CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 4 · Level II / Module 26
🧮 Module 26 / 34 · 2,5 tuần Level II

Level II · Derivatives: Định giá forward/futures/swaps, Black–Scholes–Merton, Greeks và quyền chọn lãi suất

Định giá forward và futures (cổ phiếu, trái phiếu, ngoại tệ, FRA), swap lãi suất (tính lãi suất cố định hoà vốn), BSM với cổ tức, mô hình Black cho quyền chọn trên futures, Greeks (delta, gamma, vega, theta, rho), delta hedging, cap/ floor/ swaption.

SwapsBSMGreeksBlack modelCaps/Floors
📌 Vì sao module này quan trọng

Level II Derivatives là kỹ năng định giá: bạn cần công thức đúng, ghi nhớ hướng ảnh hưởng của các tham số và hiểu ý nghĩa của Greeks khi phòng ngừa. Câu hỏi thường tính toán trung bình kèm lý luận.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Tính lãi suất swap cố định từ đường chiết khấu
  • Định giá quyền chọn bằng BSM và mô hình Black
  • Tính và diễn giải Greeks, thực hiện delta hedging
  • Định giá forward/futures các loại tài sản
  • Mô tả cap, floor, collar và swaption

🟡 Swap lãi suất: tính lãi suất cố định

Lãi suất swap cố định = (1 − Z_N) ÷ Σ Z_t Z_t = 1 ÷ (1 + s_t)^t (hệ số chiết khấu)

Spot rate 1, 2, 3 năm: 3%, 4%, 5% → Z₁ = 0,9709, Z₂ = 0,9246, Z₃ = 0,8638. Lãi suất swap 3 năm = (1 − 0,8638) ÷ (2,7593) = 4,935% — thấp hơn spot 3 năm (5%) vì đường cong dốc lên và lãi suất swap là lãi suất par (trung bình có trọng số các hệ số chiết khấu).

  • Giá trị swap sau khi ký = PV(dòng tiền cố định còn lại) − PV(dòng tiền thả nổi còn lại), tính bằng hệ số chiết khấu hiện tại.
  • Bên thả nổi tại ngày reset có giá trị bằng mệnh giá (trái phiếu thả nổi ‘về par’).
  • Forward swap, currency swap (trao đổi cả gốc), equity swap (đổi lợi suất cổ phiếu lấy lãi suất).

🔴 Black–Scholes–Merton và Greeks

c = S e^(−qT) N(d1) − X e^(−rT) N(d2) d1 = [ln(S/X) + (r − q + σ²/2) T] ÷ (σ√T) d2 = d1 − σ√T

S = 100; X = 100; r = 5%; σ = 20%; T = 1: d1 = 0,3500; d2 = 0,1500; call = 10,45; put = 5,57.

Giá call theo giá cơ sở (X = 100, σ = 20%)-3.616.8617.327.838.348.7607692108124140SGiá callXCall T = 1Call T = 0,25Giá trị nội tại / cận dưới
Giá call luôn trên cận dưới S − X/(1+r)^T; time value lớn nhất ở at-the-money và giảm khi đáo hạn gần.
GreekÝ nghĩaCallPutGiá trị (S=X=100)
Delta (Δ)ΔGiá quyền chọn / ΔSN(d1) ∈ (0,1)N(d1) − 1 ∈ (−1,0)Call 0,6368; Put -0,3632
Gamma (Γ)ΔDelta / ΔS (độ lồi)DươngDương (bằng call)0,0188
VegaΔGiá / Δ1% volatilityDươngDương0,3752
Theta (Θ)Mất giá trị theo thời gianThường âmThường âmÂm (time decay)
Rho (ρ)ΔGiá / Δ1% lãi suấtDươngÂmCall 0,5323

Delta hedging: bán 1.000 call (Δ = 0,6368) → mua 637 cổ phiếu để trung hoà delta. Vị thế thay đổi khi S thay đổi (gamma): cần tái cân bằng; short gamma nghĩa là thua khi giá dao động lớn.

  • Delta-neutral chưa phải hedge hoàn hảo vì gamma, vega, theta vẫn còn.
  • Option price tăng khi σ, T tăng; call tăng khi S tăng, r tăng; put ngược lại về S và r.

🟡 Mô hình Black và quyền chọn lãi suất

Black (option trên forward/ futures): c = e^(−rT) [F N(d1) − X N(d2)] d1 = [ln(F/X) + σ²T/2] ÷ (σ√T)
Công cụMô tảPayoff
Caplet / CapQuyền chọn call trên lãi suất; cap là chuỗi capletmax(0, lãi suất − strike) × notional × kỳ tính lãi
Floorlet / FloorQuyền chọn put trên lãi suấtmax(0, strike − lãi suất) × …
CollarLong cap + short floorGiới hạn lãi suất trong dải
SwaptionQuyền chọn tham gia swap (payer: trả cố định; receiver: nhận cố định)Tương tự call/ put trên lãi suất swap
  • Người vay lãi suất thả nổi mua cap để giới hạn chi phí; người đầu tư mua floor.
  • Put–call–forward parity: c − p = (F − X) ÷ (1 + r)^T.
  • Định giá forward: ngoại tệ — F = S × (1 + i_price)^T ÷ (1 + i_base)^T; trái phiếu — F = (B0 − PV coupon) × (1 + r)^T; FRA tính từ chênh lệch lãi suất kỳ hạn.

⚫ Cực khó: bẫy phổ biến

  • Quên đưa tỷ suất cổ tức q vào d1 và hệ số e^(−qT).
  • Nhầm Δ put dương (put có delta âm).
  • Dùng BSM cho quyền chọn Mỹ trả cổ tức mà không điều chỉnh.
  • Quên rằng gamma và vega đều dương cho cả call và put mua.
  • Dùng volatility dạng phần trăm không nhất quán (20% vs 0,20).
  • Nhầm hướng payer vs receiver swaption.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Dùng sai công thức lãi suất swap

Vì sao nguy hiểm: Sai lãi suất par.

Cách làm đúng: (1 − Z_N)/ΣZ.

❌ Quên q trong BSM

Vì sao nguy hiểm: Giá call cao hơn.

Cách làm đúng: Dùng S e^(−qT).

❌ Gán delta dương cho put

Vì sao nguy hiểm: Sai hedge.

Cách làm đúng: Put delta ∈ (−1, 0).

❌ Nhầm gamma/vega của vị thế bán

Vì sao nguy hiểm: Short option có gamma âm.

Cách làm đúng: Mua option: gamma, vega dương.

❌ Dùng BSM cho option trên futures

Vì sao nguy hiểm: Cần mô hình Black.

Cách làm đúng: Dùng F thay S và không có q.

❌ Tin rằng delta-neutral = không rủi ro

Vì sao nguy hiểm: Còn gamma, vega, theta.

Cách làm đúng: Hedge nhiều tầng.

📌 Cần nhớ
  • Swap par = (1 − Z_N)/ΣZ_t.
  • BSM: c = S e^(−qT)N(d1) − X e^(−rT)N(d2).
  • Call delta = N(d1); put delta = N(d1) − 1; gamma, vega dương cho long option.
  • Cap = chuỗi caplet; collar = long cap + short floor.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Spot 1, 2, 3 năm: 3%, 4%, 5%. Lãi suất swap 3 năm (cố định) xấp xỉ:
A. 5,00%
B. 4,93%
C. 3,00%
Đáp án: B. (1 − Z₃)/ΣZ ≈ 4,94%.
2. Call ATM (S=X=100, r=5%, σ=20%, T=1) có delta xấp xỉ:
A. 0,50
B. 0,64
C. 1,00
Đáp án: B. N(d1) ≈ 0,64.
3. Bán 1.000 call (Δ=0,64). Để delta-neutral:
A. Mua 640 cổ phiếu
B. Bán 640 cổ phiếu
C. Mua 1.000 cổ phiếu
Đáp án: A. Short call delta âm → mua cổ phiếu.
4. Collar (long cap + short floor) dùng để:
A. Mở rộng rủi ro lãi suất
B. Giới hạn lãi suất trong một dải
C. Hedge tiền tệ
Đáp án: B. Cap giới hạn trên; bán floor tài trợ phí.
5. Theta của quyền chọn mua (long) thường:
A. Dương
B. Âm
C. Bằng 0
Đáp án: B. Time decay.
6. Greek nào đo độ lồi của giá quyền chọn theo giá cơ sở?
A. Vega
B. Gamma
C. Rho
Đáp án: B. Gamma = ΔDelta/ΔS.

🏋️ Bài tập thực hành

Bảng Greeks

Tính Greeks cho call/put ở nhiều mức S (60–140) và T (0,1–2). Vẽ đồ thị delta, gamma. Mô phỏng delta-hedging ngày thay đổi S ±2%.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Tính swap par
  • Tính BSM & Greeks
  • Delta hedging
  • Hiểu cap/ floor/ swaption
  • Hoàn thành bảng Greeks
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.