CFA® Level I → III
Trang chủ / Phần 3 · Level I: Investments / Module 16
💵 Module 16 / 34 · 1,5 tuần Level I

Fixed Income I: Đặc điểm trái phiếu, định giá, lãi suất đáo hạn (YTM) và các thước đo lợi suất

Các đặc điểm của trái phiếu (coupon, maturity, covenant, embedded options), thị trường trái phiếu, định giá bằng chiết khấu dòng tiền, quan hệ giá–lợi suất nghịch, accrued interest (clean/dirty price), YTM, YTC, YTW, current yield và matrix pricing.

Bond pricingYTMAccrued interestYield measures
📌 Vì sao module này quan trọng

Fixed Income là topic nặng tính toán (11–14%). Định giá và quan hệ giá–lợi suất là nền cho duration, convexity, credit — cứ chắc ở đây thì Module 17 sẽ dễ.

🎯 Mục tiêu học tập

  • Mô tả các đặc điểm hợp đồng trái phiếu và biến thể
  • Tính giá trái phiếu và YTM
  • Hiểu quan hệ nghịch giá–lợi suất và premium/ discount
  • Tính accrued interest, clean và dirty price
  • Phân biệt current yield, YTM, YTC, YTW

🟢 Đặc điểm và loại trái phiếu

Yếu tốMô tả
Issuer, maturity, par valueNgười phát hành; ngày đáo hạn; mệnh giá hoàn trả
Coupon rate & frequencyLãi suất coupon (% par), thường trả nửa năm
CurrencyĐơn vị tiền tệ; dual-currency
Indenture/ covenantsHợp đồng và các ràng buộc: affirmative (phải làm) và negative (không được làm)
Zero-couponBán chiết khấu, không trả coupon
Floating-rate notesCoupon = tham chiếu (SOFR/ Euribor) + spread
Callable / PutableIssuer được mua lại / holder được bán lại; ảnh hưởng giá và rủi ro tái đầu tư
ConvertibleChuyển thành cổ phiếu; có quyền chọn của holder
AmortizingTrả gốc dần
Sovereign / Corporate / SupranationalChính phủ / doanh nghiệp / tổ chức quốc tế
  • Money market (đáo hạn ≤ 1 năm) vs capital market (dài hạn).
  • Repo: bán chứng khoán kèm cam kết mua lại: là khoản vay có bảo đảm.
  • Trái phiếu có bảo đảm (secured) ưu tiên hơn không bảo đảm (unsecured) khi vỡ nợ.

🟡 Định giá trái phiếu

P = Σ C/(1 + y)^t + FV/(1 + y)^N (y và N theo kỳ trả coupon)

Trái phiếu 10 năm, coupon 5% trả nửa năm, mệnh giá 1.000: ở YTM 6% → giá = 925,61 (chiết khấu); YTM 5% → 1.000,00 (par); YTM 4% → 1.081,76 (premium).

Quan hệ giá–lợi suất: lồi (convex)4386177969751154133224681012YTM (%)GiáGiá 925,6 @6%Giá thựcXấp xỉ bằng duration
Quan hệ nghịch và lồi: lợi suất giảm làm giá tăng nhiều hơn mức giá giảm khi lợi suất tăng cùng mức. Đường duration (nét đứt) xấp xỉ tiếp tuyến và đánh giá thấp giá khi lợi suất thay đổi lớn.
Quan hệĐiều kiện
Giá < par (discount)YTM > coupon rate
Giá = parYTM = coupon rate
Giá > par (premium)YTM < coupon rate
Giá theo thời gian (không đổi YTM)Premium/discount hội tụ về par khi đáo hạn (constant-yield price trajectory)

🟡 Accrued interest, clean và dirty price

Full (dirty) price = Flat (clean) price + Accrued interest AI = Coupon × (số ngày từ coupon trước ÷ số ngày trong kỳ coupon)

Coupon 6% nửa năm (3 mỗi kỳ trên mệnh giá 100), 40 ngày kể từ coupon trước trong kỳ 182 ngày → AI = 3 × 40 ÷ 182 = 0,659. Nếu clean price 98,00 thì dirty price = 98,659. Người mua trả dirty, báo giá thường dùng clean.

  • Quy ước ngày: 30/360 (corporate), actual/actual (government), actual/360 (money market).
  • Giá clean thay đổi thanh thoát; dirty price rơi mỗi lần trả coupon.

🔴 Các thước đo lợi suất

Thước đoCông thức/ ý nghĩaGhi chú
Current yieldCoupon hằng năm ÷ GiáBỏ qua lãi vốn và giá trị thời gian
YTMLãi suất làm PV dòng tiền = giá (IRR)Giả định giữ đến đáo hạn, không vỡ nợ, tái đầu tư tại YTM
Yield to call (YTC)YTM nhưng dòng tiền đến ngày gọiVới callable, dùng khi giá cao hơn call price
Yield to worst (YTW)Thấp nhất trong các YTM/ YTC/ YTPĐo thận trọng
Bond-equivalent yield (BEY)Lãi suất nửa năm × 2Quy ước trái phiếu
Effective annual yield(1 + y/2)² − 1So sánh khác tần suất

Ví dụ BEY: YTM nửa năm 3% → BEY = 6,00%; EAY = (1,03)² − 1 = 6,09%.

  • Matrix pricing: ước tính YTM cho trái phiếu ít thanh khoản bằng cách nội suy từ trái phiếu tương tự cùng chất lượng và kỳ hạn.
  • Reinvestment risk: coupon tái đầu tư ở lãi suất thấp hơn YTM; price risk: bán trước đáo hạn lỗ khi lãi suất tăng; hai rủi ro này triệt tiêu tại horizon = Macaulay duration (immunization).
Điểm hay ra đề

Callable bond có giá chịu negative convexity khi lãi suất giảm (giá bị giới hạn bởi call price). Khi lãi suất giảm, issuer gọi lại → holder đối mặt reinvestment risk.

⚠️ Sai lầm thường mắc

❌ Quên chuyển y và N theo kỳ trả coupon

Vì sao nguy hiểm: Giá sai hệ thống.

Cách làm đúng: Nửa năm: N = 2 × năm; y = YTM/2.

❌ Nhầm premium/ discount theo coupon vs YTM

Vì sao nguy hiểm: Đảo quan hệ.

Cách làm đúng: YTM > coupon → discount.

❌ Dùng clean price thay dirty khi thanh toán

Vì sao nguy hiểm: Sai số tiền trả.

Cách làm đúng: Dirty = clean + AI.

❌ Nhầm current yield với YTM

Vì sao nguy hiểm: Bỏ qua lãi vốn.

Cách làm đúng: Current yield không đủ.

❌ Quên rằng callable có YTW thấp hơn YTM

Vì sao nguy hiểm: Đánh giá quá cao.

Cách làm đúng: Dùng YTW.

❌ Cho rằng YTM đảm bảo lợi suất

Vì sao nguy hiểm: Giả định tái đầu tư và không vỡ nợ.

Cách làm đúng: Nhớ các giả định.

📌 Cần nhớ
  • Giá = PV coupon + PV mệnh giá; YTM > coupon ⇒ discount.
  • Quan hệ giá–lợi suất nghịch và lồi.
  • Dirty = clean + accrued interest.
  • YTM giả định giữ đến đáo hạn và tái đầu tư tại YTM; callable → YTW.

🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)

1. Trái phiếu 10 năm, coupon 5% nửa năm, YTM 6%. Giá xấp xỉ:
A. 1.000
B. 925,61
C. 1.077
Đáp án: B. PV ≈ 925,61 (discount vì YTM > coupon).
2. Khi YTM thấp hơn coupon rate, trái phiếu đang:
A. Bán chiết khấu
B. Bán với premium
C. Bán theo par
Đáp án: B. YTM < coupon → premium.
3. Coupon 6% nửa năm (par 100), 40/182 ngày kể từ coupon trước. AI ≈
A. 3,00
B. 0,659
C. 1,21
Đáp án: B. 3 × 40 ÷ 182 = 0,659.
4. Điều nào đúng với giá trái phiếu khi lãi suất thay đổi?
A. Giảm lãi suất làm giá tăng nhiều hơn giá giảm khi lãi suất tăng cùng mức
B. Giá tăng tuyến tính
C. Giá không đổi
Đáp án: A. Convexity dương.
5. YTW là:
A. Cao nhất trong các yield
B. Thấp nhất trong YTM, YTC...
C. Trung bình
Đáp án: B. Yield to worst: thấp nhất (thận trọng).
6. Trái phiếu nào chịu negative convexity khi lãi suất giảm?
A. Zero-coupon
B. Callable bond
C. Putable bond
Đáp án: B. Giá callable bị giới hạn gần call price.

🏋️ Bài tập thực hành

Bảng giá trái phiếu

Lập bảng giá cho trái phiếu 10 năm coupon 5% ở YTM 2%–12%. Tính phần trăm thay đổi giá khi YTM +/−100bp. Rút ra quy luật về convexity.

📚 Tài nguyên học tập

✅ Tự đánh giá hoàn thành

  • Mô tả đặc điểm trái phiếu
  • Tính giá/ YTM
  • Phân biệt clean/ dirty
  • Hiểu YTW/ YTC
  • Hoàn thành bảng giá
Lưu ý quan trọng: CFA® và Chartered Financial Analyst® là nhãn hiệu của CFA Institute. Khoá này là tài liệu bổ trợ độc lập, không được CFA Institute bảo trợ hay liên kết, và không thay thế giáo trình chính thức, Learning Outcome Statements (LOS) và ngân hàng câu hỏi chính thức. Không ai có thể bảo đảm bạn đậu: kết quả phụ thuộc chủ yếu vào số giờ bạn tự học và luyện đề. Công thức, trọng số, định dạng thi, chương trình học và chính sách thay đổi hằng năm; hãy đối chiếu với thông tin mới nhất của CFA Institute. Mọi số liệu/công ty trong ví dụ là giả định; câu hỏi luyện tập do tác giả tự soạn, không phải đề thi thật.