CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 2 · Level I: Financial Statements & Corporate / Module 12
📐 Module 12 / 34 · 1 tuần Level I

FSA III: Phân tích tỷ số, DuPont và phân tích tín dụng

Bốn nhóm tỷ số (hoạt động, thanh khoản, đòn bẩy/solvency, sinh lời), chu kỳ chuyển đổi tiền mặt, phân rã ROE bằng DuPont 3 và 5 bước, các tỷ số định giá và các khía cạnh phân tích tín dụng (4 Cs).

RatiosDuPontCCCCredit analysis
📌 Vì sao module này quan trọng

Tỷ số là công cụ so sánh và là nguồn ra đề ổn định (nhiều câu 1 phút nếu thuộc công thức). Điểm khó nằm ở diễn giải: tỷ số thay đổi nói điều gì về hoạt động, không chỉ là con số.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Tính và diễn giải các tỷ số hoạt động, thanh khoản, solvency, sinh lời
  • Tính cash conversion cycle
  • Phân rã ROE bằng DuPont 3 bước và 5 bước
  • Dùng tỷ số để so sánh công ty/ngành và nhận diện cảnh báo
  • Hiểu các khía cạnh phân tích tín dụng

🟢 Số liệu mẫu của công ty ABC (giả định)

Chỉ tiêuGiá trị
Sales1.000
COGS650
Chi phí vận hành200
EBIT150
Lãi vay50
EBT100
Net income (thuế 25%)75,0
Phải thu / Tồn kho / Phải trả120 / 140 / 90
Tài sản lưu động / Nợ ngắn hạn380 / 240
Tổng tài sản / Nợ vay / Vốn chủ1000 / 400 / 360

🟡 Bốn nhóm tỷ số

NhómTỷ sốCông thứcABC
ActivityReceivables turnover / DSOSales ÷ Phải thu; 365 ÷ turnover8,33x / 43,8 ngày
ActivityInventory turnover / DIOCOGS ÷ Tồn kho; 365 ÷ turnover4,64x / 78,6 ngày
ActivityPayables / DPO365 ÷ (COGS ÷ Phải trả)50,5 ngày
ActivityCash conversion cycleDSO + DIO − DPO71,9 ngày
ActivityTotal asset turnoverSales ÷ Tổng tài sản1,00x
LiquidityCurrent ratioCA ÷ CL1,58
LiquidityQuick ratio(Tiền + Đầu tư NH + Phải thu) ÷ CL0,83
LiquidityCash ratio(Tiền + Đầu tư NH) ÷ CL0,33
SolvencyDebt-to-equityTổng nợ vay ÷ Vốn chủ1,11
SolvencyInterest coverageEBIT ÷ Lãi vay3,00x
SolvencyFinancial leverageTổng tài sản ÷ Vốn chủ2,78x
ProfitabilityGross margin(Sales − COGS) ÷ Sales35,00%
ProfitabilityOperating marginEBIT ÷ Sales15,00%
ProfitabilityNet marginNI ÷ Sales7,50%
ProfitabilityROA / ROENI ÷ Tổng tài sản; NI ÷ Vốn chủ7,50% / 20,83%
Cách nhớ

Chu kỳ tiền mặt ngắn hơn là tốt (thu tiền nhanh, bán hàng nhanh, trả chậm hợp lý). Số ngày = 365 ÷ vòng quay. Khi một tử số/ mẫu số dùng trung bình hay số cuối kỳ, đọc kỹ đề.

🔴 DuPont: ROE đến từ đâu?

3 bước: ROE = Net margin × Asset turnover × Financial leverage
5 bước: ROE = (NI/EBT) × (EBT/EBIT) × (EBIT/Sales) × (Sales/Assets) × (Assets/Equity)

ABC: Tax burden = 0,75; Interest burden = 0,67; EBIT margin = 15,00%; Asset turnover = 1,00; Leverage = 2,78 → ROE = 20,83%.

  • ROE tăng do leverage có thể là rủi ro hơn là hiệu quả.
  • Tax burden thấp → thuế cao; interest burden thấp → chi phí lãi vay lớn.
  • So sánh ROE giữa công ty: phân rã để thấy khác biệt do biên lợi nhuận, vòng quay hay đòn bẩy.

🔴 Tỷ số định giá, phân tích tín dụng và ngành

Tỷ sốCông thức
P/EGiá ÷ EPS
P/BGiá ÷ BVPS
P/S, P/CFGiá ÷ Sales/CF mỗi cổ phiếu
Dividend yieldCổ tức ÷ Giá
Dividend payout ratioCổ tức ÷ NI; retention = 1 − payout
Sustainable growthg = ROE × retention
  • 4 Cs của phân tích tín dụng: Capacity (khả năng trả nợ), Collateral (tài sản bảo đảm), Covenants (điều khoản), Character (uy tín, quản trị).
  • Segment analysis: phân tích theo bộ phận để hiểu động lực tăng trưởng và rủi ro.
  • Mô hình dự báo: dự báo sales rồi chi phí, tài sản; kiểm tra tính nhất quán với tỷ số lịch sử.

⚫ Bẫy tỷ số

  • Dùng số bình quân hay số cuối kỳ: DSO tính bằng số bình quân phải thu thường chính xác hơn khi tăng trưởng nhanh.
  • Quick ratio ‘cực đoan’ hơn current ratio (loại tồn kho).
  • Cash conversion cycle ngắn không phải lúc nào cũng tốt nếu do đẩy thanh toán nhà cung cấp quá chậm.
  • ROE cao không tự động tốt: kiểm tra đòn bẩy và tính bền.
  • So sánh tỷ số giữa công ty dùng LIFO/ FIFO hoặc IFRS/ US GAAP cần điều chỉnh.
  • Đọc kỹ công thức: Interest coverage dùng EBIT; Fixed charge coverage thêm chi phí thuê.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Nhầm DSO và vòng quay

Vì sao nguy hiểm: Chênh lệch đơn vị.

Cách làm đúng: Ngày = 365 ÷ vòng quay.

❌ Dùng NI thay EBIT cho interest coverage

Vì sao nguy hiểm: Sai tỷ số.

Cách làm đúng: Coverage = EBIT ÷ lãi vay.

❌ Hiểu CCC lớn là tốt

Vì sao nguy hiểm: CCC dài = vốn bị chôn lâu.

Cách làm đúng: CCC thấp/ âm thường tốt.

❌ Quên (1 − t) khi chuyển lãi

Vì sao nguy hiểm: Chi phí vốn sai.

Cách làm đúng: Dùng sau thuế khi phù hợp.

❌ Nhầm Gross margin với Operating margin

Vì sao nguy hiểm: Khác tầng chi phí.

Cách làm đúng: Gross trừ COGS; operating trừ thêm opex.

❌ Không phân rã ROE

Vì sao nguy hiểm: Bỏ lỡ nguyên nhân thật.

Cách làm đúng: Dùng DuPont.

📌 Cần nhớ
  • CCC = DSO + DIO − DPO.
  • Quick ratio nghiêm hơn current; cash ratio nghiêm nhất.
  • DuPont 3 và 5 bước phân rã ROE.
  • 4 Cs: Capacity, Collateral, Covenants, Character.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. DSO = 33 ngày, DIO = 78 ngày, DPO = 51 ngày. Cash conversion cycle:
A. −6
B. 60
C. 162
Đáp án: B. 33 + 78 − 51 = 60 ngày.
2. ABC có EBIT 150 và lãi vay 50. Interest coverage:
A. 1,5x
B. 3,0x
C. 6,0x
Đáp án: B. EBIT ÷ lãi vay = 150 ÷ 50 = 3,0x.
3. ROE = 15%, retention 60%. Sustainable growth:
A. 9%
B. 15%
C. 6%
Đáp án: A. g = ROE × retention = 15% × 60% = 9%.
4. Tỷ số nào nghiêm ngặt nhất về thanh khoản?
A. Current
B. Quick
C. Cash ratio
Đáp án: C. Cash ratio chỉ dùng tiền và tương đương.
5. Công ty có ROE tăng nhưng net margin và asset turnover không đổi. Nguyên nhân có thể là:
A. Giảm đòn bẩy
B. Tăng đòn bẩy tài chính
C. Giảm thuế
Đáp án: B. Chỉ còn leverage làm ROE tăng (DuPont).
6. Trong 4 Cs của tín dụng, covenants là:
A. Điều khoản bảo vệ chủ nợ
B. Tài sản bảo đảm
C. Uy tín
Đáp án: A. Covenants = điều khoản ràng buộc.

🏋️ Bài tập thực hành

Bảng tỷ số 5 năm

Lập bảng 25 tỷ số cho 3 công ty cùng ngành, 5 năm. Phân rã ROE, tìm công ty chất lượng hơn và lý do. Viết nhận xét 10 dòng.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Thuộc công thức tỷ số
  • Tính CCC
  • DuPont 3/5 bước
  • Biết 4 Cs
  • Hoàn thành bảng 25 tỷ số
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.