CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 2 · Level I: Financial Statements & Corporate / Module 10
🧾 Module 10 / 34 · 1,5 tuần Level I

FSA I: Income statement, Balance sheet, Cash flow statement và EPS

Khung báo cáo tài chính, ba báo cáo chính, ghi nhận doanh thu (5 bước), EPS cơ bản và pha loãng (treasury stock method), phân loại dòng tiền (IFRS vs US GAAP), chuyển CFO gián tiếp, FCFF/FCFE và phân tích common-size.

IFRS/US GAAPRevenueCFOEPS
📌 Vì sao module này quan trọng

FSA chiếm 11–14% đề Level I và là nền cho Equity, Fixed Income và Corporate. Nhiều câu hỏi là “báo cáo X thay đổi thế nào nếu Y”: bạn cần hiểu liên kết giữa ba báo cáo hơn là thuộc từng dòng.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Hiểu vai trò của báo cáo và đặc điểm chất lượng thông tin
  • Đọc và phân tích income statement, balance sheet, cash flow
  • Ghi nhận doanh thu theo mô hình 5 bước
  • Tính EPS cơ bản và pha loãng (TSM)
  • Chuyển NI → CFO và tính FCFF/FCFE

🟢 Phương trình kế toán và ba báo cáo

Assets = Liabilities + Equity Ending RE = Beginning RE + Net income − Dividends
Báo cáoCho biếtĐiểm then chốt
Income statementHiệu quả hoạt động trong kỳ (accrual)Doanh thu − chi phí = Net income; gồm cả mục không tiền mặt
Balance sheetTài sản, nợ, vốn chủ tại một thời điểmCân bằng A = L + E; phân loại current/ non-current
Cash flow statementDòng tiền thực: CFO, CFI, CFFChia 3 hoạt động; nối NI với thay đổi tiền
Statement of changes in equityBiến động vốn chủCổ tức, phát hành, mua lại, OCI
  • Accrual: ghi nhận khi phát sinh (doanh thu khi đủ điều kiện, chi phí khi sử dụng), không theo tiền thu chi.
  • IFRS vs US GAAP: IFRS dựa trên nguyên tắc (principles-based), US GAAP nhiều quy tắc chi tiết (rules-based); khác biệt như LIFO (cấm ở IFRS), revaluation tài sản dài hạn (cho phép ở IFRS).
  • Chất lượng thông tin: relevance và faithful representation là cơ bản; comparability, verifiability, timeliness, understandability tăng cường.

🟡 Ghi nhận doanh thu (IFRS 15 / ASC 606)

  1. Xác định hợp đồng với khách hàng.
  2. Xác định các nghĩa vụ thực hiện (performance obligations) riêng biệt.
  3. Xác định giá giao dịch.
  4. Phân bổ giá cho từng nghĩa vụ (theo stand-alone selling price).
  5. Ghi nhận doanh thu khi (hoặc khi) nghĩa vụ được thực hiện (chuyển giao quyền kiểm soát).
  • Hợp đồng dài hạn: ghi nhận theo tiến độ (over time) nếu đáp ứng điều kiện; ngược lại ghi nhận tại một thời điểm.
  • Gross vs net: đại lý ghi doanh thu thuần (hoa hồng), chủ thể ghi gộp.
  • Dấu hiệu rủi ro chất lượng: doanh thu tăng nhanh hơn dòng tiền, phải thu tăng nhanh, thay đổi chính sách ghi nhận.

🟡 EPS: cơ bản và pha loãng

Basic EPS = (Net income − Preferred dividends) ÷ Weighted average common shares
Treasury stock method: số cổ phiếu tăng thêm từ option = N − (N × K ÷ P_bình quân) (nếu in-the-money)

Ví dụ: NI = 100; cổ tức ưu đãi = 10; cổ phiếu phổ thông bình quân = 50 → Basic EPS = (100 − 10) ÷ 50 = 1,80. Có 10 option giá thực hiện 20, giá thị trường bình quân 25 → số cổ phiếu mua lại = 10×20÷25 = 8 → tăng thêm 2 cổ phiếu → Diluted EPS = 90 ÷ 52 = 1,73.

  • Dilutive securities: option/warrant (TSM), convertible (if-converted method), convertible preferred.
  • Diluted EPS luôn ≤ basic EPS (chỉ bao gồm các công cụ pha loãng).
  • Chia cổ phiếu/ cổ tức cổ phiếu: điều chỉnh hồi tố số cổ phiếu cho mọi kỳ.

🔴 Cash flow statement

Hoạt độngGồmGhi chú IFRS vs US GAAP
CFOThu tiền khách hàng, trả nhà cung cấp, lương, thuếLãi trả: US GAAP luôn CFO; IFRS CFO hoặc CFF. Cổ tức nhận: US GAAP CFO; IFRS CFO hoặc CFI
CFIMua/bán tài sản dài hạn, chứng khoán đầu tư
CFFVay, trả nợ, phát hành/ mua lại cổ phiếu, trả cổ tứcCổ tức trả: US GAAP CFF; IFRS CFO hoặc CFF

Phương pháp gián tiếp: CFO = NI + chi phí không tiền mặt (khấu hao) − lãi từ bán tài sản − tăng tài sản lưu động (không phải tiền) + tăng nợ phải trả lưu động. Ví dụ: NI 150; khấu hao 40; phải thu tăng 20; hàng tồn kho tăng 15; phải trả tăng 10; lãi bán tài sản 5 → CFO = 150 + 40 − 20 − 15 + 10 − 5 = 160.

FCFF = CFO + Lãi vay × (1 − t) − Chi đầu tư vốn (CapEx) FCFE = CFO − CapEx + Net borrowing
Từ Net income đến CFO (phương pháp gián tiếp)-203182133184150NI40Khấu hao-20ΔPhải thu-15ΔTồn kho10ΔPhải trả-5Lãi bán TS160CFO
Tăng tài sản lưu động tiêu tốn tiền; tăng nợ phải trả lưu động giải phóng tiền; lãi bán tài sản bị trừ vì tiền thu thuộc CFI.

⚫ Common-size, liên kết ba báo cáo và các bẫy

  • Vertical common-size: chia mọi khoản cho doanh thu (IS) hoặc tổng tài sản (BS) → so sánh cấu trúc giữa công ty/ thời kỳ.
  • Horizontal: tốc độ tăng theo thời gian.
  • Mua tài sản tăng CFI âm; trả cổ tức giảm tiền và retained earnings; khấu hao không phải dòng tiền nhưng giảm thuế.
  • Bẫy: thu tiền trước (unearned revenue) là nợ, không phải doanh thu; chi phí trả trước là tài sản.
  • Bẫy: phải thu tăng + doanh thu tăng nhanh nhưng CFO thấp là cờ đỏ chất lượng lợi nhuận.
  • Bẫy: số liệu pro forma/ non-GAAP có thể loại bỏ chi phí thường xuyên.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Nhầm doanh thu với dòng tiền

Vì sao nguy hiểm: Accrual khác tiền thật; CFO có thể thấp hơn NI.

Cách làm đúng: Đối chiếu NI với CFO.

❌ Quên điều chỉnh khoản không tiền mặt khi chuyển CFO

Vì sao nguy hiểm: Sai CFO.

Cách làm đúng: Cộng khấu hao, trừ lãi bán tài sản.

❌ Dùng sai TSM (chỉ cộng toàn bộ option)

Vì sao nguy hiểm: Pha loãng quá mức.

Cách làm đúng: Chỉ tăng thêm số cổ phiếu ròng nếu option in-the-money.

❌ Nhầm phân loại lãi/ cổ tức giữa IFRS và US GAAP

Vì sao nguy hiểm: Mất điểm câu so sánh.

Cách làm đúng: Học bảng IFRS/ GAAP.

❌ Cho rằng khấu hao là dòng tiền

Vì sao nguy hiểm: Khấu hao là chi phí không tiền mặt.

Cách làm đúng: CFO cộng lại khấu hao.

❌ Quên rằng basic EPS trừ cổ tức ưu đãi

Vì sao nguy hiểm: EPS cao hơn thực tế.

Cách làm đúng: Tử số = NI − preferred dividends.

📌 Cần nhớ
  • A = L + E; IS (accrual) khác CF (tiền).
  • Doanh thu: 5 bước, ghi nhận khi thực hiện nghĩa vụ.
  • Diluted EPS dùng TSM/if-converted.
  • FCFF = CFO + Int(1 − t) − CapEx; FCFE = CFO − CapEx + net borrowing.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Trong phương pháp gián tiếp, khoản nào làm GIẢM CFO so với NI?
A. Tăng khoản phải trả
B. Tăng hàng tồn kho
C. Chi phí khấu hao
Đáp án: B. Tăng tài sản lưu động (hàng tồn kho) tiêu tốn tiền.
2. NI = 100, cổ tức ưu đãi = 10, cổ phiếu bình quân = 50. Basic EPS:
A. 2,00
B. 1,80
C. 1,00
Đáp án: B. (100 − 10) ÷ 50 = 1,80.
3. Theo US GAAP, lãi vay đã trả được phân loại vào:
A. CFF
B. CFO
C. CFI
Đáp án: B. US GAAP: lãi trả thuộc CFO; IFRS cho phép CFO hoặc CFF.
4. Phương pháp nào được cấm theo IFRS?
A. FIFO
B. LIFO
C. Bình quân gia quyền
Đáp án: B. IFRS cấm LIFO.
5. Công ty ghi nhận doanh thu cho dịch vụ chưa thực hiện nhưng đã thu tiền. Ghi nhận đúng là:
A. Doanh thu ngay
B. Nợ phải trả (unearned revenue) cho đến khi thực hiện
C. Chi phí trả trước
Đáp án: B. Thu tiền trước = unearned revenue, là nợ.
6. FCFF được tính từ CFO bằng cách:
A. Trừ lãi sau thuế và trừ CapEx
B. Cộng lãi × (1 − t) và trừ CapEx
C. Cộng khấu hao
Đáp án: B. FCFF = CFO + Int(1 − t) − CapEx.

🏋️ Bài tập thực hành

Dựng ba báo cáo từ số liệu

Lấy báo cáo của một công ty đại chúng. Tính common-size, CFO/NI, FCFF/FCFE và EPS pha loãng. Viết 5 câu nhận xét về chất lượng lợi nhuận.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Hiểu 3 báo cáo và liên kết
  • Ghi nhận doanh thu 5 bước
  • Tính EPS TSM
  • Chuyển CFO gián tiếp
  • Tính FCFF/FCFE
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.