Level II · Derivatives: Định giá forward/futures/swaps, Black–Scholes–Merton, Greeks và quyền chọn lãi suất
Định giá forward và futures (cổ phiếu, trái phiếu, ngoại tệ, FRA), swap lãi suất (tính lãi suất cố định hoà vốn), BSM với cổ tức, mô hình Black cho quyền chọn trên futures, Greeks (delta, gamma, vega, theta, rho), delta hedging, cap/ floor/ swaption.
Level II Derivatives là kỹ năng định giá: bạn cần công thức đúng, ghi nhớ hướng ảnh hưởng của các tham số và hiểu ý nghĩa của Greeks khi phòng ngừa. Câu hỏi thường tính toán trung bình kèm lý luận.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tính lãi suất swap cố định từ đường chiết khấu
- Định giá quyền chọn bằng BSM và mô hình Black
- Tính và diễn giải Greeks, thực hiện delta hedging
- Định giá forward/futures các loại tài sản
- Mô tả cap, floor, collar và swaption
🟡 Swap lãi suất: tính lãi suất cố định
Spot rate 1, 2, 3 năm: 3%, 4%, 5% → Z₁ = 0,9709, Z₂ = 0,9246, Z₃ = 0,8638. Lãi suất swap 3 năm = (1 − 0,8638) ÷ (2,7593) = 4,935% — thấp hơn spot 3 năm (5%) vì đường cong dốc lên và lãi suất swap là lãi suất par (trung bình có trọng số các hệ số chiết khấu).
- Giá trị swap sau khi ký = PV(dòng tiền cố định còn lại) − PV(dòng tiền thả nổi còn lại), tính bằng hệ số chiết khấu hiện tại.
- Bên thả nổi tại ngày reset có giá trị bằng mệnh giá (trái phiếu thả nổi ‘về par’).
- Forward swap, currency swap (trao đổi cả gốc), equity swap (đổi lợi suất cổ phiếu lấy lãi suất).
🔴 Black–Scholes–Merton và Greeks
S = 100; X = 100; r = 5%; σ = 20%; T = 1: d1 = 0,3500; d2 = 0,1500; call = 10,45; put = 5,57.
| Greek | Ý nghĩa | Call | Put | Giá trị (S=X=100) |
|---|---|---|---|---|
| Delta (Δ) | ΔGiá quyền chọn / ΔS | N(d1) ∈ (0,1) | N(d1) − 1 ∈ (−1,0) | Call 0,6368; Put -0,3632 |
| Gamma (Γ) | ΔDelta / ΔS (độ lồi) | Dương | Dương (bằng call) | 0,0188 |
| Vega | ΔGiá / Δ1% volatility | Dương | Dương | 0,3752 |
| Theta (Θ) | Mất giá trị theo thời gian | Thường âm | Thường âm | Âm (time decay) |
| Rho (ρ) | ΔGiá / Δ1% lãi suất | Dương | Âm | Call 0,5323 |
Delta hedging: bán 1.000 call (Δ = 0,6368) → mua 637 cổ phiếu để trung hoà delta. Vị thế thay đổi khi S thay đổi (gamma): cần tái cân bằng; short gamma nghĩa là thua khi giá dao động lớn.
- Delta-neutral chưa phải hedge hoàn hảo vì gamma, vega, theta vẫn còn.
- Option price tăng khi σ, T tăng; call tăng khi S tăng, r tăng; put ngược lại về S và r.
🟡 Mô hình Black và quyền chọn lãi suất
| Công cụ | Mô tả | Payoff |
|---|---|---|
| Caplet / Cap | Quyền chọn call trên lãi suất; cap là chuỗi caplet | max(0, lãi suất − strike) × notional × kỳ tính lãi |
| Floorlet / Floor | Quyền chọn put trên lãi suất | max(0, strike − lãi suất) × … |
| Collar | Long cap + short floor | Giới hạn lãi suất trong dải |
| Swaption | Quyền chọn tham gia swap (payer: trả cố định; receiver: nhận cố định) | Tương tự call/ put trên lãi suất swap |
- Người vay lãi suất thả nổi mua cap để giới hạn chi phí; người đầu tư mua floor.
- Put–call–forward parity: c − p = (F − X) ÷ (1 + r)^T.
- Định giá forward: ngoại tệ — F = S × (1 + i_price)^T ÷ (1 + i_base)^T; trái phiếu — F = (B0 − PV coupon) × (1 + r)^T; FRA tính từ chênh lệch lãi suất kỳ hạn.
⚫ Cực khó: bẫy phổ biến
- Quên đưa tỷ suất cổ tức q vào d1 và hệ số e^(−qT).
- Nhầm Δ put dương (put có delta âm).
- Dùng BSM cho quyền chọn Mỹ trả cổ tức mà không điều chỉnh.
- Quên rằng gamma và vega đều dương cho cả call và put mua.
- Dùng volatility dạng phần trăm không nhất quán (20% vs 0,20).
- Nhầm hướng payer vs receiver swaption.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Sai lãi suất par.
Cách làm đúng: (1 − Z_N)/ΣZ.
Vì sao nguy hiểm: Giá call cao hơn.
Cách làm đúng: Dùng S e^(−qT).
Vì sao nguy hiểm: Sai hedge.
Cách làm đúng: Put delta ∈ (−1, 0).
Vì sao nguy hiểm: Short option có gamma âm.
Cách làm đúng: Mua option: gamma, vega dương.
Vì sao nguy hiểm: Cần mô hình Black.
Cách làm đúng: Dùng F thay S và không có q.
Vì sao nguy hiểm: Còn gamma, vega, theta.
Cách làm đúng: Hedge nhiều tầng.
- Swap par = (1 − Z_N)/ΣZ_t.
- BSM: c = S e^(−qT)N(d1) − X e^(−rT)N(d2).
- Call delta = N(d1); put delta = N(d1) − 1; gamma, vega dương cho long option.
- Cap = chuỗi caplet; collar = long cap + short floor.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Spot 1, 2, 3 năm: 3%, 4%, 5%. Lãi suất swap 3 năm (cố định) xấp xỉ:
A. 5,00%
B. 4,93%
C. 3,00%
2. Call ATM (S=X=100, r=5%, σ=20%, T=1) có delta xấp xỉ:
A. 0,50
B. 0,64
C. 1,00
3. Bán 1.000 call (Δ=0,64). Để delta-neutral:
A. Mua 640 cổ phiếu
B. Bán 640 cổ phiếu
C. Mua 1.000 cổ phiếu
4. Collar (long cap + short floor) dùng để:
A. Mở rộng rủi ro lãi suất
B. Giới hạn lãi suất trong một dải
C. Hedge tiền tệ
5. Theta của quyền chọn mua (long) thường:
A. Dương
B. Âm
C. Bằng 0
6. Greek nào đo độ lồi của giá quyền chọn theo giá cơ sở?
A. Vega
B. Gamma
C. Rho
🏋️ Bài tập thực hành
Tính Greeks cho call/put ở nhiều mức S (60–140) và T (0,1–2). Vẽ đồ thị delta, gamma. Mô phỏng delta-hedging ngày thay đổi S ±2%.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Derivatives (Level II)LOS chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Tính swap par
- Tính BSM & Greeks
- Delta hedging
- Hiểu cap/ floor/ swaption
- Hoàn thành bảng Greeks