Fixed Income I: Đặc điểm trái phiếu, định giá, lãi suất đáo hạn (YTM) và các thước đo lợi suất
Các đặc điểm của trái phiếu (coupon, maturity, covenant, embedded options), thị trường trái phiếu, định giá bằng chiết khấu dòng tiền, quan hệ giá–lợi suất nghịch, accrued interest (clean/dirty price), YTM, YTC, YTW, current yield và matrix pricing.
Fixed Income là topic nặng tính toán (11–14%). Định giá và quan hệ giá–lợi suất là nền cho duration, convexity, credit — cứ chắc ở đây thì Module 17 sẽ dễ.
🎯 Mục tiêu học tập
- Mô tả các đặc điểm hợp đồng trái phiếu và biến thể
- Tính giá trái phiếu và YTM
- Hiểu quan hệ nghịch giá–lợi suất và premium/ discount
- Tính accrued interest, clean và dirty price
- Phân biệt current yield, YTM, YTC, YTW
🟢 Đặc điểm và loại trái phiếu
| Yếu tố | Mô tả |
|---|---|
| Issuer, maturity, par value | Người phát hành; ngày đáo hạn; mệnh giá hoàn trả |
| Coupon rate & frequency | Lãi suất coupon (% par), thường trả nửa năm |
| Currency | Đơn vị tiền tệ; dual-currency |
| Indenture/ covenants | Hợp đồng và các ràng buộc: affirmative (phải làm) và negative (không được làm) |
| Zero-coupon | Bán chiết khấu, không trả coupon |
| Floating-rate notes | Coupon = tham chiếu (SOFR/ Euribor) + spread |
| Callable / Putable | Issuer được mua lại / holder được bán lại; ảnh hưởng giá và rủi ro tái đầu tư |
| Convertible | Chuyển thành cổ phiếu; có quyền chọn của holder |
| Amortizing | Trả gốc dần |
| Sovereign / Corporate / Supranational | Chính phủ / doanh nghiệp / tổ chức quốc tế |
- Money market (đáo hạn ≤ 1 năm) vs capital market (dài hạn).
- Repo: bán chứng khoán kèm cam kết mua lại: là khoản vay có bảo đảm.
- Trái phiếu có bảo đảm (secured) ưu tiên hơn không bảo đảm (unsecured) khi vỡ nợ.
🟡 Định giá trái phiếu
Trái phiếu 10 năm, coupon 5% trả nửa năm, mệnh giá 1.000: ở YTM 6% → giá = 925,61 (chiết khấu); YTM 5% → 1.000,00 (par); YTM 4% → 1.081,76 (premium).
| Quan hệ | Điều kiện |
|---|---|
| Giá < par (discount) | YTM > coupon rate |
| Giá = par | YTM = coupon rate |
| Giá > par (premium) | YTM < coupon rate |
| Giá theo thời gian (không đổi YTM) | Premium/discount hội tụ về par khi đáo hạn (constant-yield price trajectory) |
🟡 Accrued interest, clean và dirty price
Coupon 6% nửa năm (3 mỗi kỳ trên mệnh giá 100), 40 ngày kể từ coupon trước trong kỳ 182 ngày → AI = 3 × 40 ÷ 182 = 0,659. Nếu clean price 98,00 thì dirty price = 98,659. Người mua trả dirty, báo giá thường dùng clean.
- Quy ước ngày: 30/360 (corporate), actual/actual (government), actual/360 (money market).
- Giá clean thay đổi thanh thoát; dirty price rơi mỗi lần trả coupon.
🔴 Các thước đo lợi suất
| Thước đo | Công thức/ ý nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| Current yield | Coupon hằng năm ÷ Giá | Bỏ qua lãi vốn và giá trị thời gian |
| YTM | Lãi suất làm PV dòng tiền = giá (IRR) | Giả định giữ đến đáo hạn, không vỡ nợ, tái đầu tư tại YTM |
| Yield to call (YTC) | YTM nhưng dòng tiền đến ngày gọi | Với callable, dùng khi giá cao hơn call price |
| Yield to worst (YTW) | Thấp nhất trong các YTM/ YTC/ YTP | Đo thận trọng |
| Bond-equivalent yield (BEY) | Lãi suất nửa năm × 2 | Quy ước trái phiếu |
| Effective annual yield | (1 + y/2)² − 1 | So sánh khác tần suất |
Ví dụ BEY: YTM nửa năm 3% → BEY = 6,00%; EAY = (1,03)² − 1 = 6,09%.
- Matrix pricing: ước tính YTM cho trái phiếu ít thanh khoản bằng cách nội suy từ trái phiếu tương tự cùng chất lượng và kỳ hạn.
- Reinvestment risk: coupon tái đầu tư ở lãi suất thấp hơn YTM; price risk: bán trước đáo hạn lỗ khi lãi suất tăng; hai rủi ro này triệt tiêu tại horizon = Macaulay duration (immunization).
Callable bond có giá chịu negative convexity khi lãi suất giảm (giá bị giới hạn bởi call price). Khi lãi suất giảm, issuer gọi lại → holder đối mặt reinvestment risk.
⚠️ Sai lầm thường mắc
Vì sao nguy hiểm: Giá sai hệ thống.
Cách làm đúng: Nửa năm: N = 2 × năm; y = YTM/2.
Vì sao nguy hiểm: Đảo quan hệ.
Cách làm đúng: YTM > coupon → discount.
Vì sao nguy hiểm: Sai số tiền trả.
Cách làm đúng: Dirty = clean + AI.
Vì sao nguy hiểm: Bỏ qua lãi vốn.
Cách làm đúng: Current yield không đủ.
Vì sao nguy hiểm: Đánh giá quá cao.
Cách làm đúng: Dùng YTW.
Vì sao nguy hiểm: Giả định tái đầu tư và không vỡ nợ.
Cách làm đúng: Nhớ các giả định.
- Giá = PV coupon + PV mệnh giá; YTM > coupon ⇒ discount.
- Quan hệ giá–lợi suất nghịch và lồi.
- Dirty = clean + accrued interest.
- YTM giả định giữ đến đáo hạn và tái đầu tư tại YTM; callable → YTW.
🧩 Tự kiểm tra (bấm để xem đáp án)
1. Trái phiếu 10 năm, coupon 5% nửa năm, YTM 6%. Giá xấp xỉ:
A. 1.000
B. 925,61
C. 1.077
2. Khi YTM thấp hơn coupon rate, trái phiếu đang:
A. Bán chiết khấu
B. Bán với premium
C. Bán theo par
3. Coupon 6% nửa năm (par 100), 40/182 ngày kể từ coupon trước. AI ≈
A. 3,00
B. 0,659
C. 1,21
4. Điều nào đúng với giá trái phiếu khi lãi suất thay đổi?
A. Giảm lãi suất làm giá tăng nhiều hơn giá giảm khi lãi suất tăng cùng mức
B. Giá tăng tuyến tính
C. Giá không đổi
5. YTW là:
A. Cao nhất trong các yield
B. Thấp nhất trong YTM, YTC...
C. Trung bình
6. Trái phiếu nào chịu negative convexity khi lãi suất giảm?
A. Zero-coupon
B. Callable bond
C. Putable bond
🏋️ Bài tập thực hành
Lập bảng giá cho trái phiếu 10 năm coupon 5% ở YTM 2%–12%. Tính phần trăm thay đổi giá khi YTM +/−100bp. Rút ra quy luật về convexity.
📚 Tài nguyên học tập
- CFA Institute — Fixed IncomeLOS chính thứcChính thức
✅ Tự đánh giá hoàn thành
- Mô tả đặc điểm trái phiếu
- Tính giá/ YTM
- Phân biệt clean/ dirty
- Hiểu YTW/ YTC
- Hoàn thành bảng giá