FSA I: Income statement, Balance sheet, Cash flow statement và EPS
Khung báo cáo tài chính, ba báo cáo chính, ghi nhận doanh thu (5 bước), EPS cơ bản và pha loãng (treasury stock method), phân loại dòng tiền (IFRS vs US GAAP), chuyển CFO gián tiếp, FCFF/FCFE và phân tích common-size.
FSA chiếm 11–14% đề Level I và là nền cho Equity, Fixed Income và Corporate. Nhiều câu hỏi là “báo cáo X thay đổi thế nào nếu Y”: bạn cần hiểu liên kết giữa ba báo cáo hơn là thuộc từng dòng.
🎯 Mục tiêu học tập
- Hiểu vai trò của báo cáo và đặc điểm chất lượng thông tin
- Đọc và phân tích income statement, balance sheet, cash flow
- Ghi nhận doanh thu theo mô hình 5 bước
- Tính EPS cơ bản và pha loãng (TSM)
- Chuyển NI → CFO và tính FCFF/FCFE
🟢 Phương trình kế toán và ba báo cáo
| Báo cáo | Cho biết | Điểm then chốt |
|---|---|---|
| Income statement | Hiệu quả hoạt động trong kỳ (accrual) | Doanh thu − chi phí = Net income; gồm cả mục không tiền mặt |
| Balance sheet | Tài sản, nợ, vốn chủ tại một thời điểm | Cân bằng A = L + E; phân loại current/ non-current |
| Cash flow statement | Dòng tiền thực: CFO, CFI, CFF | Chia 3 hoạt động; nối NI với thay đổi tiền |
| Statement of changes in equity | Biến động vốn chủ | Cổ tức, phát hành, mua lại, OCI |
- Accrual: ghi nhận khi phát sinh (doanh thu khi đủ điều kiện, chi phí khi sử dụng), không theo tiền thu chi.
- IFRS vs US GAAP: IFRS dựa trên nguyên tắc (principles-based), US GAAP nhiều quy tắc chi tiết (rules-based); khác biệt như LIFO (cấm ở IFRS), revaluation tài sản dài hạn (cho phép ở IFRS).
- Chất lượng thông tin: relevance và faithful representation là cơ bản; comparability, verifiability, timeliness, understandability tăng cường.
🟡 Ghi nhận doanh thu (IFRS 15 / ASC 606)
- Xác định hợp đồng với khách hàng.
- Xác định các nghĩa vụ thực hiện (performance obligations) riêng biệt.
- Xác định giá giao dịch.
- Phân bổ giá cho từng nghĩa vụ (theo stand-alone selling price).
- Ghi nhận doanh thu khi (hoặc khi) nghĩa vụ được thực hiện (chuyển giao quyền kiểm soát).
- Hợp đồng dài hạn: ghi nhận theo tiến độ (over time) nếu đáp ứng điều kiện; ngược lại ghi nhận tại một thời điểm.
- Gross vs net: đại lý ghi doanh thu thuần (hoa hồng), chủ thể ghi gộp.
- Dấu hiệu rủi ro chất lượng: doanh thu tăng nhanh hơn dòng tiền, phải thu tăng nhanh, thay đổi chính sách ghi nhận.
🟡 EPS: cơ bản và pha loãng
Ví dụ: NI = 100; cổ tức ưu đãi = 10; cổ phiếu phổ thông bình quân = 50 → Basic EPS = (100 − 10) ÷ 50 = 1,80. Có 10 option giá thực hiện 20, giá thị trường bình quân 25 → số cổ phiếu mua lại = 10×20÷25 = 8 → tăng thêm 2 cổ phiếu → Diluted EPS = 90 ÷ 52 = 1,73.
- Dilutive securities: option/warrant (TSM), convertible (if-converted method), convertible preferred.
- Diluted EPS luôn ≤ basic EPS (chỉ bao gồm các công cụ pha loãng).
- Chia cổ phiếu/ cổ tức cổ phiếu: điều chỉnh hồi tố số cổ phiếu cho mọi kỳ.
🔴 Cash flow statement
| Hoạt động | Gồm | Ghi chú IFRS vs US GAAP |
|---|---|---|
| CFO | Thu tiền khách hàng, trả nhà cung cấp, lương, thuế | Lãi trả: US GAAP luôn CFO; IFRS CFO hoặc CFF. Cổ tức nhận: US GAAP CFO; IFRS CFO hoặc CFI |
| CFI | Mua/bán tài sản dài hạn, chứng khoán đầu tư | |
| CFF | Vay, trả nợ, phát hành/ mua lại cổ phiếu, trả cổ tức | Cổ tức trả: US GAAP CFF; IFRS CFO hoặc CFF |
Phương pháp gián tiếp: CFO = NI + chi phí không tiền mặt (khấu hao) − lãi từ bán tài sản − tăng tài sản lưu động (không phải tiền) + tăng nợ phải trả lưu động. Ví dụ: NI 150; khấu hao 40; phải thu tăng 20; hàng tồn kho tăng 15; phải trả tăng 10; lãi bán tài sản 5 → CFO = 150 + 40 − 20 − 15 + 10 − 5 = 160.
⚫ Common-size, liên kết ba báo cáo và các bẫy
- Vertical common-size: chia mọi khoản cho doanh thu (IS) hoặc tổng tài sản (BS) → so sánh cấu trúc giữa công ty/ thời kỳ.
- Horizontal: tốc độ tăng theo thời gian.
- Mua tài sản tăng CFI âm; trả cổ tức giảm tiền và retained earnings; khấu hao không phải dòng tiền nhưng giảm thuế.
- Bẫy: thu tiền trước (unearned revenue) là nợ, không phải doanh thu; chi phí trả trước là tài sản.
- Bẫy: phải thu tăng + doanh thu tăng nhanh nhưng CFO thấp là cờ đỏ chất lượng lợi nhuận.
- Bẫy: số liệu pro forma/ non-GAAP có thể loại bỏ chi phí thường xuyên.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Accrual khác tiền thật; CFO có thể thấp hơn NI.
Cách làm đúng: Đối chiếu NI với CFO.
Vì sao nguy hiểm: Sai CFO.
Cách làm đúng: Cộng khấu hao, trừ lãi bán tài sản.
Vì sao nguy hiểm: Pha loãng quá mức.
Cách làm đúng: Chỉ tăng thêm số cổ phiếu ròng nếu option in-the-money.
Vì sao nguy hiểm: Mất điểm câu so sánh.
Cách làm đúng: Học bảng IFRS/ GAAP.
Vì sao nguy hiểm: Khấu hao là chi phí không tiền mặt.
Cách làm đúng: CFO cộng lại khấu hao.
Vì sao nguy hiểm: EPS cao hơn thực tế.
Cách làm đúng: Tử số = NI − preferred dividends.
- A = L + E; IS (accrual) khác CF (tiền).
- Doanh thu: 5 bước, ghi nhận khi thực hiện nghĩa vụ.
- Diluted EPS dùng TSM/if-converted.
- FCFF = CFO + Int(1 − t) − CapEx; FCFE = CFO − CapEx + net borrowing.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Trong phương pháp gián tiếp, khoản nào làm GIẢM CFO so với NI?
A. Tăng khoản phải trả
B. Tăng hàng tồn kho
C. Chi phí khấu hao
2. NI = 100, cổ tức ưu đãi = 10, cổ phiếu bình quân = 50. Basic EPS:
A. 2,00
B. 1,80
C. 1,00
3. Theo US GAAP, lãi vay đã trả được phân loại vào:
A. CFF
B. CFO
C. CFI
4. Phương pháp nào được cấm theo IFRS?
A. FIFO
B. LIFO
C. Bình quân gia quyền
5. Công ty ghi nhận doanh thu cho dịch vụ chưa thực hiện nhưng đã thu tiền. Ghi nhận đúng là:
A. Doanh thu ngay
B. Nợ phải trả (unearned revenue) cho đến khi thực hiện
C. Chi phí trả trước
6. FCFF được tính từ CFO bằng cách:
A. Trừ lãi sau thuế và trừ CapEx
B. Cộng lãi × (1 − t) và trừ CapEx
C. Cộng khấu hao
🏋️ Bài tập thực hành
Lấy báo cáo của một công ty đại chúng. Tính common-size, CFO/NI, FCFF/FCFE và EPS pha loãng. Viết 5 câu nhận xét về chất lượng lợi nhuận.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Financial Statement AnalysisLOS chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Hiểu 3 báo cáo và liên kết
- Ghi nhận doanh thu 5 bước
- Tính EPS TSM
- Chuyển CFO gián tiếp
- Tính FCFF/FCFE