất, bán tài sản (QT), tăng dự trữ bắt buộc |
- Truyền dẫn tiền tệ: lãi suất chính sách ↓ → lãi suất ngân hàng ↓ → đầu tư và tiêu dùng ↑, giá tài sản ↑, đồng nội tệ ↓ (xuất khẩu ↑) → AD ↑.
- Chính sách trung lập: lãi suất trung lập = tăng trưởng thực tiềm năng + lạm phát mục tiêu.
- Hạn chế: liquidity trap (lãi suất sát 0), time lags (độ trễ), kỳ vọng.
- Ricardian equivalence: người dân tiết kiệm trước để trả thuế tương lai → giảm hiệu quả kích thích tài khoá.
🟡 Thương mại và cán cân thanh toán
- Lợi thế so sánh: nên chuyên môn hoá vào hàng hoá có chi phí cơ hội thấp nhất; hai nước cùng có lợi dù một nước giỏi hơn mọi mặt.
- Rào cản: thuế quan (tariff), hạn ngạch (quota), trợ cấp xuất khẩu; thường làm mất phúc lợi ròng (deadweight loss).
- Cán cân thanh toán: current account + capital account + financial account ≈ 0; thâm hụt tài khoản vãng lai được tài trợ bởi dòng vốn vào.
- Marshall–Lerner: phá giá cải thiện cán cân thương mại khi tổng độ co giãn cầu xuất–nhập khẩu > 1; thường có hiệu ứng J-curve.
🔴 Tỷ giá: báo giá, cross rate, forward và parity
Báo giá A/B = số đơn vị tiền A (price currency) cho 1 đơn vị tiền B (base currency). Bid là giá dealer mua base, ask là giá bán base. Khi base currency tăng giá, tỷ giá A/B tăng.
Ví dụ: S (USD/EUR) = 1.1; i_USD = 4%; i_EUR = 2% → F = 1.1 × 1,04 ÷ 1,02 = 1,1216. EUR có lãi suất thấp hơn nên đang ở forward premium so với USD; tiền có lãi suất cao hơn (USD) ở forward discount.
| Parity | Nội dung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Covered interest parity | Không có arbitrage khi phòng ngừa bằng forward | Luôn đúng gần như xấp xỉ |
| Uncovered interest parity | Kỳ vọng thay đổi tỷ giá bù chênh lệch lãi suất | Không phòng ngừa |
| Absolute PPP | Giá cùng giỏ hàng bằng nhau sau quy đổi | Chỉ đúng dài hạn gần đúng |
| Relative PPP | %ΔS ≈ lạm phát nước 1 − lạm phát nước 2 | Cơ sở cho dự báo dài hạn |
| International Fisher | Chênh lệch lãi suất danh nghĩa ≈ chênh lệch lạm phát kỳ vọng | |
| Real exchange rate | S × P*/P: sức cạnh tranh |
Triangular arbitrage: so sánh cross rate tính từ hai báo giá với báo giá trực tiếp. Quy tắc làm nhanh: viết các báo giá sao cho tiền tệ trung gian triệt tiêu; nếu tích ≠ 1 thì có lợi nhuận arbitrage.
⚫ Cực khó: các lỗi lập luận hay gặp
- Nhầm base và price currency: ‘tăng’ nghĩa là base mạnh lên.
- Nhầm hướng forward premium/ discount (lãi suất cao hơn → forward discount).
- Nghĩ chính sách tiền tệ mở rộng luôn làm tiền mạnh lên: thực tế thường làm đồng tiền yếu đi.
- Tưởng số nhân tài khoá không phụ thuộc thuế/ nhập khẩu: thuế và rò rỉ nhập khẩu làm giảm số nhân.
- Nhầm lạm phát cầu kéo với chi phí đẩy khi đọc dữ liệu: cầu kéo kèm sản lượng và việc làm tăng; chi phí đẩy kèm sản lượng giảm (stagflation).
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Mất điểm câu khái niệm.
Cách làm đúng: Nhớ ví dụ đại diện của từng nhóm.
Vì sao nguy hiểm: Số nhân lớn hơn thực tế.
Cách làm đúng: Số nhân = 1/[1 − MPC(1 − t)].
Vì sao nguy hiểm: Lẫn lộn đồng tiền nào đắt hơn.
Cách làm đúng: Lãi suất cao hơn → forward discount.
Vì sao nguy hiểm: Hiểu sai ‘tăng/giảm’.
Cách làm đúng: A/B: A trên tử, B là base.
Vì sao nguy hiểm: Có độ trễ và điều kiện.
Cách làm đúng: Xem kênh truyền dẫn.
Vì sao nguy hiểm: Tỷ giá lệch khỏi PPP rất lâu.
Cách làm đúng: PPP chỉ là xu hướng dài hạn.
- GDP = C + I + G + (X − M); số nhân tài khoá = 1/[1 − MPC(1 − t)].
- Chính sách mở rộng: giảm lãi suất/ tăng chi tiêu; truyền dẫn qua lãi suất, tỷ giá, giá tài sản.
- CIRP: F = S(1 + i_price)/(1 + i_base); lãi suất cao → forward discount.
- BoP: current + capital + financial ≈ 0.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. MPC = 0,8 và thuế suất 25%. Số nhân chi tiêu chính phủ:
A. 5,00
B. 2,50
C. 1,25
2. Chỉ báo nào là chỉ báo dẫn?
A. Tỷ lệ thất nghiệp
B. Đơn xin trợ cấp thất nghiệp lần đầu / giấy phép xây dựng
C. CPI
3. USD/EUR spot = 1,10; i_USD = 4%, i_EUR = 2%. Forward 1 năm theo CIRP:
A. 1,0780
B. 1,1216
C. 1,1000
4. Tiền tệ có lãi suất cao hơn thường giao dịch ở:
A. Forward premium
B. Forward discount
C. Không có forward
5. Tài khoản vãng lai thâm hụt được bù bằng:
A. Thặng dư tài khoản tài chính/ dòng vốn vào
B. Thặng dư thương mại
C. Giảm thuế
6. Hạn chế của chính sách tiền tệ khi lãi suất danh nghĩa chạm sát 0 gọi là:
A. Ricardian equivalence
B. Liquidity trap
C. J-curve
🏋️ Bài tập thực hành
Viết chuỗi nhân quả cho 12 tình huống (tăng lãi suất, QE, tăng thuế, phá giá, thâm hụt tăng...): tác động lên AD, lãi suất, tỷ giá, giá tài sản. Kiểm tra bằng câu hỏi chính thức.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — EconomicsLOS chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tính GDP và số nhân
- Nêu công cụ & truyền dẫn tiền tệ
- Hiểu BoP và lợi thế so sánh
- Tính forward theo CIRP
- Hoàn thành 12 chuỗi nhân quả