CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 3 · Level I: Investments / Module 20
🎯 Module 20 / 34 · 2 tuần Level I

Portfolio Management: Rủi ro–lợi suất, CAPM, IPS, Behavioral finance và Risk management

Lý thuyết danh mục hiện đại (đa dạng hoá, efficient frontier, CML), CAPM/SML và các thước đo hiệu suất (Sharpe, Treynor, Jensen, M²), quy trình quản lý danh mục và IPS, thiên kiến hành vi, mở đầu quản trị rủi ro.

MPTCAPM/SMLIPSBehavioral
📌 Vì sao module này quan trọng

Đây là cầu nối sang Level III (chiếm tỷ trọng cao nhất ở đó). Hiểu logic đa dạng hoá, beta, IPS và thiên kiến hành vi giúp bạn ghép mọi mảnh kiến thức thành kỹ năng quản lý danh mục.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Tính lợi suất, rủi ro danh mục 2 tài sản và hiểu efficient frontier
  • Dùng CAPM/SML và các thước đo hiệu suất
  • Hiểu CML và danh mục thị trường
  • Viết các thành phần của IPS và phân loại nhà đầu tư
  • Nhận diện 15 thiên kiến hành vi và cách giảm thiểu

🟢 Lợi suất, rủi ro và lợi ích đa dạng hoá

E(Rp) = Σ w_i E(R_i) σp² = Σ Σ w_i w_j σ_i σ_j ρ_ij
Tập hợp danh mục 2 tài sản: A (E=10%, σ=20%), B (E=5%, σ=8%)4.65.766.928.089.2410.45.558.4411.314.217.120Độ lệch chuẩn σ (%)Lợi suất kỳ vọng (%)ABρ = +1 (đường thẳng)ρ = +0,3ρ = −0,5
Tương quan càng thấp, đường cong càng lệch trái (rủi ro thấp hơn cho cùng lợi suất). ρ = 1: không có lợi ích đa dạng hoá. Danh mục phương sai tối thiểu (GMVP) nằm ở điểm bên trái nhất.
  • Systematic risk (thị trường): không thể đa dạng hoá; unsystematic: có thể loại bỏ bằng đa dạng hoá.
  • Risk aversion và đường bàng quan (utility): nhà đầu tư chọn danh mục tối đa hoá tiện ích trên efficient frontier.
  • Hệ số tương quan thực tế tăng trong khủng hoảng → lợi ích đa dạng hoá giảm.

🟡 Capital Market Line và CAPM

CML: E(Rp) = Rf + [(E(Rm) − Rf) ÷ σm] × σp SML: E(Ri) = Rf + β_i [E(Rm) − Rf] β = Cov(Ri, Rm) ÷ Var(Rm)
Security Market Line (Rf = 3%, ERP = 6%)2.044.827.6110.413.21600.40.81.21.62BetaLợi suất kỳ vọng (%)X: E(R)=11% > yêu cầu 10,2% (alpha +0,8%)Y: E(R)=6,5% < yêu cầu 7,8% (alpha −1,3%)SML: Rf + β × ERP
Chứng khoán nằm trên SML bị định giá thấp (alpha dương); dưới SML bị định giá cao.
Thước đoCông thứcDùng khi
Sharpe(Rp − Rf) ÷ σpDanh mục là toàn bộ tài sản (rủi ro tổng)
Treynor(Rp − Rf) ÷ βDanh mục là một phần của danh mục đa dạng hoá
Jensen's alphaRp − [Rf + β(Rm − Rf)]Lợi suất vượt kỳ vọng CAPM
M² (Modigliani)Rp* − Rm, với Rp* điều chỉnh đòn bẩy để σ bằng thị trườngSo sánh trực tiếp với thị trường (cùng rủi ro)

🟡 Quy trình quản lý danh mục và IPS

  1. Planning: hiểu mục tiêu/ ràng buộc khách hàng, viết IPS.
  2. Execution: asset allocation, chọn chứng khoán, thực hiện giao dịch.
  3. Feedback: giám sát, tái cân bằng, đánh giá hiệu suất.
IPS: thành phầnNội dung
Return objectivesMục tiêu lợi suất (tuyệt đối/ tương đối)
Risk toleranceWillingness (sẵn sàng, tâm lý) và Ability (khả năng, tài chính) — chọn mức thấp hơn
LiquidityNhu cầu tiền mặt
Time horizonKỳ hạn đầu tư
TaxTình trạng thuế
Legal & regulatoryQuy định
Unique circumstancesESG, ràng buộc riêng
  • Các loại khách hàng: cá nhân (giai đoạn đời), quỹ hưu trí (DB/ DC), endowment, ngân hàng, bảo hiểm, quỹ đầu tư quốc gia.
  • Chiến lược: thụ động (index), chủ động, bán chủ động (smart beta); vehicle: mutual fund, ETF, hedge fund, SMA.
  • Asset allocation quyết định phần lớn biến động lợi suất lâu dài.

🔴 Behavioral finance

NhómThiên kiếnMô tả
Cognitive – belief perseveranceConservatism, confirmation, representativeness, illusion of control, hindsightGiữ quan điểm; sai lệch xử lý thông tin
Cognitive – information processingAnchoring & adjustment, mental accounting, framing, availabilityXử lý thông tin sai
EmotionalLoss aversion, overconfidence, self-control, status quo, endowment, regret aversionCảm xúc chi phối quyết định
  • Cognitive errors có thể giảm bằng đào tạo và thông tin tốt hơn; emotional biases khó sửa, nên điều chỉnh/ thích nghi.
  • Prospect theory: người ta đánh giá theo mốc tham chiếu; ghét lỗ hơn yêu lãi tương đương.
  • Herding, bong bóng và tâm lý đám đông làm giá lệch khỏi giá trị.
  • Adaptive Market Hypothesis: thị trường thay đổi theo hành vi và môi trường.
Quy tắc ôn

Với mỗi thiên kiến, nhớ 1 ví dụ hành vi (ví dụ: loss aversion — giữ cổ phiếu lỗ quá lâu, bán sớm cổ phiếu lãi; overconfidence — giao dịch quá nhiều, đa dạng hoá ít).

⚫ Quản trị rủi ro nhập môn

  • Risk governance: khung tổ chức để xác định, đo lường, chấp nhận hoặc giảm thiểu rủi ro; xác định khẩu vị rủi ro (risk appetite).
  • Các loại rủi ro: tài chính (thị trường, tín dụng, thanh khoản), phi tài chính (hoạt động, mô hình, pháp lý, tuân thủ, ESG).
  • VaR: tổn thất tối đa với độ tin cậy cho trước trong một kỳ; hạn chế: không cho biết mức lỗ vượt ngưỡng, nhạy với giả định phân phối.
  • Công cụ giảm rủi ro: né tránh, chuyển giao (bảo hiểm, derivatives), giảm thiểu (kiểm soát), chấp nhận.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Dùng Treynor khi danh mục không đa dạng hoá

Vì sao nguy hiểm: Sai thước đo; Sharpe phù hợp.

Cách làm đúng: Danh mục tổng thể → Sharpe.

❌ Chọn mức risk tolerance cao hơn trong IPS

Vì sao nguy hiểm: Phải chọn mức thấp hơn giữa willingness/ ability.

Cách làm đúng: Chọn thấp hơn.

❌ Cho rằng thêm tài sản luôn giảm rủi ro

Vì sao nguy hiểm: Chỉ khi ρ < 1 và so với lợi suất.

Cách làm đúng: Xem tương quan.

❌ Nhầm CML và SML

Vì sao nguy hiểm: CML theo σ, SML theo β.

Cách làm đúng: CML: danh mục hiệu quả; SML: mọi tài sản.

❌ Nhầm cognitive và emotional bias

Vì sao nguy hiểm: Cách xử lý khác nhau.

Cách làm đúng: Cognitive: giáo dục; emotional: thích nghi.

❌ Bỏ qua beta âm hoặc bằng 0

Vì sao nguy hiểm: Ảnh hưởng đến lợi suất kỳ vọng.

Cách làm đúng: E(R) = Rf + β·ERP.

📌 Cần nhớ
  • Rủi ro danh mục cần covariance; ρ < 1 giảm σp.
  • SML: E(R) = Rf + β·ERP; alpha = E(R) thực − E(R) yêu cầu.
  • Sharpe (tổng rủi ro) vs Treynor (beta); IPS: lấy mức rủi ro thấp hơn.
  • Emotional biases khó sửa; cognitive biases sửa được bằng thông tin.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Rf = 3%, ERP = 6%, β = 1,2. Lợi suất yêu cầu:
A. 9,0%
B. 10,2%
C. 7,2%
Đáp án: B. 3% + 1,2 × 6% = 10,2%.
2. Một chứng khoán nằm trên SML được xem là:
A. Bị định giá cao
B. Bị định giá thấp (alpha dương)
C. Đúng giá
Đáp án: B. Lợi suất kỳ vọng > lợi suất yêu cầu.
3. Willingness cao nhưng ability thấp. Trong IPS, risk tolerance nên là:
A. Cao
B. Thấp
C. Trung bình
Đáp án: B. Chọn mức thấp hơn trong hai.
4. Thiên kiến nào mô tả việc giữ cổ phiếu lỗ quá lâu và bán sớm cổ phiếu lãi?
A. Overconfidence
B. Loss aversion
C. Anchoring
Đáp án: B. Ghét lỗ hơn yêu lãi.
5. Thước đo phù hợp để so sánh các danh mục là một phần nhỏ trong danh mục đa dạng hoá:
A. Sharpe
B. Treynor
C. Standard deviation
Đáp án: B. Treynor dùng beta.
6. Khi tương quan ρ giữa hai tài sản giảm xuống, σ danh mục (giữ nguyên trọng số):
A. Tăng
B. Giảm
C. Không đổi
Đáp án: B. Covariance giảm → phương sai giảm.

🏋️ Bài tập thực hành

Viết IPS cho 3 khách hàng

Viết IPS cho: (1) nhà đầu tư 30 tuổi tích luỹ; (2) 60 tuổi gần hưu; (3) quỹ endowment. Mỗi IPS đủ 7 thành phần. Đối chiếu willingness/ability.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Tính rủi ro danh mục
  • Dùng CAPM/ SML và 4 thước đo
  • Viết đủ IPS
  • Phân loại thiên kiến hành vi
  • Hoàn thành 3 IPS
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.