FSA III: Phân tích tỷ số, DuPont và phân tích tín dụng
Bốn nhóm tỷ số (hoạt động, thanh khoản, đòn bẩy/solvency, sinh lời), chu kỳ chuyển đổi tiền mặt, phân rã ROE bằng DuPont 3 và 5 bước, các tỷ số định giá và các khía cạnh phân tích tín dụng (4 Cs).
Tỷ số là công cụ so sánh và là nguồn ra đề ổn định (nhiều câu 1 phút nếu thuộc công thức). Điểm khó nằm ở diễn giải: tỷ số thay đổi nói điều gì về hoạt động, không chỉ là con số.
🎯 Mục tiêu học tập
- Tính và diễn giải các tỷ số hoạt động, thanh khoản, solvency, sinh lời
- Tính cash conversion cycle
- Phân rã ROE bằng DuPont 3 bước và 5 bước
- Dùng tỷ số để so sánh công ty/ngành và nhận diện cảnh báo
- Hiểu các khía cạnh phân tích tín dụng
🟢 Số liệu mẫu của công ty ABC (giả định)
| Chỉ tiêu | Giá trị |
|---|---|
| Sales | 1.000 |
| COGS | 650 |
| Chi phí vận hành | 200 |
| EBIT | 150 |
| Lãi vay | 50 |
| EBT | 100 |
| Net income (thuế 25%) | 75,0 |
| Phải thu / Tồn kho / Phải trả | 120 / 140 / 90 |
| Tài sản lưu động / Nợ ngắn hạn | 380 / 240 |
| Tổng tài sản / Nợ vay / Vốn chủ | 1000 / 400 / 360 |
🟡 Bốn nhóm tỷ số
| Nhóm | Tỷ số | Công thức | ABC |
|---|---|---|---|
| Activity | Receivables turnover / DSO | Sales ÷ Phải thu; 365 ÷ turnover | 8,33x / 43,8 ngày |
| Activity | Inventory turnover / DIO | COGS ÷ Tồn kho; 365 ÷ turnover | 4,64x / 78,6 ngày |
| Activity | Payables / DPO | 365 ÷ (COGS ÷ Phải trả) | 50,5 ngày |
| Activity | Cash conversion cycle | DSO + DIO − DPO | 71,9 ngày |
| Activity | Total asset turnover | Sales ÷ Tổng tài sản | 1,00x |
| Liquidity | Current ratio | CA ÷ CL | 1,58 |
| Liquidity | Quick ratio | (Tiền + Đầu tư NH + Phải thu) ÷ CL | 0,83 |
| Liquidity | Cash ratio | (Tiền + Đầu tư NH) ÷ CL | 0,33 |
| Solvency | Debt-to-equity | Tổng nợ vay ÷ Vốn chủ | 1,11 |
| Solvency | Interest coverage | EBIT ÷ Lãi vay | 3,00x |
| Solvency | Financial leverage | Tổng tài sản ÷ Vốn chủ | 2,78x |
| Profitability | Gross margin | (Sales − COGS) ÷ Sales | 35,00% |
| Profitability | Operating margin | EBIT ÷ Sales | 15,00% |
| Profitability | Net margin | NI ÷ Sales | 7,50% |
| Profitability | ROA / ROE | NI ÷ Tổng tài sản; NI ÷ Vốn chủ | 7,50% / 20,83% |
Chu kỳ tiền mặt ngắn hơn là tốt (thu tiền nhanh, bán hàng nhanh, trả chậm hợp lý). Số ngày = 365 ÷ vòng quay. Khi một tử số/ mẫu số dùng trung bình hay số cuối kỳ, đọc kỹ đề.
🔴 DuPont: ROE đến từ đâu?
ABC: Tax burden = 0,75; Interest burden = 0,67; EBIT margin = 15,00%; Asset turnover = 1,00; Leverage = 2,78 → ROE = 20,83%.
- ROE tăng do leverage có thể là rủi ro hơn là hiệu quả.
- Tax burden thấp → thuế cao; interest burden thấp → chi phí lãi vay lớn.
- So sánh ROE giữa công ty: phân rã để thấy khác biệt do biên lợi nhuận, vòng quay hay đòn bẩy.
🔴 Tỷ số định giá, phân tích tín dụng và ngành
| Tỷ số | Công thức |
|---|---|
| P/E | Giá ÷ EPS |
| P/B | Giá ÷ BVPS |
| P/S, P/CF | Giá ÷ Sales/CF mỗi cổ phiếu |
| Dividend yield | Cổ tức ÷ Giá |
| Dividend payout ratio | Cổ tức ÷ NI; retention = 1 − payout |
| Sustainable growth | g = ROE × retention |
- 4 Cs của phân tích tín dụng: Capacity (khả năng trả nợ), Collateral (tài sản bảo đảm), Covenants (điều khoản), Character (uy tín, quản trị).
- Segment analysis: phân tích theo bộ phận để hiểu động lực tăng trưởng và rủi ro.
- Mô hình dự báo: dự báo sales rồi chi phí, tài sản; kiểm tra tính nhất quán với tỷ số lịch sử.
⚫ Bẫy tỷ số
- Dùng số bình quân hay số cuối kỳ: DSO tính bằng số bình quân phải thu thường chính xác hơn khi tăng trưởng nhanh.
- Quick ratio ‘cực đoan’ hơn current ratio (loại tồn kho).
- Cash conversion cycle ngắn không phải lúc nào cũng tốt nếu do đẩy thanh toán nhà cung cấp quá chậm.
- ROE cao không tự động tốt: kiểm tra đòn bẩy và tính bền.
- So sánh tỷ số giữa công ty dùng LIFO/ FIFO hoặc IFRS/ US GAAP cần điều chỉnh.
- Đọc kỹ công thức: Interest coverage dùng EBIT; Fixed charge coverage thêm chi phí thuê.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Chênh lệch đơn vị.
Cách làm đúng: Ngày = 365 ÷ vòng quay.
Vì sao nguy hiểm: Sai tỷ số.
Cách làm đúng: Coverage = EBIT ÷ lãi vay.
Vì sao nguy hiểm: CCC dài = vốn bị chôn lâu.
Cách làm đúng: CCC thấp/ âm thường tốt.
Vì sao nguy hiểm: Chi phí vốn sai.
Cách làm đúng: Dùng sau thuế khi phù hợp.
Vì sao nguy hiểm: Khác tầng chi phí.
Cách làm đúng: Gross trừ COGS; operating trừ thêm opex.
Vì sao nguy hiểm: Bỏ lỡ nguyên nhân thật.
Cách làm đúng: Dùng DuPont.
- CCC = DSO + DIO − DPO.
- Quick ratio nghiêm hơn current; cash ratio nghiêm nhất.
- DuPont 3 và 5 bước phân rã ROE.
- 4 Cs: Capacity, Collateral, Covenants, Character.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. DSO = 33 ngày, DIO = 78 ngày, DPO = 51 ngày. Cash conversion cycle:
A. −6
B. 60
C. 162
2. ABC có EBIT 150 và lãi vay 50. Interest coverage:
A. 1,5x
B. 3,0x
C. 6,0x
3. ROE = 15%, retention 60%. Sustainable growth:
A. 9%
B. 15%
C. 6%
4. Tỷ số nào nghiêm ngặt nhất về thanh khoản?
A. Current
B. Quick
C. Cash ratio
5. Công ty có ROE tăng nhưng net margin và asset turnover không đổi. Nguyên nhân có thể là:
A. Giảm đòn bẩy
B. Tăng đòn bẩy tài chính
C. Giảm thuế
6. Trong 4 Cs của tín dụng, covenants là:
A. Điều khoản bảo vệ chủ nợ
B. Tài sản bảo đảm
C. Uy tín
🏋️ Bài tập thực hành
Lập bảng 25 tỷ số cho 3 công ty cùng ngành, 5 năm. Phân rã ROE, tìm công ty chất lượng hơn và lý do. Viết nhận xét 10 dòng.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Financial Statement AnalysisLOS chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Thuộc công thức tỷ số
- Tính CCC
- DuPont 3/5 bước
- Biết 4 Cs
- Hoàn thành bảng 25 tỷ số